Eager to learn every day... Humanist
London
Joined May 2025
- Tweets5.7K
- Following617
- Followers3.9K
- Likes9.2K
Pinned Tweet
TÜRK DEVLETİ İLE ABDULLAH ÖCALAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Bu yazının temel tezleri şunlardır:
🔸Türk devleti, Abdullah Öcalan'ın 1999 yılında yakalanmasından itibaren PKK'yi tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamadı. Aksine, Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesini kullanarak PKK'nin siyasi ve askerî kapasitesini kendi iç ve dış politika hedeflerinin hizmetine soktu.
🔸Bu stratejinin nihai amacı yalnızca PKK'nin kontrol edilmesi değildi. Daha kapsamlı hedef, Kürtlerin dört parça Kürdistan'da bağımsız bir siyasi irade geliştirmelerini, ulusal egemenlik ve devlet kurma hedefi etrafında örgütlenmelerini engellemekti.
🔸Bu amaç doğrultusunda Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesi, Türk devletinin doğrudan yapamayacağı işleri gerçekleştirmesini sağlayan dolaylı bir kontrol mekanizmasına dönüştürüldü.
🔸Dolayısıyla 1999-2025 arasında PKK'nin neden ortadan kaldırılmadığı sorusunun cevabı, devletin bunu başaramamasında değil, örgütün varlığından stratejik olarak yararlanmayı tercih etmesinde aranmalıdır.
Öcalan'ın 1999'da İmralı'da Türk devletine yaptığı tarihsel teklif
Abdullah Öcalan, 1999'da İmralı'da kendisi ile yapılan sohbetler sırasında Türk devletine kapsamlı bir işbirliği teklifinde bulundu. Kendisinin kontrol ettiği milyonlarca insanın siyasi ve örgütsel gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini, bu güçle Türkiye'nin yalnızca Kürt sorununu değil, Ortadoğu ve Kafkasya'daki güç dengelerini de kendi lehine değiştirebileceğini anlattı.
Öcalan'ın teklifinin özü basitti: Devlet kendisine gerekli çalışma imkânlarını sağlayacak, o da örgütsel ve toplumsal etkisini Türkiye'nin bölgesel stratejisinin hizmetine sunacaktı.
Bu teklif, PKK'yi silahsızlandırma veya çatışmayı sona erdirme önerisi de içeriyordu ancak Öcalan esasen devletin doğrudan gerçekleştiremeyeceği ilegal faaliyetleri kendi örgütsel ağı aracılığıyla gerçekleştirebileceğini söylüyordu.
Bu nedenle 1999 yılı, Öcalan’ın PKK aracılığıyla sahip olduğu siyasi ve askerî gücü, Türk devletinin bölgesel stratejik hedefleri doğrultusunda kullanılmak üzere doğrudan devletin kontrolüne verdiği tarih olarak değerlendirilmelidir.
2004-2005 ve 2015: Silahlı mücadele neden sürdürüldü?
Öcalan, 1999 İmralı sohbetlerinde kendisine altı ay verilmesi halinde PKK sorununu çözebileceğini ifade etmişti. Ancak PKK kendisini 2025'te feshetmesine rağmen hala silahlı varlığını sürdürüyor. Neden 6 ayda bitirilecek PKK 2026’e kadar varlığını sürdürüyor: Burada Öcalan’ın kendisinden istenirse bu işi 6 ayda halledeceğini söylemesi önemlidir. Öcalan ne isterseniz onu seve seve yapmaya hazırım havasındadır. Yeter ki yaşamama izin verin.
PKK’nin bitirilmesini istemeyen tarafın kesinlikle Türk devleti olduğu anlaşılıyor. Hasan Atilla Uğur bu sohbetlerde “Söyle bakalım, bizim için ne yapabilirsin, hele bakalım” şeklinde bir tavır sergilerken Abdullah Öcalan ise adeta bir iş mülakatındaymış gibi davranarak, elindeki gücün ne kadar büyük olduğunu ve bu gücü nasıl kullanabileceğini, Türkiye’yi nasıl bir bölge ve dünya gücü haline getirebilecğinini yorulmak bilmeden anlatmaya çalışıyor. Gerçekte Öcalan’dan ne istendiğini ancak daha sonra PKK’nin attığı adımlardan anlıyoruz.
Bilindiği gibi 2004-2005 döneminde ateşkesin sona erdirilmesi ve silahlı mücadelenin yeniden başlatılması, bu mekanizmanın uygulamalarından biriydi. Öcalan'ın avukatı Mahmut Şakar aracılığıyla Kandil'e ulaştırılan savaş kararı, örgütün silahlı faaliyetlerinin yeniden başlamasını sağladı.
2015 hendek savaşları da aynı stratejik mekanizmanın başka bir aşamasıydı. Sırrı Süreyya Önder aracılığıyla iletilen kararlar sonucunda başlayan çatışmalar, Kürdistan’ın kuzeyindeki birçok şehirde ağır yıkıma, büyük insan kayıplarına ve kitlesel yerinden edilmelere yol açtı.
Bu iki dönem arasındaki ortak özellik, silahlı mücadelenin Kürtlerin ulusal siyasi hedeflerine ulaşmasını geriletmesi ve örgüte planlı bir yenilginin yaşatılmasıydı.
Buradaki temel nedensel ilişki şudur: PKK'nin silahlı varlığının Türk devletinin kontrolünde kullanılması, Türk devletinin Kürt toplumunu askerî, siyasi ve psikolojik bakımdan yıpratmasına imkân sağladı.
Örgütün yaşadığı yenilgiler yalnızca askerî sonuçlar doğurmadı. Kürt toplumunun önemli kesimlerinde bağımsızlık ve devlet kurma hedefinin gerçekleştirilebilir olduğuna ilişkin inancı da bitirme noktasına getirdi.
Asıl hedef: Öğrenilmiş çaresizlik ve ulusal bağımsızlık fikrinin geriletilmesi
1999 sonrasında izlenen stratejinin en önemli sonuçlarından biri, Kürt toplumunda öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanabilecek bir siyasi ve psikolojik ortamın oluşturulmasıydı.
PKK'nin sürekli yeni mücadeleler başlatması, bu mücadelelerin ağır yenilgilerle sonuçlanması ve her yenilginin ardından Öcalan'ın yeni bir ideolojik paradigma ortaya koyması, örgütün toplumsal tabanını giderek değişen koşullara uyum göstermeye zorlayarak ikna etti.
Bağımsız Kürdistan hedefinin yerini önce demokratik cumhuriyet, ardından demokratik konfederalizm ve nihayet demokratik entegrasyon aldı.
Bu değişimlerin ortak yönü, Kürtlerin bağımsız devlet kurma hedefinin giderek siyasi gündemin dışına çıkarılmasıydı.
Böylece yalnızca PKK'nin başlangıçtaki bağımsızlık hedefi terk edilmedi; Kürt toplumunun bağımsızlıkçı siyasi alternatifler geliştirme kapasitesi de zayıflatıldı.
2025 yılında Türk devleti neden PKK'nin tasfiyesini gündeme getirdi?
Burada görünürde önemli bir çelişki bulunmaktadır. Türk devleti 1999'dan itibaren PKK'nin kontrollü biçimde varlığını sürdürmesini tercih etmişse, neden 2025 yılında Öcalan'dan örgütün feshedilmesini istedi?
Bu sorunun cevabı, Ortadoğu'da değişen güç dengelerinde yatmaktadır.
İsrail'in bölgedeki askerî ve siyasi girişimleri, ABD'nin Kürt güçleriyle geliştirdiği ilişkiler ve Suriye'deki gelişmeler, PKK bağlantılı yapıların Türkiye'nin denetiminden uzaklaşabilecekleri yeni bir stratejik ortam yarattı.
Bu koşullarda PKK'nin veya onun bölgesel uzantılarının ABD ve İsrail ile Türkiye'nin hedeflerine aykırı bağımsız ilişkiler geliştirmesi ihtimali ortaya çıktı.
Bu durum, hem Türk devleti hem de Abdullah Öcalan açısından ciddi bir tehlikeydi.
Türk devleti bakımından tehlike, uzun yıllar boyunca kendi amaçları için kullanılabilen bir örgütsel kapasitenin başka güçlerin etkisine girmesiydi.
Öcalan bakımından ise tehlike daha kişiseldi: PKK'nin kendi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlaması, onun örgüt üzerindeki belirleyici konumunu sona erdirebilirdi.
Böylece devlet ile Öcalan'ın çıkarları bir kez daha örtüştü.
PKK'nin belirli yapılarının tasfiye edilmesi, bu yapıların bağımsız bir uluslararası ittifaka yönelmesini engellemenin aracı haline geldi.
Rojava: Stratejinin bölgesel uygulaması
2025'te başlatılan tasfiye sürecinin en önemli hedeflerinden biri, Kürdistan'ın batısı Rojava'da ortaya çıkan Kürt siyasi ve askerî özerkliğinin sona erdirilmesiydi.
Öcalan'ın bütün PKK bağlantılı yapıların silahsızlandırılmasına yönelik çağrısının esas amacı, Rojava'daki Kürt askeri güçlerin ve siyasi özerkliğin tasfiyesiydi.
Bu çizgi doğrultusunda Rojava'daki bağımsız askerî yapılanma tasfiye edildi ve Suriye devletine entegrasyon süreci gerçekleştirildi.
Bu sonucun, Türk devletinin Suriye'de bağımsız bir Kürt siyasi ve askerî gücünün ortaya çıkmasını önleme hedefiyle örtüştüğünü belirtmeye bile gerek yok sanırım.
İran ve Güney Kürdistan: PKK tasfiyesi neden sürüncemede bırakılıyor. Süreç tıkanıklığının esas nedeni.
PKK'nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir.
Çünkü Suriye'deki hedeflerin ardından İran ve Güney Kürdistan meseleleri varlığını sürdürmektedir. İran'da PJAK, Öcalan'ın ideolojik ve örgütsel etkisi altındaki önemli bir yapıdır. İran'daki siyasi gelişmelerin Kürtler için bağımsızlık, federasyon veya başka bir ulusal statü ihtimali yaratması, Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan ilgilendirmektedir.
Bu nedenle Türkiye, İran'daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir.
Benzer bir durum Güney Kürdistan için de geçerlidir.
Irak Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, Kürtlerin ulusal siyasi haklarının somut bir kurumsal örneğini oluşturmaktadır.
Türk devletinin uzun vadeli stratejisinde bu statünün zayıflatılması veya ortadan kaldırılması hedefi bulunmaktadır. PKK'nin Güney Kürdistan'daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır.
Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK'nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır.
DEM Parti: Öcalan'ın kararlarının parlamentodaki uygulayıcısı
Bu mekanizmanın yalnızca silahlı örgüt üzerinden işlemediğini görmek gerekir. DEM Parti de Öcalan'ın siyasi otoritesi altında hareket eden bir yapıdır.
Partinin eş genel başkanlarının, milletvekillerinin ve belediye başkanlarının siyasi konumlarını korumaları, Öcalan'ın temel stratejik kararlarına bağlı kalmalarına dayanır.
Bu nedenle DEM Parti yöneticilerinin davranışlarını, birbirinden bağımsız siyasetçilerin kişisel tercihleri olarak değerlendirmek yanıltıcı olur.
Öcalan'ın belirlediği çizgi örgüt açısından bağlayıcıdır. Bu çizgiye karşı çıkan bir siyasetçinin parti içerisinde konumunu koruması mümkün değildir.
Böyle bir yapı içerisinde milletvekilleri ve parti yöneticileri, Öcalan'ın siyasi kararlarını parlamentoya, yerel yönetimlere ve seçmenlere taşıyan aktörler haline gelmektedir.
Bu mekanizma aynı zamanda Türk devletinin Öcalan üzerinden yalnızca PKK'nin askerî kararlarını değil, Kürt siyasi temsilinin önemli bir bölümünü de dolaylı olarak etkileyebilmesini sağlamaktadır.
Devletin belirlediği hukuki çerçevenin kabulü
Kısa bir süre önce kabul edilen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, bu siyasi ilişkinin nasıl işlediğini gösteren somut bir örnektir.
DEM Partili milletvekilleri, PKK/KCK'yi açıkça terör örgütü olarak tanımlayan bir metne imza attılar.
