Professional Doctor M.B;B.S ,Socio_ Political Mobilizer, Writer, columnist and Son of Soil
Naushahro Feroze Pakistan
Joined April 2010
- Tweets21.4K
- Following7.7K
- Followers11.6K
- Likes56.1K
Pinned Tweet
*Abandoned projects*
_Dr Abdul Qadeer Memon_
THE decision by the Sindh government to provide Rs55 billion in direct cash assis-tance for diammonium phosphate (DAP) and urea under the Wheat Growers Support Programme will undoubtedly provide temporary relief to small farmers. However, it also raises a fundamental policy question: why does Sindh repeatedly resort to subsidy programmes while long-promised agro-industrial projects remain abandoned?
In 2004, the government had announced the establishment of #Agricultural_Export_Processing_Zones (AEPZs) in Mirpurkhas, Hyderabad, Sakrand, Naushahro Feroze and Ghotki. These zones were designed to provide collection, grading, processing, packing and cold storage facilities to promote agricultural exports and increase farmers’ incomes. More than two decades later, the Naushahro Feroze #AEPZ lies abandoned, while the fate of the remaining proposed zones remains largely unknown.
In 2020, another initiative — the #Naushahro_Feroze_Agro_Food_Industrial_Park under the Special Economic Zones framework — was announced to promote agro-based industrialisation. Yet, little public information is available regarding its implementation or its current status.
More recently, the Sindh Water and Agriculture Transformation (#SWAT) project, supported by the World Bank, introduced several reforms that are aimed at improving agricultural productivity and value chains. While these objectives are commendable, long-term agricultural transformation cannot depend primarily on recurring cash transfers. Sustainable growth requires investment in processing facilities, cold chains, research, marketing infrastructure, value addition and agro-based industries.
Rather than introducing a new support package every few years, the government should first explain what became of the projects announced in 2004 and 2020. Reviving and completing these initiatives would create permanent employment, strengthen exports, and provide farmers with sustainable income opportunities instead of their seasonal dependence on subsidies. Farmers in Sindh deserve lasting initiatives, not merely temporary relief.
Dr Abdul Qadeer Memon
Naushahro Feroze
Published in Dawn, August 24th, 2026
#SindhIsOne
@CMSindh @TeamChiefSardar
@WBG_Pakistan @WBGPubs
@WorldBankGroup @AgriSindh
@SindhAgri @sindhinfodepart
@dawn_com @ZaraHatKay_Dawn
dawn.com/news/2024941/a…
بڑا عذاب ہے #Ps_33
@MuradAliShahPPP
ضلع نوشہرو فیروز کے بھریا روڈ کی تباہ حال مرکزی سڑک سندھ حکومت کی ناقص کارکردگی کا ثبوت ہے، عوام کو دعوے نہیں، پکی سڑکیں چاہئیں!
#PublicNeedsAnswers #ReformsForBetterServices
سنڌ جي وحدت، ساحلن، وسيلن، پاڻي، ناڻي ۽ مڪمل صوبائي خودمختياريءَ لاءِ سمورين سياسي، قومي، وفاقي، سماجي، واپاري، هاري ۽ مزدور تنظيمن کي هڪ گڏيل، مستقل ۽ نتيجاخيز جدوجهد جي ضرورت آهي.
سنڌ جي موجوده سياسي صورتحال ۾ هڪ بنيادي سوال اسان سڀني جي سامهون آهي ته ڇا سنڌ جا قومي حق حاصل ڪرڻ لاءِ ضروري آهي ته سڀئي سياسي ڌريون پهرين پنهنجي نظرياتي اختلافن کي ختم ڪن، يا اهي پنهنجا اختلاف برقرار رکندي به سنڌ جي گڏيل مفادن لاءِ هڪ گڏيل جدوجهد ڪري سگهن ٿيون؟
(ڊاڪٽر عبدالقدير ميمڻ)
#SindhIsOne
Awami Awaz Epaper – Sindhi Newspaper share.google/Cn7XQeXFSBhUU53…
*Constitutional questions*
By Khawaja Ahmed Hosain
PAKISTAN has had three constitutions. Two given to it by its people in 1956 and 1973. One promulgated by a field marshal in 1962. The 1973 Constitution was adopted by the people through their representatives in the constituent assembly. Article 1 states that Pakistan shall be a federal republic. Neither the term “federal” nor “republic” is expressly defined. The Objectives Resolution provides guidance.
