Zeynep Karahalil

Bu güzel ve sözel açıklamayı yazılı dilde biraz daha inceltmek isterim. Öncelikle bebeğin anneden ayrışmasının, yetişkin hayatında başkalarından ayrılma değil, nasıl bağ kurduğu konusu olarak yaşanacağının altını çizmek gerek. Bahsedilen konu kişisel tarihteki bir hatıra değil, bugün başka insanlarla, işimizle, toplumla nasıl bağ kurduğumuza kadar etkileri olan, bugüne dair güncel bir konu. Sevebilen ayrışır önermesinin tam ters yönden tarifi de doğrudur. Ayrışabilen sever. Ayrışmayla ayrılmayı ayırt etmek gerek. Ayrılmakla ayrışmanın ayırt edilememesi bir psikozdan çok daha sık olarak, bölünerek tutunmayla; bağımlı, borderline, narsistik örgütlenmelerde görünür. Şöyle diyelim; ayrışma bir bağ kurma konusudur. Bizim nasıl arkadaş, sevgili, evlat, ebeveyn, çalışan olduğumuza dair bir konudur, onları terketmek demek değildir. Çocuk istikrarlı ve güvende hissettiği bir ilişkide anneden ayrışmakla/ ayrılmak arasında bir farka ulaşır. Kurduğu ilişkide bir istikrara erişebildiği oranda sevdiğinden ayrıyken onu yitiriyor gibi korkmaktan, farklı fikir ve istekteyken sevgisini yitirmekten, ulaşamadığında ona ve kendinin başına bir felaket geldiğine yönelik kaygılardan sıyrılır. Sevdiğiyle ayrışmıştır, ayrılmaz, kaybetmez. Psikotik de sever ama ayrışmamış bir sevgidir. Bu tarifleri ya hep ya hiç gibi yapmak yerine, herkes için kendince demek daha yerinde. Ayrışmayı fiziksel bir koptu/ kopmadı gibi düşünmeyin. Nasıl bir ayrışma/ ayrışamama yaşandığı daima daha açıklayıcı olacaktır. 1 veya 0 yerine, nasıl sorusu daha açıklayıcı olur. Kendince. Yazılı dilde daha dikkatli bir ifade kurarsak, çocuk sevdiği için değil bağın içinde istikrarlı bir güven bulması sayesinde ayrışabilir. Kusursuz bir bağ bulamayız. Eksiksiz, kesintisiz de olamaz. İstikrarlı olabilir. Çocuğun duygusal ihtiyacını yeterince karşılayabilir. Çoğu zaman anlaşılamayan; bebeğin annesinden, anneye kızarak, beğenmeyerek, anneden zarar görerek, mahrum kalarak, kaybederek, anneyle bir çeşit çatışmayla ayrışmadığı. Bebek annenin ilgisine, sevgisine doydukça anneden ayrışır. Sevginin bu biçimini tatma şansına sahip olur. Ayrışma biçimince, ayrıştığı oranda olgun bir sevgi mümkün olur. Psikozda ayrışmanın kabaca gerçekleşmediğini kabul ederek ayrı bir yere koyalım. Post Travmatik Stres bozukluğu dışındaki tüm kaygı yakınmaları bir yerinden ayrışma meselesine yaslanır. Sevdiklerine alınan, kıskanan, yitirmekten sürekli kaygı içinde yahut herkes ona hayran olsun diye bekleyen biri sonuçta karşısında başka biri olduğu gerçeğiyle yüzleşmiş, bu durumun etrafında bir ilişki kuruyor. Psikozda başkalık kabul edilemez bir tehdit gibi yaşanırken, histerik için dikkat çekme zeminidir. İstikrarlı bir güven; diyelim anne depresyona girdi, kalp krizi geçirdi, evde ciddi kavgalar var, hemen ardı sıra yeni kardeş geldi, annenin kendi kişiliği yargılayıcı veya çocuğun bireyleşmesi karşısında kaygılanıyor, bu tür durumlarda mümkün olmayabilir. O zaman kişinin yaşı 70 de olsa her sevgi bağı aynı ayrışma sorunuyla yaşanır. Çocukken ayrışma dediğimiz, yetişkinken nasıl bağlandığımızdır. Kişi farkında olmadan geniş daireler çizerek aynı olayları yaşadığı veya yalnızlığa çekildiği bir kısır döngü tuzağına düşer. Terapinin bir bilgilenme işi değil, ilişkilenme işi olması da temelde ayrışma/ bağlanmanın doğasından kaynaklanır. Freud'lu karikatürlerdeki çocukluğa inmeye çalışan terapist, çoğunlukla terapistin bakışı değil. Yahut anne babaya kızma, yine terapistin değil danışanın terapiden ilk anda anladığı olmaya daha yakın. Psikanalitik yönelimli terapilerin çocuklukla, anneyle, babayla bu kadar ilgili olmasının nedeni, bugün terapiye başvuran kişinin nasıl bağ kurduğuna bakabilmek. Yoksa bugünkü ilişki, geçmiş bağın yeniden sahnelenmesine mahkum kalır. Bu yüzden pek çok terapi türü duygusal destek sunsa da kalıcı fayda hemen daima danışan terapist bağının yorumlandığı yerde mümkün. İlişkisel bir problem, ilişkinin işlendiği bir yöntemle ele alınmak zorunda haliyle.