Aynı zamanda örgütün fiilen sona erdiğinin tespitini ve bunun hukuki sonuçlarının işletilmesini Milli Güvenlik Kurulu kararına bağlayan düzenlemeyi de kabul ettiler.
Meral Danış Beştaş bu metnin imzacıları arasındaydı.
Daha sonra Meral Danış Beştaş'ın MGK şartını eleştirmesi ve sürecin geciktirildiğini ileri sürmesi, imzaladığı kanunla kamuoyuna sunduğu siyasi tutum arasındaki çelişkiyi ortaya çıkardı.
Bu olayın önemi yalnızca bir siyasetçinin tutarsız davranması değildir.
Esas mesele, DEM Parti yöneticilerinin devletin belirlediği hukuki koşulları kabul ederken, sonradan bu koşulların uygulanmasından doğan gecikmeleri eleştiren bir siyasi konuma geçmeleridir.
Böylece hem Öcalan'ın stratejik çizgisine bağlılıklarını sürdürmekte hem de seçmenlere hükümetle mücadele ettikleri görüntüsünü sunmaktadırlar.
Süreç neden tıkanıyor? Gerçek uyuşmazlık mı, planlı gecikme mi?
2025'ten itibaren yürütülen tasfiye sürecinin görünüşte sürekli tıkanması, devlet ile Öcalan arasındaki stratejik işbirliği dikkate alındığında farklı bir anlam kazanmaktadır.
Bu yazıda, söz konusu tıkanmaların rastlantısal veya yalnızca taraflar arasındaki gerçek anlaşmazlıkların sonucu olmadığıdır.
Tıkanma, tasfiye sürecinin hızını ve kapsamını kontrol etmenin bir yöntemidir.
Öcalan örgüte gerekli talimatları vermekte, DEM Parti yönetimi bu kararları uygulamakta, Türk devleti ise sürecin hukuki ve kurumsal sonuçlarını kendi tercih ettiği zamanlamaya bağlamaktadır.
DEM Parti yöneticilerinin hükümeti eleştirmesi, bu mekanizmanın işleyişini değiştirmemektedir.
Çünkü belirleyici olan siyasi açıklamalar değil, alınan kararlar ve ortaya çıkan sonuçlardır.
Bu modelde kamuoyuna yansıyan uyuşmazlık, temel stratejik mutabakatı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, sürecin gerektiği kadar uzatılmasına siyasi bir açıklama sağlar.
Nihai hedef PKK sonrasında bağımsızlıkçı bir Kürt hareketinin ortaya çıkmasını önlemek
Devletin Öcalan üzerinden yürüttüğü stratejinin yalnızca PKK'nin tasfiyesiyle sınırlı olduğunu düşünmek, sürecin asıl hedefini gözden kaçırmak olur.
PKK'nin sona ermesi, Türk devletinin Kürt meselesi bakımından karşılaşabileceği daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir.
Bu sorun, PKK sonrası dönemde Kürtlerin ulusal bağımsızlık ve siyasi egemenlik hedefleri etrafında yeni bir siyasi hareket oluşturma ihtimalidir.
Bu bakımdan Öcalan'ın rolü iki aşamalıdır.
Birinci aşama, PKK'nin bağımsızlıkçı hedeflerinden uzaklaştırılması ve örgütün kontrollü biçimde tasfiye edilmesidir.
İkinci aşama ise PKK sonrasında ortaya çıkabilecek bağımsızlıkçı siyasi alternatiflerin toplumsal ve ideolojik zeminini zayıflatmaktır.
Demokratik entegrasyon, bu ikinci aşamanın ideolojik çerçevesini oluşturmaktadır.
Kürtlerin ulusal egemenlik, devlet ve kolektif siyasi statü talepleri yerine komünal yaşam, ekoloji, yerel demokrasi ve benzeri konuların temel siyasi hedef olarak öne çıkarılması, ulusal bağımsızlık meselesinin siyasi gündemin merkezinden uzaklaştırılmasına hizmet etmektedir.
Bu konuların kendi başlarına önemsiz olması söz konusu değildir. Buradaki sorun, bunların ulusal egemenlik ve siyasi statü taleplerinin yerine geçirilmesidir.
Dolayısıyla stratejinin nihai başarısı, PKK'nin silahsızlandırılmasında değil, Kürtlerin bağımsız siyasi irade geliştirme kapasitesinin kalıcı biçimde etkisizleştirilmesinde aranmalıdır.
1999'da verilen söz ile 2026'daki siyasi tablo arasındaki süreklilik
Abdullah Öcalan'ın 1999'da Türk devletine sunduğu teklif ile 2025-2026 yıllarında izlediği siyasi çizgi arasında temel bir süreklilik bulunmaktadır.
1999'da Öcalan, sahip olduğu milyonlarca insanın siyasi gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini ve devletin bölgesel hedeflerine katkıda bulunabileceğini söyledi.
Sonraki yıllarda PKK'nin silahlı varlığı, Kürt toplumunda ağır kayıplar ve siyasi yenilgiler yaratan bir süreç içerisinde devam ettirildi.
2025'te bölgesel koşullar değiştiğinde ise aynı örgütsel otorite, bu kez PKK'nin belirli yapılarının tasfiyesi için kullanıldı.
Bütün bu süreç boyunca değişmeyen temel unsur, Öcalan'ın Kürtlerin bağımsız siyasi iradesini geliştirmeye değil, kendi örgütsel otoritesini koruyarak Türk devletiyle uyumlu bir siyasi çizgi oluşturmaya yönelmesidir.
Bu nedenle asıl araştırma sorusu, Türk devletinin neden 26 yıl boyunca PKK'yi ortadan kaldıramadığı değildir.
Asıl soru, Türk devletinin Öcalan aracılığıyla yönetebildiği bir örgütün tamamen ortadan kalkmasını neden isteyeceğidir.
Bu sorunun cevabı da aynı stratejinin içinde bulunmaktadır: Örgütün kontrollü varlığı devletin amaçlarına hizmet ettiği sürece korunmuş; bağımsız uluslararası ilişkiler geliştirme ihtimali ortaya çıktığında tasfiyesi gündeme gelmiş; İran ve Güney Kürdistan'daki bölgesel hedefler tamamlanmadığı için tasfiye süreci kontrollü biçimde sürdürülmüştür.
Sonuç olarak, burada ileri sürülen tezlere göre PKK'nin 1999'dan sonraki tarihi, Türk devletinin örgütü tasfiye etmek için verdiği başarısız bir mücadelenin değil, Öcalan'ın otoritesinden yararlanarak örgütün varlığını, faaliyetlerini ve nihayet tasfiyesini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda yönettiği uzun bir siyasi sürecin tarihidir.
Ve bu sürecin nihai hedefi PKK'nin sona ermesinden daha kapsamlıdır: Kürt milletinin PKK sonrasında da bağımsız ve egemen bir siyasi güç olarak örgütlenmesinin önüne geçilmesi.
Danyar Canda, PhD retweeted
TÜRK DEVLETİ İLE ABDULLAH ÖCALAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Bu yazının temel tezleri şunlardır:
🔸Türk devleti, Abdullah Öcalan'ın 1999 yılında yakalanmasından itibaren PKK'yi tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamadı. Aksine, Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesini kullanarak PKK'nin siyasi ve askerî kapasitesini kendi iç ve dış politika hedeflerinin hizmetine soktu.
🔸Bu stratejinin nihai amacı yalnızca PKK'nin kontrol edilmesi değildi. Daha kapsamlı hedef, Kürtlerin dört parça Kürdistan'da bağımsız bir siyasi irade geliştirmelerini, ulusal egemenlik ve devlet kurma hedefi etrafında örgütlenmelerini engellemekti.
🔸Bu amaç doğrultusunda Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesi, Türk devletinin doğrudan yapamayacağı işleri gerçekleştirmesini sağlayan dolaylı bir kontrol mekanizmasına dönüştürüldü.
🔸Dolayısıyla 1999-2025 arasında PKK'nin neden ortadan kaldırılmadığı sorusunun cevabı, devletin bunu başaramamasında değil, örgütün varlığından stratejik olarak yararlanmayı tercih etmesinde aranmalıdır.
Öcalan'ın 1999'da İmralı'da Türk devletine yaptığı tarihsel teklif
Abdullah Öcalan, 1999'da İmralı'da kendisi ile yapılan sohbetler sırasında Türk devletine kapsamlı bir işbirliği teklifinde bulundu. Kendisinin kontrol ettiği milyonlarca insanın siyasi ve örgütsel gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini, bu güçle Türkiye'nin yalnızca Kürt sorununu değil, Ortadoğu ve Kafkasya'daki güç dengelerini de kendi lehine değiştirebileceğini anlattı.
Öcalan'ın teklifinin özü basitti: Devlet kendisine gerekli çalışma imkânlarını sağlayacak, o da örgütsel ve toplumsal etkisini Türkiye'nin bölgesel stratejisinin hizmetine sunacaktı.
Bu teklif, PKK'yi silahsızlandırma veya çatışmayı sona erdirme önerisi de içeriyordu ancak Öcalan esasen devletin doğrudan gerçekleştiremeyeceği ilegal faaliyetleri kendi örgütsel ağı aracılığıyla gerçekleştirebileceğini söylüyordu.
Bu nedenle 1999 yılı, Öcalan’ın PKK aracılığıyla sahip olduğu siyasi ve askerî gücü, Türk devletinin bölgesel stratejik hedefleri doğrultusunda kullanılmak üzere doğrudan devletin kontrolüne verdiği tarih olarak değerlendirilmelidir.
2004-2005 ve 2015: Silahlı mücadele neden sürdürüldü?
Öcalan, 1999 İmralı sohbetlerinde kendisine altı ay verilmesi halinde PKK sorununu çözebileceğini ifade etmişti. Ancak PKK kendisini 2025'te feshetmesine rağmen hala silahlı varlığını sürdürüyor. Neden 6 ayda bitirilecek PKK 2026’e kadar varlığını sürdürüyor: Burada Öcalan’ın kendisinden istenirse bu işi 6 ayda halledeceğini söylemesi önemlidir. Öcalan ne isterseniz onu seve seve yapmaya hazırım havasındadır. Yeter ki yaşamama izin verin.
PKK’nin bitirilmesini istemeyen tarafın kesinlikle Türk devleti olduğu anlaşılıyor. Hasan Atilla Uğur bu sohbetlerde “Söyle bakalım, bizim için ne yapabilirsin, hele bakalım” şeklinde bir tavır sergilerken Abdullah Öcalan ise adeta bir iş mülakatındaymış gibi davranarak, elindeki gücün ne kadar büyük olduğunu ve bu gücü nasıl kullanabileceğini, Türkiye’yi nasıl bir bölge ve dünya gücü haline getirebilecğinini yorulmak bilmeden anlatmaya çalışıyor. Gerçekte Öcalan’dan ne istendiğini ancak daha sonra PKK’nin attığı adımlardan anlıyoruz.
Bilindiği gibi 2004-2005 döneminde ateşkesin sona erdirilmesi ve silahlı mücadelenin yeniden başlatılması, bu mekanizmanın uygulamalarından biriydi. Öcalan'ın avukatı Mahmut Şakar aracılığıyla Kandil'e ulaştırılan savaş kararı, örgütün silahlı faaliyetlerinin yeniden başlamasını sağladı.
2015 hendek savaşları da aynı stratejik mekanizmanın başka bir aşamasıydı. Sırrı Süreyya Önder aracılığıyla iletilen kararlar sonucunda başlayan çatışmalar, Kürdistan’ın kuzeyindeki birçok şehirde ağır yıkıma, büyük insan kayıplarına ve kitlesel yerinden edilmelere yol açtı.
Bu iki dönem arasındaki ortak özellik, silahlı mücadelenin Kürtlerin ulusal siyasi hedeflerine ulaşmasını geriletmesi ve örgüte planlı bir yenilginin yaşatılmasıydı.
Buradaki temel nedensel ilişki şudur: PKK'nin silahlı varlığının Türk devletinin kontrolünde kullanılması, Türk devletinin Kürt toplumunu askerî, siyasi ve psikolojik bakımdan yıpratmasına imkân sağladı.