Continue..
dawn.com/news/2040389/consti…
#SindhIsOne
#انتظامي_يونٽ_نامنظور
صرف 8.5 ارب رپيا 2014 کان 2018 تائين *روشن سنڌ پروگرام *جي نالي استعمال ٿيا، هاڻي گذريل 8 سالن کا انهن سولر لائيٽس جي مينٽيننس ۽ ريپيئر وزير اعلي سنڌ مقرر ئي ناهي ڪئي.
@MuradAliShahPPP
@Saleemghulam22
@PPP_Org
@BBhuttoZardari
#NAB
#RDD
ايم پي اي #Ps_34 ایم اين اي #NA_212, چيئرمين، ٽائون ميونسپل آفيسر ڪميٽي نوشهروفيروز ۽ ڊپٽي ڪمشنر نوشهروفيروز نه ڏسن.
بلڪه انهن جي ڪارڪردگي چيڪ ڪئي وڃي
@BBhuttoZardari
سموري سنڌ جي شهرن ۽ ٻهراڙين اهي قيمتي لائيٽس لڳل آهن، انهن جي مينٽيننس نه آهي ، انهيءَ تي هر هر ڳوٺ ۽ هر شهر مان روزانو شام جو 5 بجي هڪ آواز سوشل ميڊيا تي هڪ ٽرينڊ
#RoshanSindhProgram
سان هلي ته شايد مسئلو جلد حل ٿي وڃي
@SUP_Sindh @Saeed_Sangri @Halar_Jiskani @gypsiez @fidahjatoi02 @sindhsamaachar
وزير اعلي سنڌ سيد مراد علي شاهه جي اربين رپين جي روشن سنڌ جي نالي ۾ سنڌ کي "اونده ۾ غرق" ڪرڻ جو اختيار توهان عوام ڏنو آهي؟
#RDD #SRDD
#SindhRoshanProgram
وزير اعلي سنڌ سيد مراد علي شاهه جي اربين رپين جي روشن سنڌ جي نالي ۾ سنڌ کي "اونده ۾ غرق" ڪرڻ جو اختيار توهان عوام ڏنو آهي؟
@MuradAliShahPPP
@CMSindhMediaCel
@SaleemBalochMPA
#RDD #SRDD
#SindhRoshanProgram
Dr A Qadeer Memon retweeted
Dr Amanullah
This is hostel, built before creation of the country. How it is occupied and now a jail. Shame on PPP government on destroying our historical buildings and our resources.
اياز لطيف پليجو جي هيء اڄ جي تقرير شيئر ڪندي انهيءَ لاءِ شيئر ڪري رهيو آهيان هڪ ته هيء سياسي تقرير آهي ۽ ٻيو هن ۾ سمجهڻ وارن لاءِ ڪافي ڳالهيون آهن.
سنڌ هڪ آهي ۽ سنڌ هڪ رهندي.
انهن کي سڃاڻو جيڪي ٺيڪي لاءِ، پيسن لاءِ، معذورن ۽ عورتن جي ڪوٽا به اقٿداري ايوان ۾ اچڻ لاءِ جستجو ڪن ٿا ۽ ذاتي ڀڙوت لاءِ قوم ۾ نفاق وجهن ٿا.
#SindhIsOne
@AyazLatifPalijo
"A rubber-stamp parliament"
By Zahid Hussain
IN a democracy, parliament is not only supposed to legislate; it is also expected to safeguard the national interest and deliberate on key policy matters. That criterion does not seem to apply to our parliament. One seldom witnesses a major foreign or national security issue being deliberated by the ‘representatives’ of the people, and there is hardly any meaningful debate even on critical constitutional amendments and legislation. This ineffectiveness of the country’s highest legislative body reflects the sorry state of democracy against the backdrop of creeping authoritarianism........ Continue
@hidhussain
dawn.com/news/2038720/a-rubb…
@BBhuttoZardari @ShahzebJillani
اهم اعلان 📢
متان سمجهو ته هي استاد وحدت سنڌ مارچ پيا ڪن..!!
يا وري ڪو شاگردن جي ڪنهن مسئلي حل ڪرائڻ لاء گڏ ٿيا هجن!
نه ئي هي استاد, وائيس چانسلر خلاف ڪنهن ريلي ۾ شريڪ آهن..!!
پر دراصل هي پيارا پروفيسر
سنڌ يونورسٽي ۾ سينڊيڪيٽ جي چئن سيٽن جي لاء ٿيندڙ اليڪشن ۾ ورڪ پيا ڪن. 😎
#ڌڱاڻو
#SindhIsOne
*Rabies failure*
By Dr Abdul Qadeer Memon
*THE rising number of rabies-related deaths in Sindh has raised serious concerns about the standard of governance in the province. In 2019, the government had announced plans for a three-year programme involving the establishment of 64 sanctuaries across Sindh, including around 20 in Karachi, for the control of stray-dog population and rabies. In the same period, the Local Government Department prepared a project and placed it before the Sindh High Court (SHC), which directed the authorities to expedite the approval and implementation of the said Programme*
A year later, the government was reported to have finalised a Rs1.07 billion programme to fight rabies and control the population of stray dogs, and in June 2021, the government informed the SHC that the cabinet had approved by-laws for controlling the population of stray dogs and for the provision of vaccination. The government also stated before the court that it had already received cabinet permission to purchase 60 vehicles for the transportation of stray dogs to vaccination centres.
Five years later, people are entitled to ask some questions. Where are the 60 vehicles for which cabinet approval was obtained in 2021? Were they actually purchased? If so, where are they stationed? Which departments and districts received them? What are their registration numbers, chassis numbers and present operational status? How many are functional today, and how many are lying unused or have been disposed of? What happened to the 64 sanctuaries planned in 2019? How many were actually constructed or established? Where are they located? How much money was allocated and spent on each centre? How many are presently functional, and how many dogs have been caught, sterilised, vaccinated and released through them?
What about the Rs1.07 billion prog-ramme announced in 2020? Was the scheme formally approved and imple-mented? How much of the money was released and utilised? What measurable results were achieved? What is the present status of the programme and by-laws that the government had placed before the SHC? Have all municipal authorities imple-mented them? If not, who is responsible for the failure? It is time we made those at the helm of Sindh affairs accountable.
Dr Abdul Qadeer Memon
Naushahro Feroze
Published in Dawn, October 20th, 2026
@dawn_com @BBCUrdu @BBhuttoZardari
@MuradAliShahPPP @CMSindh
@ZaraHatKay_Dawn @CourtSindh
dawn.com/news/2038461/rabies…
یہ 1936 کی بات ہے جب سندھ، ممبئ سے الگ ہوا تھا اور کراچی کو دارالحکومت بنایا گیا. آپ اس وقت پیدا بھی نہیں ہوئے تھے، اور آپ کے دادا اور والد بزرگوار لوٹا لیکر الصبح پٹنا کے ریلوے پٹری کو کھاد دیا کرتے تھے،
اور آپ کس سندھی سے پوچھ کر سندہ آئے گے؟ .
قائد اعظم کا پاکستان ٹوٹ چکا، اب واپس چلے جائیں پٹنہ ریلوے کی پٹڑی پر 🤗
#MQM
#MQMPakistan
#Sindh
#PPP
The ceiling of a ward at Chandka Medical College Hospital has collapsed. By the grace of God, the patients were spared, and no lives were lost.
This is the tragic state of Sindh’s public healthcare infrastructure after years of PPP rule. Is this what remains of the healthcare system after the PPP government’s long war against Sindh and its people?
Sindh deserves better than this. Public hospitals must be places of healing, not potential death traps.
@BBCUrdu @geonews_urdu @siehspk @AzraPechuho @MuradAliShahPPP @BBhuttoZardari #Chandka
منهنجو ڪالم اڄ روزاني عوامي آواز ۾ شايع ٿيو آهي.