Örgütün yaşadığı yenilgiler yalnızca askerî sonuçlar doğurmadı. Kürt toplumunun önemli kesimlerinde bağımsızlık ve devlet kurma hedefinin gerçekleştirilebilir olduğuna ilişkin inancı da bitirme noktasına getirdi.
Asıl hedef: Öğrenilmiş çaresizlik ve ulusal bağımsızlık fikrinin geriletilmesi
1999 sonrasında izlenen stratejinin en önemli sonuçlarından biri, Kürt toplumunda öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanabilecek bir siyasi ve psikolojik ortamın oluşturulmasıydı.
PKK'nin sürekli yeni mücadeleler başlatması, bu mücadelelerin ağır yenilgilerle sonuçlanması ve her yenilginin ardından Öcalan'ın yeni bir ideolojik paradigma ortaya koyması, örgütün toplumsal tabanını giderek değişen koşullara uyum göstermeye zorlayarak ikna etti.
Bağımsız Kürdistan hedefinin yerini önce demokratik cumhuriyet, ardından demokratik konfederalizm ve nihayet demokratik entegrasyon aldı.
Bu değişimlerin ortak yönü, Kürtlerin bağımsız devlet kurma hedefinin giderek siyasi gündemin dışına çıkarılmasıydı.
Böylece yalnızca PKK'nin başlangıçtaki bağımsızlık hedefi terk edilmedi; Kürt toplumunun bağımsızlıkçı siyasi alternatifler geliştirme kapasitesi de zayıflatıldı.
2025 yılında Türk devleti neden PKK'nin tasfiyesini gündeme getirdi?
Burada görünürde önemli bir çelişki bulunmaktadır. Türk devleti 1999'dan itibaren PKK'nin kontrollü biçimde varlığını sürdürmesini tercih etmişse, neden 2025 yılında Öcalan'dan örgütün feshedilmesini istedi?
Bu sorunun cevabı, Ortadoğu'da değişen güç dengelerinde yatmaktadır.
İsrail'in bölgedeki askerî ve siyasi girişimleri, ABD'nin Kürt güçleriyle geliştirdiği ilişkiler ve Suriye'deki gelişmeler, PKK bağlantılı yapıların Türkiye'nin denetiminden uzaklaşabilecekleri yeni bir stratejik ortam yarattı.
Bu koşullarda PKK'nin veya onun bölgesel uzantılarının ABD ve İsrail ile Türkiye'nin hedeflerine aykırı bağımsız ilişkiler geliştirmesi ihtimali ortaya çıktı.
Bu durum, hem Türk devleti hem de Abdullah Öcalan açısından ciddi bir tehlikeydi.
Türk devleti bakımından tehlike, uzun yıllar boyunca kendi amaçları için kullanılabilen bir örgütsel kapasitenin başka güçlerin etkisine girmesiydi.
Öcalan bakımından ise tehlike daha kişiseldi: PKK'nin kendi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlaması, onun örgüt üzerindeki belirleyici konumunu sona erdirebilirdi.
Böylece devlet ile Öcalan'ın çıkarları bir kez daha örtüştü.
PKK'nin belirli yapılarının tasfiye edilmesi, bu yapıların bağımsız bir uluslararası ittifaka yönelmesini engellemenin aracı haline geldi.
Rojava: Stratejinin bölgesel uygulaması
2025'te başlatılan tasfiye sürecinin en önemli hedeflerinden biri, Kürdistan'ın batısı Rojava'da ortaya çıkan Kürt siyasi ve askerî özerkliğinin sona erdirilmesiydi.
Öcalan'ın bütün PKK bağlantılı yapıların silahsızlandırılmasına yönelik çağrısının esas amacı, Rojava'daki Kürt askeri güçlerin ve siyasi özerkliğin tasfiyesiydi.
Bu çizgi doğrultusunda Rojava'daki bağımsız askerî yapılanma tasfiye edildi ve Suriye devletine entegrasyon süreci gerçekleştirildi.
Bu sonucun, Türk devletinin Suriye'de bağımsız bir Kürt siyasi ve askerî gücünün ortaya çıkmasını önleme hedefiyle örtüştüğünü belirtmeye bile gerek yok sanırım.
İran ve Güney Kürdistan: PKK tasfiyesi neden sürüncemede bırakılıyor. Süreç tıkanıklığının esas nedeni.
PKK'nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir.
Çünkü Suriye'deki hedeflerin ardından İran ve Güney Kürdistan meseleleri varlığını sürdürmektedir. İran'da PJAK, Öcalan'ın ideolojik ve örgütsel etkisi altındaki önemli bir yapıdır. İran'daki siyasi gelişmelerin Kürtler için bağımsızlık, federasyon veya başka bir ulusal statü ihtimali yaratması, Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan ilgilendirmektedir.
Bu nedenle Türkiye, İran'daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir.
Benzer bir durum Güney Kürdistan için de geçerlidir.
Irak Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, Kürtlerin ulusal siyasi haklarının somut bir kurumsal örneğini oluşturmaktadır.
Türk devletinin uzun vadeli stratejisinde bu statünün zayıflatılması veya ortadan kaldırılması hedefi bulunmaktadır. PKK'nin Güney Kürdistan'daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır.
Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK'nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır.
DEM Parti: Öcalan'ın kararlarının parlamentodaki uygulayıcısı
Bu mekanizmanın yalnızca silahlı örgüt üzerinden işlemediğini görmek gerekir. DEM Parti de Öcalan'ın siyasi otoritesi altında hareket eden bir yapıdır.
Partinin eş genel başkanlarının, milletvekillerinin ve belediye başkanlarının siyasi konumlarını korumaları, Öcalan'ın temel stratejik kararlarına bağlı kalmalarına dayanır.
Bu nedenle DEM Parti yöneticilerinin davranışlarını, birbirinden bağımsız siyasetçilerin kişisel tercihleri olarak değerlendirmek yanıltıcı olur.
Öcalan'ın belirlediği çizgi örgüt açısından bağlayıcıdır. Bu çizgiye karşı çıkan bir siyasetçinin parti içerisinde konumunu koruması mümkün değildir.
Böyle bir yapı içerisinde milletvekilleri ve parti yöneticileri, Öcalan'ın siyasi kararlarını parlamentoya, yerel yönetimlere ve seçmenlere taşıyan aktörler haline gelmektedir.
Bu mekanizma aynı zamanda Türk devletinin Öcalan üzerinden yalnızca PKK'nin askerî kararlarını değil, Kürt siyasi temsilinin önemli bir bölümünü de dolaylı olarak etkileyebilmesini sağlamaktadır.
Devletin belirlediği hukuki çerçevenin kabulü
Kısa bir süre önce kabul edilen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, bu siyasi ilişkinin nasıl işlediğini gösteren somut bir örnektir.
DEM Partili milletvekilleri, PKK/KCK'yi açıkça terör örgütü olarak tanımlayan bir metne imza attılar.
Aynı zamanda örgütün fiilen sona erdiğinin tespitini ve bunun hukuki sonuçlarının işletilmesini Milli Güvenlik Kurulu kararına bağlayan düzenlemeyi de kabul ettiler.
Meral Danış Beştaş bu metnin imzacıları arasındaydı.
Daha sonra Meral Danış Beştaş'ın MGK şartını eleştirmesi ve sürecin geciktirildiğini ileri sürmesi, imzaladığı kanunla kamuoyuna sunduğu siyasi tutum arasındaki çelişkiyi ortaya çıkardı.
Bu olayın önemi yalnızca bir siyasetçinin tutarsız davranması değildir.
Esas mesele, DEM Parti yöneticilerinin devletin belirlediği hukuki koşulları kabul ederken, sonradan bu koşulların uygulanmasından doğan gecikmeleri eleştiren bir siyasi konuma geçmeleridir.
Böylece hem Öcalan'ın stratejik çizgisine bağlılıklarını sürdürmekte hem de seçmenlere hükümetle mücadele ettikleri görüntüsünü sunmaktadırlar.
Süreç neden tıkanıyor? Gerçek uyuşmazlık mı, planlı gecikme mi?
2025'ten itibaren yürütülen tasfiye sürecinin görünüşte sürekli tıkanması, devlet ile Öcalan arasındaki stratejik işbirliği dikkate alındığında farklı bir anlam kazanmaktadır.
Bu yazıda, söz konusu tıkanmaların rastlantısal veya yalnızca taraflar arasındaki gerçek anlaşmazlıkların sonucu olmadığıdır.
Tıkanma, tasfiye sürecinin hızını ve kapsamını kontrol etmenin bir yöntemidir.
Öcalan örgüte gerekli talimatları vermekte, DEM Parti yönetimi bu kararları uygulamakta, Türk devleti ise sürecin hukuki ve kurumsal sonuçlarını kendi tercih ettiği zamanlamaya bağlamaktadır.
DEM Parti yöneticilerinin hükümeti eleştirmesi, bu mekanizmanın işleyişini değiştirmemektedir.
Çünkü belirleyici olan siyasi açıklamalar değil, alınan kararlar ve ortaya çıkan sonuçlardır.
Bu modelde kamuoyuna yansıyan uyuşmazlık, temel stratejik mutabakatı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, sürecin gerektiği kadar uzatılmasına siyasi bir açıklama sağlar.
Nihai hedef PKK sonrasında bağımsızlıkçı bir Kürt hareketinin ortaya çıkmasını önlemek
Devletin Öcalan üzerinden yürüttüğü stratejinin yalnızca PKK'nin tasfiyesiyle sınırlı olduğunu düşünmek, sürecin asıl hedefini gözden kaçırmak olur.
PKK'nin sona ermesi, Türk devletinin Kürt meselesi bakımından karşılaşabileceği daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir.
Bu sorun, PKK sonrası dönemde Kürtlerin ulusal bağımsızlık ve siyasi egemenlik hedefleri etrafında yeni bir siyasi hareket oluşturma ihtimalidir.
Bu bakımdan Öcalan'ın rolü iki aşamalıdır.
Birinci aşama, PKK'nin bağımsızlıkçı hedeflerinden uzaklaştırılması ve örgütün kontrollü biçimde tasfiye edilmesidir.
İkinci aşama ise PKK sonrasında ortaya çıkabilecek bağımsızlıkçı siyasi alternatiflerin toplumsal ve ideolojik zeminini zayıflatmaktır.
Demokratik entegrasyon, bu ikinci aşamanın ideolojik çerçevesini oluşturmaktadır.
Kürtlerin ulusal egemenlik, devlet ve kolektif siyasi statü talepleri yerine komünal yaşam, ekoloji, yerel demokrasi ve benzeri konuların temel siyasi hedef olarak öne çıkarılması, ulusal bağımsızlık meselesinin siyasi gündemin merkezinden uzaklaştırılmasına hizmet etmektedir.
Bu konuların kendi başlarına önemsiz olması söz konusu değildir. Buradaki sorun, bunların ulusal egemenlik ve siyasi statü taleplerinin yerine geçirilmesidir.
Dolayısıyla stratejinin nihai başarısı, PKK'nin silahsızlandırılmasında değil, Kürtlerin bağımsız siyasi irade geliştirme kapasitesinin kalıcı biçimde etkisizleştirilmesinde aranmalıdır.
1999'da verilen söz ile 2026'daki siyasi tablo arasındaki süreklilik
Abdullah Öcalan'ın 1999'da Türk devletine sunduğu teklif ile 2025-2026 yıllarında izlediği siyasi çizgi arasında temel bir süreklilik bulunmaktadır.
1999'da Öcalan, sahip olduğu milyonlarca insanın siyasi gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini ve devletin bölgesel hedeflerine katkıda bulunabileceğini söyledi.
Sonraki yıllarda PKK'nin silahlı varlığı, Kürt toplumunda ağır kayıplar ve siyasi yenilgiler yaratan bir süreç içerisinde devam ettirildi.
2025'te bölgesel koşullar değiştiğinde ise aynı örgütsel otorite, bu kez PKK'nin belirli yapılarının tasfiyesi için kullanıldı.
Bütün bu süreç boyunca değişmeyen temel unsur, Öcalan'ın Kürtlerin bağımsız siyasi iradesini geliştirmeye değil, kendi örgütsel otoritesini koruyarak Türk devletiyle uyumlu bir siyasi çizgi oluşturmaya yönelmesidir.
Bu nedenle asıl araştırma sorusu, Türk devletinin neden 26 yıl boyunca PKK'yi ortadan kaldıramadığı değildir.
Asıl soru, Türk devletinin Öcalan aracılığıyla yönetebildiği bir örgütün tamamen ortadan kalkmasını neden isteyeceğidir.
Bu sorunun cevabı da aynı stratejinin içinde bulunmaktadır: Örgütün kontrollü varlığı devletin amaçlarına hizmet ettiği sürece korunmuş; bağımsız uluslararası ilişkiler geliştirme ihtimali ortaya çıktığında tasfiyesi gündeme gelmiş; İran ve Güney Kürdistan'daki bölgesel hedefler tamamlanmadığı için tasfiye süreci kontrollü biçimde sürdürülmüştür.
Sonuç olarak, burada ileri sürülen tezlere göre PKK'nin 1999'dan sonraki tarihi, Türk devletinin örgütü tasfiye etmek için verdiği başarısız bir mücadelenin değil, Öcalan'ın otoritesinden yararlanarak örgütün varlığını, faaliyetlerini ve nihayet tasfiyesini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda yönettiği uzun bir siyasi sürecin tarihidir.
Ve bu sürecin nihai hedefi PKK'nin sona ermesinden daha kapsamlıdır: Kürt milletinin PKK sonrasında da bağımsız ve egemen bir siyasi güç olarak örgütlenmesinin önüne geçilmesi.
Danyar Canda, PhD retweeted
Pkk, Kürtler, Süreç vb. Danyar hoca güzel bir analiz yapmış. Zaman ayırıp mutlaka okuyun ve paylaşın! Her hebî Mamoste!
Danyar Canda, PhD retweeted
“Terörsüz Türkiye” sürecinin PKK’nin tasfiyesiyle sonuçlanacağına, silahların bırakılacağına ve artık ölümlerin olmayacağına inananlara gelsin:
“PKK’nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir.”
“Bu nedenle Türkiye, İran’daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir.”
“PKK’nin Güney Kürdistan’daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır.”
“Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK’nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır.”
👇👇👇
TÜRK DEVLETİ İLE ABDULLAH ÖCALAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Bu yazının temel tezleri şunlardır:
🔸Türk devleti, Abdullah Öcalan'ın 1999 yılında yakalanmasından itibaren PKK'yi tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamadı. Aksine, Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesini kullanarak PKK'nin siyasi ve askerî kapasitesini kendi iç ve dış politika hedeflerinin hizmetine soktu.
🔸Bu stratejinin nihai amacı yalnızca PKK'nin kontrol edilmesi değildi. Daha kapsamlı hedef, Kürtlerin dört parça Kürdistan'da bağımsız bir siyasi irade geliştirmelerini, ulusal egemenlik ve devlet kurma hedefi etrafında örgütlenmelerini engellemekti.
🔸Bu amaç doğrultusunda Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesi, Türk devletinin doğrudan yapamayacağı işleri gerçekleştirmesini sağlayan dolaylı bir kontrol mekanizmasına dönüştürüldü.
🔸Dolayısıyla 1999-2025 arasında PKK'nin neden ortadan kaldırılmadığı sorusunun cevabı, devletin bunu başaramamasında değil, örgütün varlığından stratejik olarak yararlanmayı tercih etmesinde aranmalıdır.
Öcalan'ın 1999'da İmralı'da Türk devletine yaptığı tarihsel teklif
Abdullah Öcalan, 1999'da İmralı'da kendisi ile yapılan sohbetler sırasında Türk devletine kapsamlı bir işbirliği teklifinde bulundu. Kendisinin kontrol ettiği milyonlarca insanın siyasi ve örgütsel gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini, bu güçle Türkiye'nin yalnızca Kürt sorununu değil, Ortadoğu ve Kafkasya'daki güç dengelerini de kendi lehine değiştirebileceğini anlattı.
Öcalan'ın teklifinin özü basitti: Devlet kendisine gerekli çalışma imkânlarını sağlayacak, o da örgütsel ve toplumsal etkisini Türkiye'nin bölgesel stratejisinin hizmetine sunacaktı.
Bu teklif, PKK'yi silahsızlandırma veya çatışmayı sona erdirme önerisi de içeriyordu ancak Öcalan esasen devletin doğrudan gerçekleştiremeyeceği ilegal faaliyetleri kendi örgütsel ağı aracılığıyla gerçekleştirebileceğini söylüyordu.
Bu nedenle 1999 yılı, Öcalan’ın PKK aracılığıyla sahip olduğu siyasi ve askerî gücü, Türk devletinin bölgesel stratejik hedefleri doğrultusunda kullanılmak üzere doğrudan devletin kontrolüne verdiği tarih olarak değerlendirilmelidir.
2004-2005 ve 2015: Silahlı mücadele neden sürdürüldü?
Öcalan, 1999 İmralı sohbetlerinde kendisine altı ay verilmesi halinde PKK sorununu çözebileceğini ifade etmişti. Ancak PKK kendisini 2025'te feshetmesine rağmen hala silahlı varlığını sürdürüyor. Neden 6 ayda bitirilecek PKK 2026’e kadar varlığını sürdürüyor: Burada Öcalan’ın kendisinden istenirse bu işi 6 ayda halledeceğini söylemesi önemlidir. Öcalan ne isterseniz onu seve seve yapmaya hazırım havasındadır. Yeter ki yaşamama izin verin.
PKK’nin bitirilmesini istemeyen tarafın kesinlikle Türk devleti olduğu anlaşılıyor. Hasan Atilla Uğur bu sohbetlerde “Söyle bakalım, bizim için ne yapabilirsin, hele bakalım” şeklinde bir tavır sergilerken Abdullah Öcalan ise adeta bir iş mülakatındaymış gibi davranarak, elindeki gücün ne kadar büyük olduğunu ve bu gücü nasıl kullanabileceğini, Türkiye’yi nasıl bir bölge ve dünya gücü haline getirebilecğinini yorulmak bilmeden anlatmaya çalışıyor. Gerçekte Öcalan’dan ne istendiğini ancak daha sonra PKK’nin attığı adımlardan anlıyoruz.
Bilindiği gibi 2004-2005 döneminde ateşkesin sona erdirilmesi ve silahlı mücadelenin yeniden başlatılması, bu mekanizmanın uygulamalarından biriydi. Öcalan'ın avukatı Mahmut Şakar aracılığıyla Kandil'e ulaştırılan savaş kararı, örgütün silahlı faaliyetlerinin yeniden başlamasını sağladı.
2015 hendek savaşları da aynı stratejik mekanizmanın başka bir aşamasıydı. Sırrı Süreyya Önder aracılığıyla iletilen kararlar sonucunda başlayan çatışmalar, Kürdistan’ın kuzeyindeki birçok şehirde ağır yıkıma, büyük insan kayıplarına ve kitlesel yerinden edilmelere yol açtı.
Bu iki dönem arasındaki ortak özellik, silahlı mücadelenin Kürtlerin ulusal siyasi hedeflerine ulaşmasını geriletmesi ve örgüte planlı bir yenilginin yaşatılmasıydı.
Buradaki temel nedensel ilişki şudur: PKK'nin silahlı varlığının Türk devletinin kontrolünde kullanılması, Türk devletinin Kürt toplumunu askerî, siyasi ve psikolojik bakımdan yıpratmasına imkân sağladı.
Örgütün yaşadığı yenilgiler yalnızca askerî sonuçlar doğurmadı. Kürt toplumunun önemli kesimlerinde bağımsızlık ve devlet kurma hedefinin gerçekleştirilebilir olduğuna ilişkin inancı da bitirme noktasına getirdi.
Asıl hedef: Öğrenilmiş çaresizlik ve ulusal bağımsızlık fikrinin geriletilmesi
1999 sonrasında izlenen stratejinin en önemli sonuçlarından biri, Kürt toplumunda öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanabilecek bir siyasi ve psikolojik ortamın oluşturulmasıydı.
PKK'nin sürekli yeni mücadeleler başlatması, bu mücadelelerin ağır yenilgilerle sonuçlanması ve her yenilginin ardından Öcalan'ın yeni bir ideolojik paradigma ortaya koyması, örgütün toplumsal tabanını giderek değişen koşullara uyum göstermeye zorlayarak ikna etti.
Bağımsız Kürdistan hedefinin yerini önce demokratik cumhuriyet, ardından demokratik konfederalizm ve nihayet demokratik entegrasyon aldı.
Bu değişimlerin ortak yönü, Kürtlerin bağımsız devlet kurma hedefinin giderek siyasi gündemin dışına çıkarılmasıydı.
Böylece yalnızca PKK'nin başlangıçtaki bağımsızlık hedefi terk edilmedi; Kürt toplumunun bağımsızlıkçı siyasi alternatifler geliştirme kapasitesi de zayıflatıldı.
2025 yılında Türk devleti neden PKK'nin tasfiyesini gündeme getirdi?
Burada görünürde önemli bir çelişki bulunmaktadır. Türk devleti 1999'dan itibaren PKK'nin kontrollü biçimde varlığını sürdürmesini tercih etmişse, neden 2025 yılında Öcalan'dan örgütün feshedilmesini istedi?
Bu sorunun cevabı, Ortadoğu'da değişen güç dengelerinde yatmaktadır.
İsrail'in bölgedeki askerî ve siyasi girişimleri, ABD'nin Kürt güçleriyle geliştirdiği ilişkiler ve Suriye'deki gelişmeler, PKK bağlantılı yapıların Türkiye'nin denetiminden uzaklaşabilecekleri yeni bir stratejik ortam yarattı.
Bu koşullarda PKK'nin veya onun bölgesel uzantılarının ABD ve İsrail ile Türkiye'nin hedeflerine aykırı bağımsız ilişkiler geliştirmesi ihtimali ortaya çıktı.
Bu durum, hem Türk devleti hem de Abdullah Öcalan açısından ciddi bir tehlikeydi.
Türk devleti bakımından tehlike, uzun yıllar boyunca kendi amaçları için kullanılabilen bir örgütsel kapasitenin başka güçlerin etkisine girmesiydi.
Öcalan bakımından ise tehlike daha kişiseldi: PKK'nin kendi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlaması, onun örgüt üzerindeki belirleyici konumunu sona erdirebilirdi.
Böylece devlet ile Öcalan'ın çıkarları bir kez daha örtüştü.
PKK'nin belirli yapılarının tasfiye edilmesi, bu yapıların bağımsız bir uluslararası ittifaka yönelmesini engellemenin aracı haline geldi.
Rojava: Stratejinin bölgesel uygulaması
2025'te başlatılan tasfiye sürecinin en önemli hedeflerinden biri, Kürdistan'ın batısı Rojava'da ortaya çıkan Kürt siyasi ve askerî özerkliğinin sona erdirilmesiydi.
Öcalan'ın bütün PKK bağlantılı yapıların silahsızlandırılmasına yönelik çağrısının esas amacı, Rojava'daki Kürt askeri güçlerin ve siyasi özerkliğin tasfiyesiydi.
Bu çizgi doğrultusunda Rojava'daki bağımsız askerî yapılanma tasfiye edildi ve Suriye devletine entegrasyon süreci gerçekleştirildi.
Bu sonucun, Türk devletinin Suriye'de bağımsız bir Kürt siyasi ve askerî gücünün ortaya çıkmasını önleme hedefiyle örtüştüğünü belirtmeye bile gerek yok sanırım.
İran ve Güney Kürdistan: PKK tasfiyesi neden sürüncemede bırakılıyor. Süreç tıkanıklığının esas nedeni.
PKK'nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir.
Çünkü Suriye'deki hedeflerin ardından İran ve Güney Kürdistan meseleleri varlığını sürdürmektedir. İran'da PJAK, Öcalan'ın ideolojik ve örgütsel etkisi altındaki önemli bir yapıdır. İran'daki siyasi gelişmelerin Kürtler için bağımsızlık, federasyon veya başka bir ulusal statü ihtimali yaratması, Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan ilgilendirmektedir.
Bu nedenle Türkiye, İran'daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir.