”روس خطي ۾ ڪهڙي راند کيڏي رهيو آهي؟“
ڪالم ۾ روس جي پاڪستان، افغانستان، ڀارت ۽ چين سان بدلجندڙ لاڳاپن، طالبان حڪومت سان رابطن ۽ خطي جي مستقبل تي پوندڙ اثرن جو تجزيو ڪيو ويو آهي.
#Russia #Pakistan #Afghanistan #Geopolitics #عوامي_آواز
Awami Awaz Epaper – Sindhi Newspaper share.google/YC81WwGIWOnPUHx…
ملٹری اسٹیبلشمنٹ اور وفاقی حکومت اگر یہ سمجھتی ہیں کہ پختونخوا میں بغیر کسی مزاحمت کے گورنر راج اور ایمرجنسی کے نفاذ کے بعد سندھ میں نئے صوبے بنانے میں بھی مزاحمت نہیں ہوگی تو یہ ان کی بھول ہوگی۔ سندھ کو آسان نہ لیا جائے۔ ایسی کوشش انتہائی مکروہ ہوگی اور ہوسکتا ہے پاکستان کا وجود ہی خطرے میں پڑ جائے۔
( بصیر نوید)
#SindIsOnlyOne
#انتظامي_يونٽ_نامنظور
@baseernaveedpak
Dr A Qadeer Memon retweeted
🟥 یہ جو دہشت گردی ہے، جسے آج ہم فتنہ الہندوستان اور فتنہ الخوارج کہتے ہیں، کیا یہ وہی مجاہدین نہیں ہیں جنہیں ہم تالیاں بجا کر کشمیر اور افغانستان بھیج رہے تھے؟
🟥 ان دہشت گردوں کو بنانے، آباد کرنے اور پروموٹ کرنے میں سب سے زیادہ کردار کس نے ادا کیا؟
🟥 1970ء میں تو پی ٹی آئی نہیں تھی، تو ضیاء الحق کے بعد یہ سب کس نے کیا؟
🟥 کس نے یہ بیان دیا تھا کہ طالبان بھلے باقی ملک میں جو مرضی کریں، لیکن پنجاب میں نہیں ہونا چاہیے؟
🟥 دہشت گردی ایک ریاستی پالیسی ہے، جسے کھلے عام سپورٹ کیا گیا ہے۔
🟥 پختونخوا کو کس سے خالی کرنا ہے، دہشت گردوں سے یا پشتونوں سے؟
🟥 ریاست کو ایک ایک دہشت گرد کا پتا ہے، ان کی شکلیں تک معلوم ہیں۔
🟥 بات سچ ہے، مگر ہے رسوائی کی۔ دہشت گرد کھلے عام گھوم رہے ہیں۔
🟥 میں چھ ماہ کیا، چھ سال بعد بھی یہاں کھڑا ہو کر دہشت گردوں پر بات کروں گا، کیونکہ اگر گھوڑا گھاس سے دوستی کرے گا تو کھائے گا کیا؟
ایمل ولی خان
مرکزی صدر، اے این پی
#ANP | #AimalWaliKhan
#اڄ_جو_ڪالم
*گورنر راڄ کان پوءِ خيبر پختونخواہ ۾ بدلين ۽ انتظامي ڍانچي جو جائزو
#ڊاڪٽر_عبدالقدير_ميمڻ
خيبر پختون خواہ ۾ گورنر راڄ لاڳو ٿيڻ کان پوءِ جيڪي انتظامي تبديليون سامهون آيون آهن، تن مان ظاهر ٿئي ٿو ته معاملو رڳو چونڊيل صوبائي حڪومت کي هٽائڻ يا امن امان جي ذميواري گورنر حوالي ڪرڻ تائين محدود ناهي رهيو. بيوروڪريسيءَ ۾ وڏي پيماني تي بدليون، نون آفيسرن جون مقرريون، يارهن رڪني صوبائي ايڊوائزري ڪائونسل ۽ ٻارهن ضلعن لاءِ الڳ ايريا ڊولپمينٽ سيڪريٽريٽ (ADS) جو قيام اهڙا قدم آهن، جن جي آئيني، سياسي ۽ انتظامي اهميت کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي.
وفاقي حڪومت جو موقف آهي ته خيبر پختونخواه ۾ دهشتگرديءَ جي وڌندڙ خطري ۽ امن امان جي خراب صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ غيرمعمولي انتظام ضروري هئا. پر اهڙي قدم کان پوءِ حڪومت تي اها ذميواري به وڌي وڃي ٿي ته هوءَ پنهنجن فيصلن جو جواز، اختيارن جي حدن ۽ عوام کي ملندڙ عملي نتيجن بابت واضح جواب ڏئي.
گورنر راڄ کان پوءِ خيبر پختونخوا جي انتظامي مشينريءَ ۾ وڏي پيماني تي تبديليون ڪيون ويون آهن. 13 آڪٽوبر 2026ع تي اخبارن ۾ شايع ٿيل رپورٽ موجب، صوبائي انتظامي سيڪريٽرين، ڊويزنل ڪمشنرن ۽ ڊپٽي ڪمشنرن جي وڏي انگ کي تبديل ڪيو ويو. ٻين ميڊيا رپورٽن ۾ 19 ڊپٽي ڪمشنرن ۽ 23 صوبائي کاتن جي سيڪريٽرين جي بدلين جو ذڪر پڻ آيو آهي، جڏهن ته پوليس جي اعليٰ آفيسرن ۾ به تبديليون ڪيون ويون آهن.
انهن بدلين جو مجموعي انگ، مختلف عهدن ۽ نوٽيفڪيشنن کي گڏ ڪري، لڳ ڀڳ ستر ٻڌايو پيو وڃي. بهرحال، ان انگ ۽ پوليس جي 26 آفيسرن سميت هر ڪيٽيگريءَ جي مڪمل تفصيل جي حتمي تصديق لاءِ سمورن لاڳاپيل نوٽيفڪيشنن کي گڏ ڏسڻ ضروري آهي. ان باوجود، انتظامي تبديلين جو وسيع دائرو ميڊيا رپورٽن مان واضح ٿئي ٿو.
هاڻي بنيادي سوال اهو آهي ته ڇا انهن بدلين جو مقصد انتظامي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ ۽ امن امان بحال ڪرڻ آهي، يا ان سان گڏ وفاقي حڪومت پنهنجي ترجيحن مطابق نئين انتظامي ٽيم پڻ جوڙي رهي آهي؟
ان جو جواب مقررين جي فهرست، اختيارن جي ورڇ ۽ ايندڙ مهينن جي عملي ڪارڪردگيءَ مان ملندو.
گورنر فيصل ڪريم ڪنڊي جي سربراهيءَ ۾ يارنهن رڪني ايڊوائزري ڪائونسل قائم ڪئي وئي آهي، جنهن کي مختلف صوبائي کاتن جي ذميواريون ڏنيون ويون آهن. سرڪاري اعلان موجب، ڪائونسل ۾ ماليات، تعليم، صحت، گهرو معاملن، قانون، توانائي، صنعتن ۽ ٻين شعبن لاءِ ميمبر مقرر ڪيا ويا آهن.
حڪومت ان انتظام کي ماهر ماڻهن وسيلي حڪمراني بهتر ڪرڻ ۽ دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائيءَ کي اثرائتو بڻائڻ جو قدم قرار ڏئي ٿي. پر ڪائونسل جي بناوت، ان جي فيصلن تي وفاقي حڪومت جي اثر ۽ مقامي ضرورتن سان ان جي وابستگيءَ جو جائزو وٺڻ به ضروري آهي.
سياسي بحث ۾ اهو سوال پڻ اٿاريو پيو وڃي ته ڇا هن بندوبست ۾ مسلم ليگ (ن) سان لاڳاپيل يا وفاقي حڪومت ۾ اڳ ڪم ڪندڙ ماڻهن جو اثر وڌيڪ آهي. اهڙي دعويٰ کي پرکڻ لاءِ هر ميمبر جي پيشه ورانه پسمنظر، موجوده ذميوارين ۽ فيصلن ۾ سندس ڪردار کي الڳ الڳ ڏسڻو پوندو. رڳو ڪنهن عهدي تي مقرر ٿيڻ سان ڪنهن شخص جي سياسي وابستگي يا فيصلي تي اثرانداز ٿيڻ جو نتيجو پاڻمرادو نٿو ڪڍي سگهجي.