Benzer bir durum Güney Kürdistan için de geçerlidir.
Irak Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, Kürtlerin ulusal siyasi haklarının somut bir kurumsal örneğini oluşturmaktadır.
Türk devletinin uzun vadeli stratejisinde bu statünün zayıflatılması veya ortadan kaldırılması hedefi bulunmaktadır. PKK'nin Güney Kürdistan'daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır.
Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK'nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır.
DEM Parti: Öcalan'ın kararlarının parlamentodaki uygulayıcısı
Bu mekanizmanın yalnızca silahlı örgüt üzerinden işlemediğini görmek gerekir. DEM Parti de Öcalan'ın siyasi otoritesi altında hareket eden bir yapıdır.
Partinin eş genel başkanlarının, milletvekillerinin ve belediye başkanlarının siyasi konumlarını korumaları, Öcalan'ın temel stratejik kararlarına bağlı kalmalarına dayanır.
Bu nedenle DEM Parti yöneticilerinin davranışlarını, birbirinden bağımsız siyasetçilerin kişisel tercihleri olarak değerlendirmek yanıltıcı olur.
Öcalan'ın belirlediği çizgi örgüt açısından bağlayıcıdır. Bu çizgiye karşı çıkan bir siyasetçinin parti içerisinde konumunu koruması mümkün değildir.
Böyle bir yapı içerisinde milletvekilleri ve parti yöneticileri, Öcalan'ın siyasi kararlarını parlamentoya, yerel yönetimlere ve seçmenlere taşıyan aktörler haline gelmektedir.
Bu mekanizma aynı zamanda Türk devletinin Öcalan üzerinden yalnızca PKK'nin askerî kararlarını değil, Kürt siyasi temsilinin önemli bir bölümünü de dolaylı olarak etkileyebilmesini sağlamaktadır.
Devletin belirlediği hukuki çerçevenin kabulü
Kısa bir süre önce kabul edilen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, bu siyasi ilişkinin nasıl işlediğini gösteren somut bir örnektir.
DEM Partili milletvekilleri, PKK/KCK'yi açıkça terör örgütü olarak tanımlayan bir metne imza attılar.
Aynı zamanda örgütün fiilen sona erdiğinin tespitini ve bunun hukuki sonuçlarının işletilmesini Milli Güvenlik Kurulu kararına bağlayan düzenlemeyi de kabul ettiler.
Meral Danış Beştaş bu metnin imzacıları arasındaydı.
Daha sonra Meral Danış Beştaş'ın MGK şartını eleştirmesi ve sürecin geciktirildiğini ileri sürmesi, imzaladığı kanunla kamuoyuna sunduğu siyasi tutum arasındaki çelişkiyi ortaya çıkardı.
Bu olayın önemi yalnızca bir siyasetçinin tutarsız davranması değildir.
Esas mesele, DEM Parti yöneticilerinin devletin belirlediği hukuki koşulları kabul ederken, sonradan bu koşulların uygulanmasından doğan gecikmeleri eleştiren bir siyasi konuma geçmeleridir.
Böylece hem Öcalan'ın stratejik çizgisine bağlılıklarını sürdürmekte hem de seçmenlere hükümetle mücadele ettikleri görüntüsünü sunmaktadırlar.
Süreç neden tıkanıyor? Gerçek uyuşmazlık mı, planlı gecikme mi?
2025'ten itibaren yürütülen tasfiye sürecinin görünüşte sürekli tıkanması, devlet ile Öcalan arasındaki stratejik işbirliği dikkate alındığında farklı bir anlam kazanmaktadır.
Bu yazıda, söz konusu tıkanmaların rastlantısal veya yalnızca taraflar arasındaki gerçek anlaşmazlıkların sonucu olmadığıdır.
Tıkanma, tasfiye sürecinin hızını ve kapsamını kontrol etmenin bir yöntemidir.
Öcalan örgüte gerekli talimatları vermekte, DEM Parti yönetimi bu kararları uygulamakta, Türk devleti ise sürecin hukuki ve kurumsal sonuçlarını kendi tercih ettiği zamanlamaya bağlamaktadır.
DEM Parti yöneticilerinin hükümeti eleştirmesi, bu mekanizmanın işleyişini değiştirmemektedir.
Çünkü belirleyici olan siyasi açıklamalar değil, alınan kararlar ve ortaya çıkan sonuçlardır.
Bu modelde kamuoyuna yansıyan uyuşmazlık, temel stratejik mutabakatı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, sürecin gerektiği kadar uzatılmasına siyasi bir açıklama sağlar.
Nihai hedef PKK sonrasında bağımsızlıkçı bir Kürt hareketinin ortaya çıkmasını önlemek
Devletin Öcalan üzerinden yürüttüğü stratejinin yalnızca PKK'nin tasfiyesiyle sınırlı olduğunu düşünmek, sürecin asıl hedefini gözden kaçırmak olur.
PKK'nin sona ermesi, Türk devletinin Kürt meselesi bakımından karşılaşabileceği daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir.
Bu sorun, PKK sonrası dönemde Kürtlerin ulusal bağımsızlık ve siyasi egemenlik hedefleri etrafında yeni bir siyasi hareket oluşturma ihtimalidir.
Bu bakımdan Öcalan'ın rolü iki aşamalıdır.
Birinci aşama, PKK'nin bağımsızlıkçı hedeflerinden uzaklaştırılması ve örgütün kontrollü biçimde tasfiye edilmesidir.
İkinci aşama ise PKK sonrasında ortaya çıkabilecek bağımsızlıkçı siyasi alternatiflerin toplumsal ve ideolojik zeminini zayıflatmaktır.
Demokratik entegrasyon, bu ikinci aşamanın ideolojik çerçevesini oluşturmaktadır.
Kürtlerin ulusal egemenlik, devlet ve kolektif siyasi statü talepleri yerine komünal yaşam, ekoloji, yerel demokrasi ve benzeri konuların temel siyasi hedef olarak öne çıkarılması, ulusal bağımsızlık meselesinin siyasi gündemin merkezinden uzaklaştırılmasına hizmet etmektedir.
Bu konuların kendi başlarına önemsiz olması söz konusu değildir. Buradaki sorun, bunların ulusal egemenlik ve siyasi statü taleplerinin yerine geçirilmesidir.
Dolayısıyla stratejinin nihai başarısı, PKK'nin silahsızlandırılmasında değil, Kürtlerin bağımsız siyasi irade geliştirme kapasitesinin kalıcı biçimde etkisizleştirilmesinde aranmalıdır.
1999'da verilen söz ile 2026'daki siyasi tablo arasındaki süreklilik
Abdullah Öcalan'ın 1999'da Türk devletine sunduğu teklif ile 2025-2026 yıllarında izlediği siyasi çizgi arasında temel bir süreklilik bulunmaktadır.
1999'da Öcalan, sahip olduğu milyonlarca insanın siyasi gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini ve devletin bölgesel hedeflerine katkıda bulunabileceğini söyledi.
Sonraki yıllarda PKK'nin silahlı varlığı, Kürt toplumunda ağır kayıplar ve siyasi yenilgiler yaratan bir süreç içerisinde devam ettirildi.
2025'te bölgesel koşullar değiştiğinde ise aynı örgütsel otorite, bu kez PKK'nin belirli yapılarının tasfiyesi için kullanıldı.
Bütün bu süreç boyunca değişmeyen temel unsur, Öcalan'ın Kürtlerin bağımsız siyasi iradesini geliştirmeye değil, kendi örgütsel otoritesini koruyarak Türk devletiyle uyumlu bir siyasi çizgi oluşturmaya yönelmesidir.
Bu nedenle asıl araştırma sorusu, Türk devletinin neden 26 yıl boyunca PKK'yi ortadan kaldıramadığı değildir.
Asıl soru, Türk devletinin Öcalan aracılığıyla yönetebildiği bir örgütün tamamen ortadan kalkmasını neden isteyeceğidir.
Bu sorunun cevabı da aynı stratejinin içinde bulunmaktadır: Örgütün kontrollü varlığı devletin amaçlarına hizmet ettiği sürece korunmuş; bağımsız uluslararası ilişkiler geliştirme ihtimali ortaya çıktığında tasfiyesi gündeme gelmiş; İran ve Güney Kürdistan'daki bölgesel hedefler tamamlanmadığı için tasfiye süreci kontrollü biçimde sürdürülmüştür.
Sonuç olarak, burada ileri sürülen tezlere göre PKK'nin 1999'dan sonraki tarihi, Türk devletinin örgütü tasfiye etmek için verdiği başarısız bir mücadelenin değil, Öcalan'ın otoritesinden yararlanarak örgütün varlığını, faaliyetlerini ve nihayet tasfiyesini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda yönettiği uzun bir siyasi sürecin tarihidir.
Ve bu sürecin nihai hedefi PKK'nin sona ermesinden daha kapsamlıdır: Kürt milletinin PKK sonrasında da bağımsız ve egemen bir siyasi güç olarak örgütlenmesinin önüne geçilmesi.
Danyar Canda, PhD retweeted
Okuyalım çok sağlam ve değerli bir analiz.
👇
TÜRK DEVLETİ İLE ABDULLAH ÖCALAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Bu yazının temel tezleri şunlardır:
🔸Türk devleti, Abdullah Öcalan'ın 1999 yılında yakalanmasından itibaren PKK'yi tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamadı. Aksine, Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesini kullanarak PKK'nin siyasi ve askerî kapasitesini kendi iç ve dış politika hedeflerinin hizmetine soktu.
🔸Bu stratejinin nihai amacı yalnızca PKK'nin kontrol edilmesi değildi. Daha kapsamlı hedef, Kürtlerin dört parça Kürdistan'da bağımsız bir siyasi irade geliştirmelerini, ulusal egemenlik ve devlet kurma hedefi etrafında örgütlenmelerini engellemekti.
🔸Bu amaç doğrultusunda Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesi, Türk devletinin doğrudan yapamayacağı işleri gerçekleştirmesini sağlayan dolaylı bir kontrol mekanizmasına dönüştürüldü.
🔸Dolayısıyla 1999-2025 arasında PKK'nin neden ortadan kaldırılmadığı sorusunun cevabı, devletin bunu başaramamasında değil, örgütün varlığından stratejik olarak yararlanmayı tercih etmesinde aranmalıdır.
Öcalan'ın 1999'da İmralı'da Türk devletine yaptığı tarihsel teklif
Abdullah Öcalan, 1999'da İmralı'da kendisi ile yapılan sohbetler sırasında Türk devletine kapsamlı bir işbirliği teklifinde bulundu. Kendisinin kontrol ettiği milyonlarca insanın siyasi ve örgütsel gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini, bu güçle Türkiye'nin yalnızca Kürt sorununu değil, Ortadoğu ve Kafkasya'daki güç dengelerini de kendi lehine değiştirebileceğini anlattı.
Öcalan'ın teklifinin özü basitti: Devlet kendisine gerekli çalışma imkânlarını sağlayacak, o da örgütsel ve toplumsal etkisini Türkiye'nin bölgesel stratejisinin hizmetine sunacaktı.
Bu teklif, PKK'yi silahsızlandırma veya çatışmayı sona erdirme önerisi de içeriyordu ancak Öcalan esasen devletin doğrudan gerçekleştiremeyeceği ilegal faaliyetleri kendi örgütsel ağı aracılığıyla gerçekleştirebileceğini söylüyordu.
Bu nedenle 1999 yılı, Öcalan’ın PKK aracılığıyla sahip olduğu siyasi ve askerî gücü, Türk devletinin bölgesel stratejik hedefleri doğrultusunda kullanılmak üzere doğrudan devletin kontrolüne verdiği tarih olarak değerlendirilmelidir.
2004-2005 ve 2015: Silahlı mücadele neden sürdürüldü?
Öcalan, 1999 İmralı sohbetlerinde kendisine altı ay verilmesi halinde PKK sorununu çözebileceğini ifade etmişti. Ancak PKK kendisini 2025'te feshetmesine rağmen hala silahlı varlığını sürdürüyor. Neden 6 ayda bitirilecek PKK 2026’e kadar varlığını sürdürüyor: Burada Öcalan’ın kendisinden istenirse bu işi 6 ayda halledeceğini söylemesi önemlidir. Öcalan ne isterseniz onu seve seve yapmaya hazırım havasındadır. Yeter ki yaşamama izin verin.