هن سڄي صورتحال جو وڌيڪ اهم پاسو ٻارهن ضلعن لاءِ ايريا ڊولپمينٽ سيڪريٽريٽ ۽ ان سان لاڳاپيل 24 رڪني ايريا رپريزنٽيٽو اينڊ ڊولپمينٽ ڪائونسل (ARDC) جي تجويز آهي.
ميڊيا رپورٽن موجب، ڪائونسل ۾ ٻارهن ضلعن مان هر هڪ لاءِ ٻن مقامي بزرگن يا نمائندن کي شامل ڪرڻ جي تجويز آهي. انهن ضلعن ۾ ڊيرا اسماعيل خان، ٽانڪ، لڪي مروت، بنون ۽ اڳوڻي فاٽا جا ضم ٿيل ضلعا شامل آهن. ڪائونسل جي سيڪريٽريٽ ۽ مالي معاملن بابت وفاقي نگرانيءَ جو به ذڪر رپورٽن ۾ آيو آهي.
هتي هڪ اهم فرق سمجهڻ گهرجي ته يارنهن رڪني صوبائي ايڊوائزري ڪائونسل اڳ ۾ قائم ڪيل ادارو آهي، جڏهن ته 24 رڪني ڪائونسل بابت رپورٽون ان جي تجويز ۽ جوڙجڪ جي مرحلي ڏانهن اشارو ڪن ٿيون. ٻنهي کي هڪ ئي ڪائونسل سمجهڻ درست نه ٿيندو.
باخبر ذريعن جي ڄاڻ موجب، 24 رڪني ڪائونسل جي امڪاني جوڙجڪ ۾ پنجاب سان تعلق رکندڙ ماڻهن جي اڪثريت بابت به سوال اٿاريا پيا وڃن. جيڪڏهن اها ڄاڻ درست ثابت ٿئي ٿي ته حڪومت لاءِ ضروري ٿيندو ته ميمبرن جي مقرريءَ جو معيار، سندن مقامي نمائندگي ۽ چونڊيل يا نامزد ٿيڻ جو طريقو واضح ڪري. هن وقت تائين دستياب عوامي رپورٽن مان ميمبرن جي مڪمل نالن ۽ علائقائي وابستگيءَ جي اهڙي تصديق ٿيل فهرست سامهون نه آئي آهي، جنهن جي بنياد تي پنجاب سان تعلق رکندڙ ميمبرن جي اڪثريت کي حتمي حقيقت قرار ڏئي سگهجي.
1/1
عوامي آواز
@awamiawazsindhi
پر سوال پنهنجي جاءِ تي اهم آهي: جيڪڏهن ٻارهن ضلعن جي نمائندگيءَ لاءِ ڪائونسل ٺهي رهي آهي ته ڇا ان ۾ انهن ضلعن جي ماڻهن، مقامي برادرين ۽ چونڊيل نمائندن جي حقيقي شرڪت کي يقيني بڻايو ويندو؟ يا مقامي نمائندگيءَ جي نالي ۾ فيصلا سازيءَ جو اصل اختيار وفاقي انتظاميا وٽ رهندو؟
ڊيرا اسماعيل خان ۾ الڳ انتظامي مرڪز ۽ ٻارهن ضلعن لاءِ گڏيل سيڪريٽريٽ جو قيام رڳو ترقياتي منصوبن کي تيز ڪرڻ جو بندوبست هجي ها ته به ان جي اختيارن ۽ دائري بابت وضاحت ضروري هئي. پر جڏهن ان سان گڏ انتظامي مقرريون، پوليس ۽ سول انتظاميا تي ڪنٽرول، مالي معاملن جي نگراني ۽ وفاق طرفان وڌيڪ بدلين جا اختيار به ڳنڍيا وڃن ٿا، ته ان جي نوعيت بابت سنجيده سوال پيدا ٿين ٿا.