PKK’nin bitirilmesini istemeyen tarafın kesinlikle Türk devleti olduğu anlaşılıyor. Hasan Atilla Uğur bu sohbetlerde “Söyle bakalım, bizim için ne yapabilirsin, hele bakalım” şeklinde bir tavır sergilerken Abdullah Öcalan ise adeta bir iş mülakatındaymış gibi davranarak, elindeki gücün ne kadar büyük olduğunu ve bu gücü nasıl kullanabileceğini, Türkiye’yi nasıl bir bölge ve dünya gücü haline getirebilecğinini yorulmak bilmeden anlatmaya çalışıyor. Gerçekte Öcalan’dan ne istendiğini ancak daha sonra PKK’nin attığı adımlardan anlıyoruz.
Bilindiği gibi 2004-2005 döneminde ateşkesin sona erdirilmesi ve silahlı mücadelenin yeniden başlatılması, bu mekanizmanın uygulamalarından biriydi. Öcalan'ın avukatı Mahmut Şakar aracılığıyla Kandil'e ulaştırılan savaş kararı, örgütün silahlı faaliyetlerinin yeniden başlamasını sağladı.
2015 hendek savaşları da aynı stratejik mekanizmanın başka bir aşamasıydı. Sırrı Süreyya Önder aracılığıyla iletilen kararlar sonucunda başlayan çatışmalar, Kürdistan’ın kuzeyindeki birçok şehirde ağır yıkıma, büyük insan kayıplarına ve kitlesel yerinden edilmelere yol açtı.
Bu iki dönem arasındaki ortak özellik, silahlı mücadelenin Kürtlerin ulusal siyasi hedeflerine ulaşmasını geriletmesi ve örgüte planlı bir yenilginin yaşatılmasıydı.
Buradaki temel nedensel ilişki şudur: PKK'nin silahlı varlığının Türk devletinin kontrolünde kullanılması, Türk devletinin Kürt toplumunu askerî, siyasi ve psikolojik bakımdan yıpratmasına imkân sağladı.
Örgütün yaşadığı yenilgiler yalnızca askerî sonuçlar doğurmadı. Kürt toplumunun önemli kesimlerinde bağımsızlık ve devlet kurma hedefinin gerçekleştirilebilir olduğuna ilişkin inancı da bitirme noktasına getirdi.
Asıl hedef: Öğrenilmiş çaresizlik ve ulusal bağımsızlık fikrinin geriletilmesi
1999 sonrasında izlenen stratejinin en önemli sonuçlarından biri, Kürt toplumunda öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanabilecek bir siyasi ve psikolojik ortamın oluşturulmasıydı.
PKK'nin sürekli yeni mücadeleler başlatması, bu mücadelelerin ağır yenilgilerle sonuçlanması ve her yenilginin ardından Öcalan'ın yeni bir ideolojik paradigma ortaya koyması, örgütün toplumsal tabanını giderek değişen koşullara uyum göstermeye zorlayarak ikna etti.
Bağımsız Kürdistan hedefinin yerini önce demokratik cumhuriyet, ardından demokratik konfederalizm ve nihayet demokratik entegrasyon aldı.
Bu değişimlerin ortak yönü, Kürtlerin bağımsız devlet kurma hedefinin giderek siyasi gündemin dışına çıkarılmasıydı.
Böylece yalnızca PKK'nin başlangıçtaki bağımsızlık hedefi terk edilmedi; Kürt toplumunun bağımsızlıkçı siyasi alternatifler geliştirme kapasitesi de zayıflatıldı.
2025 yılında Türk devleti neden PKK'nin tasfiyesini gündeme getirdi?
Burada görünürde önemli bir çelişki bulunmaktadır. Türk devleti 1999'dan itibaren PKK'nin kontrollü biçimde varlığını sürdürmesini tercih etmişse, neden 2025 yılında Öcalan'dan örgütün feshedilmesini istedi?
Bu sorunun cevabı, Ortadoğu'da değişen güç dengelerinde yatmaktadır.
İsrail'in bölgedeki askerî ve siyasi girişimleri, ABD'nin Kürt güçleriyle geliştirdiği ilişkiler ve Suriye'deki gelişmeler, PKK bağlantılı yapıların Türkiye'nin denetiminden uzaklaşabilecekleri yeni bir stratejik ortam yarattı.
Bu koşullarda PKK'nin veya onun bölgesel uzantılarının ABD ve İsrail ile Türkiye'nin hedeflerine aykırı bağımsız ilişkiler geliştirmesi ihtimali ortaya çıktı.
Bu durum, hem Türk devleti hem de Abdullah Öcalan açısından ciddi bir tehlikeydi.
Türk devleti bakımından tehlike, uzun yıllar boyunca kendi amaçları için kullanılabilen bir örgütsel kapasitenin başka güçlerin etkisine girmesiydi.
Öcalan bakımından ise tehlike daha kişiseldi: PKK'nin kendi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlaması, onun örgüt üzerindeki belirleyici konumunu sona erdirebilirdi.
Böylece devlet ile Öcalan'ın çıkarları bir kez daha örtüştü.
PKK'nin belirli yapılarının tasfiye edilmesi, bu yapıların bağımsız bir uluslararası ittifaka yönelmesini engellemenin aracı haline geldi.
Rojava: Stratejinin bölgesel uygulaması
2025'te başlatılan tasfiye sürecinin en önemli hedeflerinden biri, Kürdistan'ın batısı Rojava'da ortaya çıkan Kürt siyasi ve askerî özerkliğinin sona erdirilmesiydi.
Öcalan'ın bütün PKK bağlantılı yapıların silahsızlandırılmasına yönelik çağrısının esas amacı, Rojava'daki Kürt askeri güçlerin ve siyasi özerkliğin tasfiyesiydi.
Bu çizgi doğrultusunda Rojava'daki bağımsız askerî yapılanma tasfiye edildi ve Suriye devletine entegrasyon süreci gerçekleştirildi.
Bu sonucun, Türk devletinin Suriye'de bağımsız bir Kürt siyasi ve askerî gücünün ortaya çıkmasını önleme hedefiyle örtüştüğünü belirtmeye bile gerek yok sanırım.
İran ve Güney Kürdistan: PKK tasfiyesi neden sürüncemede bırakılıyor. Süreç tıkanıklığının esas nedeni.
PKK'nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir.
Çünkü Suriye'deki hedeflerin ardından İran ve Güney Kürdistan meseleleri varlığını sürdürmektedir. İran'da PJAK, Öcalan'ın ideolojik ve örgütsel etkisi altındaki önemli bir yapıdır. İran'daki siyasi gelişmelerin Kürtler için bağımsızlık, federasyon veya başka bir ulusal statü ihtimali yaratması, Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan ilgilendirmektedir.
Bu nedenle Türkiye, İran'daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir.
Benzer bir durum Güney Kürdistan için de geçerlidir.
Irak Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, Kürtlerin ulusal siyasi haklarının somut bir kurumsal örneğini oluşturmaktadır.
Türk devletinin uzun vadeli stratejisinde bu statünün zayıflatılması veya ortadan kaldırılması hedefi bulunmaktadır. PKK'nin Güney Kürdistan'daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır.
Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK'nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır.
DEM Parti: Öcalan'ın kararlarının parlamentodaki uygulayıcısı
Bu mekanizmanın yalnızca silahlı örgüt üzerinden işlemediğini görmek gerekir. DEM Parti de Öcalan'ın siyasi otoritesi altında hareket eden bir yapıdır.
Partinin eş genel başkanlarının, milletvekillerinin ve belediye başkanlarının siyasi konumlarını korumaları, Öcalan'ın temel stratejik kararlarına bağlı kalmalarına dayanır.
Bu nedenle DEM Parti yöneticilerinin davranışlarını, birbirinden bağımsız siyasetçilerin kişisel tercihleri olarak değerlendirmek yanıltıcı olur.
Öcalan'ın belirlediği çizgi örgüt açısından bağlayıcıdır. Bu çizgiye karşı çıkan bir siyasetçinin parti içerisinde konumunu koruması mümkün değildir.
Böyle bir yapı içerisinde milletvekilleri ve parti yöneticileri, Öcalan'ın siyasi kararlarını parlamentoya, yerel yönetimlere ve seçmenlere taşıyan aktörler haline gelmektedir.
Bu mekanizma aynı zamanda Türk devletinin Öcalan üzerinden yalnızca PKK'nin askerî kararlarını değil, Kürt siyasi temsilinin önemli bir bölümünü de dolaylı olarak etkileyebilmesini sağlamaktadır.
Devletin belirlediği hukuki çerçevenin kabulü
Kısa bir süre önce kabul edilen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, bu siyasi ilişkinin nasıl işlediğini gösteren somut bir örnektir.
DEM Partili milletvekilleri, PKK/KCK'yi açıkça terör örgütü olarak tanımlayan bir metne imza attılar.
Aynı zamanda örgütün fiilen sona erdiğinin tespitini ve bunun hukuki sonuçlarının işletilmesini Milli Güvenlik Kurulu kararına bağlayan düzenlemeyi de kabul ettiler.
Meral Danış Beştaş bu metnin imzacıları arasındaydı.
Daha sonra Meral Danış Beştaş'ın MGK şartını eleştirmesi ve sürecin geciktirildiğini ileri sürmesi, imzaladığı kanunla kamuoyuna sunduğu siyasi tutum arasındaki çelişkiyi ortaya çıkardı.
Bu olayın önemi yalnızca bir siyasetçinin tutarsız davranması değildir.
Esas mesele, DEM Parti yöneticilerinin devletin belirlediği hukuki koşulları kabul ederken, sonradan bu koşulların uygulanmasından doğan gecikmeleri eleştiren bir siyasi konuma geçmeleridir.
Böylece hem Öcalan'ın stratejik çizgisine bağlılıklarını sürdürmekte hem de seçmenlere hükümetle mücadele ettikleri görüntüsünü sunmaktadırlar.
Süreç neden tıkanıyor? Gerçek uyuşmazlık mı, planlı gecikme mi?
2025'ten itibaren yürütülen tasfiye sürecinin görünüşte sürekli tıkanması, devlet ile Öcalan arasındaki stratejik işbirliği dikkate alındığında farklı bir anlam kazanmaktadır.
Bu yazıda, söz konusu tıkanmaların rastlantısal veya yalnızca taraflar arasındaki gerçek anlaşmazlıkların sonucu olmadığıdır.
Tıkanma, tasfiye sürecinin hızını ve kapsamını kontrol etmenin bir yöntemidir.
Öcalan örgüte gerekli talimatları vermekte, DEM Parti yönetimi bu kararları uygulamakta, Türk devleti ise sürecin hukuki ve kurumsal sonuçlarını kendi tercih ettiği zamanlamaya bağlamaktadır.
DEM Parti yöneticilerinin hükümeti eleştirmesi, bu mekanizmanın işleyişini değiştirmemektedir.
Çünkü belirleyici olan siyasi açıklamalar değil, alınan kararlar ve ortaya çıkan sonuçlardır.
Bu modelde kamuoyuna yansıyan uyuşmazlık, temel stratejik mutabakatı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, sürecin gerektiği kadar uzatılmasına siyasi bir açıklama sağlar.
Nihai hedef PKK sonrasında bağımsızlıkçı bir Kürt hareketinin ortaya çıkmasını önlemek
Devletin Öcalan üzerinden yürüttüğü stratejinin yalnızca PKK'nin tasfiyesiyle sınırlı olduğunu düşünmek, sürecin asıl hedefini gözden kaçırmak olur.
PKK'nin sona ermesi, Türk devletinin Kürt meselesi bakımından karşılaşabileceği daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir.
Bu sorun, PKK sonrası dönemde Kürtlerin ulusal bağımsızlık ve siyasi egemenlik hedefleri etrafında yeni bir siyasi hareket oluşturma ihtimalidir.
Bu bakımdan Öcalan'ın rolü iki aşamalıdır.
Birinci aşama, PKK'nin bağımsızlıkçı hedeflerinden uzaklaştırılması ve örgütün kontrollü biçimde tasfiye edilmesidir.