اخباري رپورٽن موجب، مقرر ڪيل منتظم کي انهن ضلعن ۾ صوبائي حڪومت جا انتظامي ۽ قانون لاڳو ڪندڙ اختيار استعمال ڪرڻ، آفيسرن کي هدايتون ڏيڻ ۽ فنڊن جي ورڇ بابت حڪم جاري ڪرڻ جا اختيار ڏنا ويا آهن. رپورٽن ۾ اهو به ڄاڻايو ويو آهي ته انهن ضلعن ۾ مقررين ۽ بدلين بابت وزيراعظم کي منتظم جي سفارش تي وڌيڪ حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار حاصل هوندو.
اهو بندوبست ڪيتري مدت تائين جاري رهندو؟ ڇا ان جو مقصد رڳو موجوده سيڪيورٽي صورتحال کي منهن ڏيڻ آهي، يا ان سان صوبائي انتظاميا کان الڳ هڪ نئون دائرو پڻ قائم ٿي رهيو آهي؟ حڪومت کي انهن سوالن جا جواب قانوني حڪمن، نوٽيفڪيشنن ۽ واضح انتظامي پاليسيءَ ذريعي ڏيڻ گهرجن.
خاص طور تي اهو به ياد رکڻ گهرجي ته ڊيرا اسماعيل خان، ٽانڪ، لڪي مروت ۽ بنون اڳوڻي فاٽا جا ضم ٿيل ضلعا نه، پر خيبر پختونخوا جا آباد ضلعا آهن. انهن کي اڳوڻي قبائلي ضلعن سان گڏ هڪ گڏيل انتظامي ڍانچي ۾ شامل ڪرڻ بابت آئيني حيثيت ۽ صوبائي حڪومت سان اختيارن جي ورڇ کي واضح ڪرڻ ضروري آهي.
پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداريءَ جو موقف به هن بحث ۾ اهم آهي. هن اڳ ۾ گورنر راڄ کي غيرمعمولي آئيني قدم قرار ڏيندي سياسي ڳالهين ذريعي مسئلو حل ڪرڻ جي ضرورت تي زور ڏنو هو. 14 آڪٽوبر تي قومي اسيمبليءَ ۾ هن پي ٽي آءِ جي صوبائي حڪومت تي تنقيد ڪئي، پر سياسي مفاهمت ۽ ڳالهين جي اهميت کي به رد نه ڪيو.
ٻئي طرف مخالف ڌر جي اڳواڻ محمود خان اچڪزئي ۽ ٻين مخالف ڌرين چونڊيل صوبائي حڪومت جي خاتمي ۽ وفاقي اختيارن جي مرڪزيت تي اعتراض اٿاريا آهن.
انهن موقفن جي وچ ۾ اصل سوال اهو آهي ته جيڪڏهن وفاقي حڪومت امن امان جي بهتريءَ لاءِ غيرمعمولي اختيار استعمال ڪري رهي آهي ته ان جي ڪاميابيءَ جو معيار ڪهڙو هوندو؟ ڇا حڪومت مقرر مدي اندر سيڪيورٽي صورتحال بهتر ڪري، انتظامي ادارن کي مضبوط بڻائي ۽ چونڊيل صوبائي حڪومت ڏانهن واپسيءَ جو واضح رستو پيش ڪندي؟
سياسي بيانن کان اڳتي وڌي حڪومت کي پنهنجي ڪارڪردگيءَ جا ماپجڻ جهڙا نتيجا ڏيکارڻا پوندا.
خيبر پختونخواه جا ماڻهو سالن کان دهشتگردي، جاني نقصان، معاشي تباهي، بي گهر ٿيڻ ۽ بنيادي سهولتن جي کوٽ کي منهن ڏئي رهيا آهن. ان ڪري امن امان جي بحاليءَ لاءِ سنجيده قدم کڻڻ جي ضرورت کان انڪار نٿو ڪري سگهجي. پر رڳو آفيسرن جون بدليون ۽ نوان انتظامي ادارا قائم ڪرڻ سان دهشتگرديءَ جو خاتمو ممڪن نه ٿيندو.
دهشتگرد گروهن جي مالي وسيلن کي روڪڻ، ڀرتين ۽ سهولتڪاريءَ خلاف ڪارروائي، پوليس ۽ جاچ ادارن جي صلاحيت وڌائڻ، مقامي آباديءَ جو اعتماد بحال ڪرڻ ۽ نوجوانن لاءِ تعليم ۽ روزگار جا موقعا پيدا ڪرڻ به لازمي آهن.
جيڪڏهن وفاقي حڪومت جو الزام آهي ته اڳوڻي صوبائي حڪومت دهشتگرديءَ خلاف گهربل سهڪار نه ڪيو، ته ان بابت ثبوت ۽ مخصوص انتظامي ناڪامين جا تفصيل به سامهون آڻڻ گهرجن. ساڳئي وقت پي ٽي آءِ کي به پنهنجي سيڪيورٽي پاليسين ۽ حڪومتي ڪارڪردگيءَ بابت جوابده هجڻ گهرجي.
سنڌ جي حوالي سان هن صورتحال مان هڪ بنيادي سبق ملي ٿو ته صوبائي خودمختياري، وفاقي اختيار ۽ مقامي ترقيءَ جي وچ ۾ توازن ڪيئن برقرار رکجي؟
جيڪڏهن امن امان جي خراب صورتحال کي بنياد بڻائي هڪ الڳ انتظامي ڍانچو قائم ڪيو وڃي ته ان جي قانوني حدن، مدي ۽ اختيارن بابت واضح ضابطا هجڻ گهرجن. اهڙو انتظام غيرمعين مدي واري متوازي حڪومت جي صورت اختيار نه ڪري. مقامي ماڻهن، چونڊيل نمائندن ۽ سول سوسائٽيءَ کي به فيصلن ۾ بامعنيٰ شرڪت جو موقعو ملڻ گهرجي.
وفاقيت جو مطلب اهو ناهي ته وفاق قومي سلامتيءَ بابت پنهنجي ذميواريءَ کان پاسو ڪري، پر ان جو مطلب اهو به ناهي ته سيڪيورٽيءَ جي نالي ۾ صوبائي خودمختياريءَ بابت هر سوال کي غيرضروري سمجهيو وڃي.
1/2
خيبر پختونخواه ۾ گورنر راڄ، بيوروڪريسيءَ جي وڏي پيماني تي بدلين، يارهن رڪني ايڊوائزري ڪائونسل ۽ ٻارهن ضلعن لاءِ نئين انتظامي ڍانچي جو قيام هڪ غيرمعمولي صورتحال آهي. حڪومت ان کي دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي ۽ بهتر حڪمرانيءَ جو ذريعو قرار ڏئي ٿي، جڏهن ته مخالف ڌر ان کي چونڊيل مينڊيٽ جي خاتمي ۽ انتظامي اختيارن جي مرڪزيت طور ڏسي ٿي.
هاڻي وفاقي حڪومت وٽ اهو عذر نه هجڻ گهرجي ته صوبائي حڪومت جي عدم سهڪار سبب امن امان يا ترقياتي ڪم اڳتي نه وڌي سگهيا. جيڪڏهن اختيار وفاق وٽ آهن ته ذميواري به وفاق تي آهي. عوام کي ڏسڻ گهرجي ته ڇا سندن جان ۽ مال وڌيڪ محفوظ ٿين ٿا، ڇا اسڪول ۽ اسپتالون بهتر ٿين ٿيون، ڇا روزگار جا موقعا وڌن ٿا ۽ ڇا ترقياتي خرچن ۾ شفافيت اچي ٿي.
گورنر راڄ جي ڪاميابيءَ جو اصل معيار انتظامي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ نه، پر امن، عوامي تحفظ، بهتر حڪمراني ۽ چونڊيل ادارن ڏانهن آئيني واپسيءَ جو واضح رستو پيدا ڪرڻ آهي.
16 آڪٽوبر 2026