İkinci aşama ise PKK sonrasında ortaya çıkabilecek bağımsızlıkçı siyasi alternatiflerin toplumsal ve ideolojik zeminini zayıflatmaktır.
Demokratik entegrasyon, bu ikinci aşamanın ideolojik çerçevesini oluşturmaktadır.
Kürtlerin ulusal egemenlik, devlet ve kolektif siyasi statü talepleri yerine komünal yaşam, ekoloji, yerel demokrasi ve benzeri konuların temel siyasi hedef olarak öne çıkarılması, ulusal bağımsızlık meselesinin siyasi gündemin merkezinden uzaklaştırılmasına hizmet etmektedir.
Bu konuların kendi başlarına önemsiz olması söz konusu değildir. Buradaki sorun, bunların ulusal egemenlik ve siyasi statü taleplerinin yerine geçirilmesidir.
Dolayısıyla stratejinin nihai başarısı, PKK'nin silahsızlandırılmasında değil, Kürtlerin bağımsız siyasi irade geliştirme kapasitesinin kalıcı biçimde etkisizleştirilmesinde aranmalıdır.
1999'da verilen söz ile 2026'daki siyasi tablo arasındaki süreklilik
Abdullah Öcalan'ın 1999'da Türk devletine sunduğu teklif ile 2025-2026 yıllarında izlediği siyasi çizgi arasında temel bir süreklilik bulunmaktadır.
1999'da Öcalan, sahip olduğu milyonlarca insanın siyasi gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini ve devletin bölgesel hedeflerine katkıda bulunabileceğini söyledi.
Sonraki yıllarda PKK'nin silahlı varlığı, Kürt toplumunda ağır kayıplar ve siyasi yenilgiler yaratan bir süreç içerisinde devam ettirildi.
2025'te bölgesel koşullar değiştiğinde ise aynı örgütsel otorite, bu kez PKK'nin belirli yapılarının tasfiyesi için kullanıldı.
Bütün bu süreç boyunca değişmeyen temel unsur, Öcalan'ın Kürtlerin bağımsız siyasi iradesini geliştirmeye değil, kendi örgütsel otoritesini koruyarak Türk devletiyle uyumlu bir siyasi çizgi oluşturmaya yönelmesidir.
Bu nedenle asıl araştırma sorusu, Türk devletinin neden 26 yıl boyunca PKK'yi ortadan kaldıramadığı değildir.
Asıl soru, Türk devletinin Öcalan aracılığıyla yönetebildiği bir örgütün tamamen ortadan kalkmasını neden isteyeceğidir.
Bu sorunun cevabı da aynı stratejinin içinde bulunmaktadır: Örgütün kontrollü varlığı devletin amaçlarına hizmet ettiği sürece korunmuş; bağımsız uluslararası ilişkiler geliştirme ihtimali ortaya çıktığında tasfiyesi gündeme gelmiş; İran ve Güney Kürdistan'daki bölgesel hedefler tamamlanmadığı için tasfiye süreci kontrollü biçimde sürdürülmüştür.
Sonuç olarak, burada ileri sürülen tezlere göre PKK'nin 1999'dan sonraki tarihi, Türk devletinin örgütü tasfiye etmek için verdiği başarısız bir mücadelenin değil, Öcalan'ın otoritesinden yararlanarak örgütün varlığını, faaliyetlerini ve nihayet tasfiyesini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda yönettiği uzun bir siyasi sürecin tarihidir.
Ve bu sürecin nihai hedefi PKK'nin sona ermesinden daha kapsamlıdır: Kürt milletinin PKK sonrasında da bağımsız ve egemen bir siyasi güç olarak örgütlenmesinin önüne geçilmesi.
Ji bo "kültürel çoğulculuk" ko bi Înglîzî "cultural pluralism" e, Kurdek dikare bêje:
Piranetiya Çandî
Piranetiya Kûltûrî
Piranîparêzîya Çandî
Pluralîzma Çandî
Miletê me ji do ve zor dabû duayan ji bo Amedspor ji galatasarayê bibe...
Çi bû?
Tesîra duayan sifir...
Careka din xwe beredayî aciz nekin...:)))
Danyar Canda, PhD retweeted
Gelek Kurdên serxwebûnxwaz hene ko hê paşnavên tirkî bi kar tînin...
Ez bi xwe naxwazim Kurdên serxwebûnxwaz li ser medya civakî nav û paşnavên tirkî bi kar bînin.
Ji ber ko ne mecbûrî ye.
Mirov bi dilxwazî nav û paşnavê xwe çima bike tirkî?
Gelek Kurdên serxwebûnxwaz hene ko hê paşnavên tirkî bi kar tînin...
Ez bi xwe naxwazim Kurdên serxwebûnxwaz li ser medya civakî nav û paşnavên tirkî bi kar bînin.
Ji ber ko ne mecbûrî ye.
Mirov bi dilxwazî nav û paşnavê xwe çima bike tirkî?
📌Güney Kürdistan'da Aşiret İktidarından İki Başlı Siyasi Egemenliğe!
Güney Kürdistan'da 20 Ekim 2024'te yapılan seçimlerin üzerinden iki yıl geçmesine rağmen yeni bir hükümet kurulamadı. Parlamento da uzun süre çalıştırılamadı. Nihayet 4 Kasım 2026'da PDK'nin öncülüğünde 52 milletvekilinin katılımıyla parlamento yeniden toplandı. Ertesi gün YNK lideri Bafıl Talabani hükümetten çekildiklerini açıkladı ve PDK'nin tek taraflı hükümet oluşturması durumunda Süleymaniye'de paralel bir yönetim kurabileceklerini duyurdu.[1]
Ortaya çıkan tablo hem düşündürücü hem de ürkütücüdür. Çünkü dört parçaya bölünmüş Kürdistan'ın yalnızca bir parçasında, ortak bir parlamentoyu, hükümet ve anayasal statüye sahip iki büyük Kürt parti, birlikte yönetmeyi bir türlü başaramamaktadır.
Peki neden?
Nedeni Mesrur Barzani ile Bafıl Talabani'nin farklı siyasi anlayışlara sahip olmaları değil elbette. Bu sorunun cevabı çok gerilere giden aşiret ve tarikat kökenlerinden modern siyasi partilere, oradan da birbirine rakip iki askerî, ekonomik ve bürokratik iktidar merkezine dönüşen tarihsel süreçte aranmalıdır.
1. Aşiret ve Tarikat Nüfuzundan Siyasi İktidara
Ayşe Hür'ün Peşmergeler Birleşirken, Barzaniler ve Talabaniler Birleşecek mi? başlıklı yazısında dikkat çektiği gibi, bugünkü rekabetin kökleri Osmanlı dönemindeki toplumsal ve siyasal yapılara kadar uzanmaktadır.[2]
Barzani ailesi, Nakşibendi geleneğiyle bağlantılı olarak Barzan bölgesinde yükselirken; Talabani ve Berzenci aileleri, Kadiri geleneğiyle ilişkili olarak Süleymaniye, Kerkük ve çevresinde nüfuz kazandı.
Ancak bugünkü PDK–YNK rekabetini doğrudan bir tarikat çatışmasının devamı olarak değerlendirmek de doğru olmaz. Bu tarihsel yapılar, zamanla ortaya çıkan farklı coğrafi, toplumsal ve siyasi güç merkezlerinin anlaşılması açısından önem taşımaktadır.
1946'da Mustafa Barzani'nin liderliğinde kurulan PDK, aşiret ilişkilerinin güçlü olduğu daha geleneksel bir toplumsal tabana dayanıyordu. Parti içinde zamanla Celal Talabani ve İbrahim Ahmed'in temsil ettiği, şehirli aydınların ve sol eğilimli kadroların ağırlık kazandığı bir muhalefet oluştu.
1975'te Kürt ayaklanmasının yenilgiye uğramasının ardından Celal Talabani ve arkadaşları YNK'yi kurdu. Böylece uzun süredir devam eden siyasi ve örgütsel ayrılık, iki ayrı parti biçiminde kurumsallaştı.[3]
Başlangıçtaki ideolojik farklılıklar önemliydi. Ancak sonraki gelişmeler, iki parti arasındaki çatışmanın ideolojiyi aşan bir iktidar mücadelesine dönüştüğünü gösterdi.
2. İç Savaştan İki Ayrı İktidar Merkezine
1991 Körfez Savaşı sonrasında Irak devletinin bölgedeki kontrolünü kaybetmesi, Kürtler için ortak bir yönetim oluşturma fırsatı yarattı.
1992 seçimleriyle Kürdistan Bölgesel Yönetimi kuruldu. Ancak PDK ile YNK arasında siyasi yetkilerin, toprakların ve gelirlerin paylaşılması konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıklar 1994'te silahlı çatışmalara dönüştü.
1994–1998 yılları arasında yaşanan ve Kürtçede Brakujî (kardeş kavgası) olarak anılan iç savaş, yalnızca insan kayıplarına yol açmadı. Aynı zamanda Güney Kürdistan'da iki ayrı iktidar yapısını güçlendirdi.
PDK, Erbil ve Duhok'ta; YNK ise Süleymaniye ve çevresinde kendi idari, askerî ve ekonomik yapılarını geliştirdi.
1998 Washington Anlaşması çatışmaları sona erdirdi. 2006'da iki ayrı yönetim resmen birleştirildi. Ancak ortak hükümetin kurulması, iki partinin kendi bölgelerindeki iktidar mekanizmalarını bütünüyle ortadan kaldırmadı.[4]
Böylece siyasi birlik hukuken sağlanırken, fiilî iktidar iki parti arasında bölünmüş olarak kaldı.
Bugünkü krizin temelinde bu tarihsel çelişki bulunmaktadır.
3. Asıl Sorun: Devletin Partilerden Bağımsızlaşamaması
Normal bir parlamenter demokraside siyasi partiler iktidara gelir ve iktidardan gider. Ancak ordu, polis, yargı ve bürokrasi, devletin kurumları olarak varlıklarını sürdürür.
Güney Kürdistan'da ise iki büyük partinin devlet kurumları üzerindeki denetimi, olağan bir hükümet-parti ilişkisinin ötesine geçmektedir.
PDK ve YNK'nin uzun yıllardır kendi güvenlik güçleri, istihbarat ağları, bürokratik kadroları ve ekonomik bağlantıları bulunmaktadır.
Peşmergelerin 70. ve 80. birlikleri tarihsel olarak iki partiyle bağlantılıydı. 10 Eylül 2026'da bu güçlerin Peşmerge Bakanlığı bünyesinde birleştirildiği resmen açıklandı. Bu önemli bir kurumsal ilerlemedir. Ancak komuta yapılarında ve coğrafi örgütlenmede eski parti ayrımlarının etkilerinin tamamen sona erdiğini söylemek henüz mümkün değildir.[5]
Buradaki temel sorun şudur:
Ortak devlet kurumlarının güçlenmesi, parti merkezlerinin kendi başlarına kullandıkları yetkilerin azalmasını gerektirmektedir.
Dolayısıyla iki parti arasındaki anlaşmazlık yalnızca hükümette hangi bakanlığın kime verileceği değildir. Daha derinde, askerî ve siyasi gücün kimin kontrolünde olacağı sorunu bulunmaktadır.
Her iki parti de diğerine güvenmediğinde, kendi silahlı ve bürokratik gücünü korumayı bir güvenlik meselesi olarak değerlendirebilmektedir.
Böylece birbirlerine karşı güvence olarak oluşturdukları mekanizmalar, ortak kurumların güçlenmesinin önünde engel hâline gelmektedir.
4. Ekonomik Kaynaklar: Bölünmenin Maddi Temeli
İki parti arasındaki rekabeti yalnızca tarihsel düşmanlıklarla açıklamak mümkün değildir.
Bugünkü anlaşmazlığın çok önemli bir ekonomik boyutu bulunmaktadır.
Petrol ve doğal gaz gelirleri, sınır ticareti, gümrükler, kamu ihaleleri, devlet istihdamı ve ekonomik yatırımlar siyasi iktidarın başlıca kaynaklarıdır.
PDK'nin ağırlıklı olduğu Erbil ve Duhok, petrol üretimi ve Türkiye üzerinden ihracat açısından önemlidir. YNK'nin etkili olduğu Süleymaniye ise Khor Mor gibi büyük doğal gaz sahalarına ev sahipliği yapmaktadır.[6]
Her iki partinin kamu kurumları ve ekonomik faaliyetler üzerinde geliştirdiği nüfuz, geniş patronaj ağlarının oluşmasını sağlamıştır.
Bu sistemde parti iktidarı yalnızca yöneticilerin makamlarını korumaz; partiyle bağlantılı iş çevrelerinin, bürokratların, çalışanların ve destekçi grupların ekonomik konumlarını da etkiler.
Bu nedenle iktidarın yeniden paylaşılması, yalnızca siyasi değil, ekonomik sonuçlar da doğurur.
Partilerin ortak ulusal çıkarları ile kendi örgütsel ve ekonomik iktidarlarını koruma çıkarları burada çatışabilmektedir.
Böyle bir sistemde siyasi birleşmenin önündeki engel, yalnızca liderlerin anlaşmak istememesi değildir. Mevcut düzenin sağladığı ekonomik ve siyasi avantajların kaybedilmesi ihtimali de uzlaşmayı güçleştirmektedir.
5. Neden 2024 Seçimlerinden Sonra Hükümet Kurulamadı?
2006'da oluşturulan güç paylaşımı düzeni, iki partinin yönetimde birbirine yakın ağırlık taşıması esasına dayanıyordu.
Ancak zamanla seçimlerdeki güç dengesi değişti.
2024 seçimlerinde PDK 39, YNK ise 23 sandalye kazandı. PDK tek başına çoğunluğu sağlayamasa da açık ara birinci parti oldu.
PDK, seçimlerdeki üstünlüğünün hükümetteki yetki dağılımına yansımasını istiyor. YNK ise tarihsel güç paylaşımı düzeninin korunmasını ve PDK karşısında etkili bir siyasi denge oluşturulmasını talep ediyor.[7]
Böylece iki farklı iktidar anlayışı karşı karşıya geliyor:
PDK, seçimlerde elde ettiği üstünlüğü yönetimde daha geniş yetkiye dönüştürmeye çalışırken; YNK, sahip olduğu tarihsel siyasi konumun ve kurumsal güvencelerin korunmasını istiyor.
Bu nedenle iki partinin anlaşmazlığı, yalnızca bakanlıkların paylaşılmasından ibaret değildir.
Asıl mücadele, Güney Kürdistan'da gelecekte siyasi iktidarın hangi kurallarla paylaşılacağı üzerinedir.
2006'dan itibaren iki partiyi bir arada tutan uzlaşma modelinin çözülmesi, bugünkü krizi daha da derinleştirmektedir.
6. Türkiye, İran ve Bağdat'ın Rolü
İki partinin dış ilişkileri de siyasi bölünmeyi etkileyen önemli faktörlerden biridir.
PDK, Türkiye ile güçlü ekonomik ve güvenlik ilişkileri geliştirmiştir. YNK ise İran'la tarihsel olarak daha yakın ilişkilere sahip olmuş ve Bağdat'taki federal siyasi güçlerle daha fazla iş birliği yapmıştır.
Bu farklı ilişkiler, komşu devletlerin Güney Kürdistan'daki siyasi aktörlerle ayrı ayrı temaslar ve iş birlikleri geliştirmesine olanak sağlamaktadır.
Ancak iki partiyi bütünüyle dış devletlerin kontrolündeki aktörler olarak değerlendirmek doğru olmaz. Her ikisinin de kendi siyasi ve ekonomik hesapları bulunmaktadır.
Bununla birlikte dış ilişkilerdeki farklılaşma, iki partinin ortak bir dış politika oluşturmasını zorlaştırabilmektedir.
2017 bağımsızlık referandumundan sonra Kerkük'ün Irak merkezi hükümetinin kontrolüne geçmesi, karşılıklı güvensizliği daha da artırdı. PDK çevreleri bazı YNK yöneticilerini Bağdat ve İran'la anlaşmakla suçladı. Ancak bu suçlamaların bütün ayrıntıları üzerinde uzlaşılmış bir tarihsel değerlendirme bulunmamaktadır.
Buradaki temel çelişki açıktır:
İki parti kendi iktidar alanlarını korumak amacıyla ayrı dış ilişkiler geliştirdikçe, ortak hareket etme kapasiteleri zayıflayabilmekte; bu da dış aktörlerin bölge üzerindeki etkisini artırabilmektedir.
7. Ulusal Çıkar Neden Siyasi Birliği Sağlamıyor?
Bütün bu gelişmelerin ortaya çıkardığı en önemli soru budur.
PDK ve YNK aynı ulusa mensuptur. Büyük ölçüde aynı tarihsel acıları, aynı coğrafyayı ve ortak ulusal sorunları paylaşmaktadır.
Buna rağmen kalıcı bir siyasi iş birliği geliştirememektedirler.
Çünkü ortak ulusal kimlik, siyasi örgütlerin kendiliğinden ortak çıkarlar etrafında hareket etmesini sağlamaz.
Siyaset biliminde kolektif eylem sorunu olarak bilinen mekanizma burada açıklayıcıdır.
İki parti birlikte hareket ettiklerinde Güney Kürdistan'ın siyasi ve ekonomik konumunu güçlendirebilir. Ancak her biri kendi mevcut iktidarını korumayı öncelikli gördüğünde ortak yarar ikinci plana düşebilir.
Ortaya çıkan sonuç, tarafların uzun vadede birlikte kaybettikleri bir durum olacaktır.
Nitekim Chatham House'un Ekim 2026 tarihli araştırması, PDK ile YNK arasındaki bölünmenin Kürdistan Bölgesi'nin özerkliğini zayıflatma ve dış müdahalelere açıklığını artırma tehlikesine dikkat çekmektedir.[8]
Buradaki çelişki şudur:
İki parti kendi siyasi iktidarlarını korumaya çalışırken, üzerinde iktidar mücadelesi yürüttükleri ortak siyasi yapının gücünü zayıflatabilmektedir.
8. Ortak Devlet mi, İki Partinin İktidar Ortaklığı mı?
Güney Kürdistan'daki siyasi krizi anlamak için yalnızca Barzani ve Talabani ailelerinin tarihsel rekabetine bakmak yeterli değildir.
Bu rekabetin nasıl kurumsallaştığını, hangi ekonomik kaynaklarla beslendiğini ve neden sürekli yeniden üretildiğini anlamak gerekir.
Aşiret ve tarikat nüfuzundan doğan tarihsel güç merkezleri, modern siyasi partilere dönüşmüş; bu partiler de zamanla kendi askerî, ekonomik ve bürokratik iktidar yapılarını oluşturmuştur.
Böylece iki siyasi parti arasındaki rekabet, ortak devlet kurumlarının sınırlarını ve işleyişini belirleyen bir mücadele hâline gelmiştir.
Bu nedenle çözüm, yalnızca iki liderin uzlaşmasından ibaret olamaz. Ortak mali yönetim, bağımsız yargı, parti denetiminden arındırılmış güvenlik kurumları ve siyasi iktidarın seçimler yoluyla barışçıl biçimde el değiştirebildiği bir düzen gerekmektedir.
Güney Kürdistan'ın temel sorunu, iki partinin aynı hükümette yer alamamasından daha derindir: Ortak siyasi kurumların, iki partinin ayrı iktidar merkezleri karşısında yeterince bağımsızlaşamamış olmasıdır.
Dolayısıyla bugün sorulması gereken esas soru şudur:
Güney Kürdistan'da ortak bir federal devletin çatısı altında faaliyet gösteren iki siyasi parti mi vardır, yoksa iki ayrı siyasi iktidarın üzerinde anlaşabildikleri ölçüde varlığını sürdüren ortak bir yönetim mi?
Bu soru cevaplanmadan, yeni bir hükümet kurulsa bile siyasi bölünmenin temel nedenleri ortadan kalkmayacaktır.
Dipnotlar ve Kaynaklar
[1] Associated Press, 6 Kasım 2026, Kurdish Power-Sharing Deal Cracks as One of Two Rival Parties Quits Northern Iraq's Government.
[2] Ayşe Hür, 11 Eylül 2026, Peşmergeler Birleşirken, Barzaniler ve Talabaniler Birleşecek mi?. Tarihsel arka plan için ayrıca Wolfgang Behn, Bārzānī, Encyclopaedia Iranica.
[3] Middle East Institute, 2026, The Kurdistan Region of Iraq. PDK–YNK ayrılığının ideolojik, toplumsal ve tarihsel kökenleri.
[4] Carnegie Endowment for International Peace, 2015, Kurdistan's Political Armies: The Challenge of Unifying the Peshmerga Forces. Ayrıca Winthrop Rodgers, Royal United Services Institute, 2023, Equal No More: The Breakdown of Power-Sharing in Iraqi Kurdistan.
[5] Kürdistan Bölgesel Yönetimi Peşmerge Bakanlığı, 10 Eylül 2026, MoPA Announces Completion of Peshmerga Unification and Reorganisation. Ayrıca Birleşik Krallık İçişleri Bakanlığı, Eylül 2026, Country Policy and Information Note: Kurdistan Region of Iraq.
[6] S&P Global Commodity Insights, 18 Ekim 2024, Iraqi Kurdistan Holds Elections Amid Crude Export Deadlock, Tense Baghdad Relations. Petrol, doğal gaz ve iki parti arasındaki ekonomik rekabet.
[7] Winthrop M. Rodgers, Chatham House, 29 Nisan 2026, Political Deadlock Has Left Iraq's Kurdistan Region Dangerously Exposed.
[8] Winthrop M. Rodgers, Chatham House, 28 Ekim 2026, Division Between Iraq's Kurdish Parties Risks Undermining Kurdistan Region's Autonomy.
Danyar Canda, PhD retweeted
📌Gotineka Fileyan heye ji bo me Kurdan...
- Karê mêrê Kurd nemabû, rabû kîrê xwe jê kir û ji xwe ra karek deranî.
📌Gotineka Fileyan heye ji bo me Kurdan...
- Karê mêrê Kurd nemabû, rabû kîrê xwe jê kir û ji xwe ra karek deranî.
Al puşt serokunu da yanına defol git. İnsanlığın yüz karaları sizi. Bıktık ulan sonu gelmez yalanlarınızdan!
You’re unable to view this Post because this account owner limits who can view their Posts. Learn more
Danyar Canda, PhD retweeted
PÊJN
Ev di Kurmancî da bêjeyeka girîng e.
Tê wateya: - sezgi, hissiyet - his, duygu - ses, soluk
Pêjn ji yekî hatin = birinden ses, seda gelmek
Van rojan pêjna Gulîzerê nayê = Pêjn ji Gulîzerê nayê
Bugünlerde Gulîzer'den ses seda yok
pêjnbar/pêjndar/pêjnkar/pêjnker = sezgili, hassas
pêjnbarî = hassaslik pêjngiran= hassas olmayan
pêjnhilanîn= sezinleme, duyum alma
Çend roj in pêjna wê nayê, qey tiştek pê bû eceba?
Kaç gündür ses seda yok ondan (bayan) acaba birşey mi oldu ona?
Pêjna te nayê
Pêjna te nayê
Ez ji ber evînê ketime tayê
youtu.be/YXdQNulHQoQ?si=WUfv…
PÊJN
Ev di Kurmancî da bêjeyeka girîng e.
Tê wateya: - sezgi, hissiyet - his, duygu - ses, soluk
Pêjn ji yekî hatin = birinden ses, seda gelmek
Van rojan pêjna Gulîzerê nayê = Pêjn ji Gulîzerê nayê
Bugünlerde Gulîzer'den ses seda yok
pêjnbar/pêjndar/pêjnkar/pêjnker = sezgili, hassas
pêjnbarî = hassaslik pêjngiran= hassas olmayan
pêjnhilanîn= sezinleme, duyum alma
Çend roj in pêjna wê nayê, qey tiştek pê bû eceba?
Kaç gündür ses seda yok ondan (bayan) acaba birşey mi oldu ona?
Pêjna te nayê
Pêjna te nayê
Ez ji ber evînê ketime tayê
youtu.be/YXdQNulHQoQ?si=WUfv…