รอยแผลจากเจ้าอาณานิคม "Divide and Conquer" และ "สัญญาปางโหลง" ที่ลอยเคว้งกลางอากาศ (ค.ศ. 1885–1947) ตลอดหลายสิบปีที่เราได้เห็นภาพข่าวความขัดแย้งการรบกันระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์และการก่อรัฐประหารในพม่า จนเกิดคลื่นผู้อพยพที่ทะลักเข้าชายแดนไทยมาหลายสิบปีจำนวนมาก คำอธิบายสำเร็จรูปที่มักได้ยินกันบ่อยที่สุดคือ "พม่าเป็นประเทศที่มีความขัดแย้งทางเชื้อชาติและศาสนาที่ฝังรากลึก" แต่นั่นเป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็ง เพราะถ้าเราลงไปรื้อเอกสารชั้นต้นทางการทูตและงานวิจัยประวัติศาสตร์สากลที่นักวิชาการชั้นนำหลายๆคนได้ศึกษาไว้จะพบความจริงที่ชวนสะเทือนใจว่า วิกฤตที่พม่ารวมประเทศไม่ติดมาจนถึงทุกวันนี้ ไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่เป็น "มรดกบาป" จากการวางพิมพ์เขียวของจักรวรรดินิยมอังกฤษที่ใช้ปกครองประเทศต่างๆภายใต้อาณานิคมของอังกฤษ จักรวรรดิอังกฤษไม่ได้สร้างความแตกแยกขึ้นมาเองจากสุญญากาศ แต่ใช้เทคนิคเอามีดกรีดรอยแผลเดิมให้ปริแตกมากขึ้น แล้วซ้ำด้วยการสาดเกลือเม็ดโปะลงบนแผลที่ถูกกรีดเปิดออกมา เพื่อผลประโยชน์ในการปกครองได้ง่ายโดยไม่ต้องเปลืองแรง นโยบายแบ่งแยกแล้วปกครอง (Divide and Conquer) 1. Divide and Conquer โดยจักรวรรดิอังกฤษ (ค.ศ. 1885–1945) ย้อนกลับไปตอนที่อังกฤษโค่นราชวงศ์คองบองลงในปี 1885 สิ่งที่เจ้าอาณานิคมทำไม่ใช่การหลอมรวมดินแดนเป็นหนึ่งเดียว แต่อังกฤษกลับจงใจ "ผ่าครึ่ง" โครงสร้างการบริหารและการปกครองออกเป็นสองระบบอย่างชัดเจน (Charney, 2009) คือ ▪️Ministerial Burma (Burma Proper): คือเขตพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำอิรวดีตอนกลางและตอนล่าง ซึ่งเป็นถิ่นอาศัยของชาวบามาร์ (พม่าแท้) ส่วนนี้อังกฤษเข้าไปปกครองโดยตรง ล้มล้างสถาบันกษัตริย์ กวาดล้างระบบขุนนางเดิม ปลดอาวุธประชาชน และเขี่ยชนชั้นนำพม่าพ้นจากตำแหน่งบริหารทั้งหมด แล้วเอาคนของตนเองหรือพวกที่สวามิภักดิ์กับอังกฤษเข้ามารับตำแหน่งมีอำนาจปกครองแทนภายใต้การกำกับดูแลของคนอังกฤษอีกที ▪️Frontier Areas (Excluded Areas): คือเขตต่างจังหวัดและเขตเทือกเขาตามแนวชายแดน ทั้งสหพันธรัฐเจ้าฟ้าไทใหญ่ (Federated Shan States) เขตภูเขาคะฉิ่น ชิน และดินแดนกะเหรี่ยง ตรงนี้อังกฤษใช้ระบบ "ปกครองทางอ้อม" (Indirect Rule) ผ่านพระราชบัญญัติ Federated Shan States Act (1922) โดยยังคงอำนาจ สิทธิ์ทางศาล และการเก็บภาษีไว้ให้พวกเจ้าฟ้าและหัวหน้าเผ่าบริหารกันเอง ทำให้ชนชั้นนำของกลุ่มคนบนพื้นที่สูงเหล่านี้รู้สึกผูกพันและจงรักภักดีต่อราชสำนักอังกฤษ มากกว่าคนพื้นราบหรือชาวบามาร์ (พม่าแท้) ที่อยู่ในเขตเมืองหลวงและปริมณฑลที่ใกล้ชิดกับคนอังกฤษเสียอีก ที่ตลกร้ายและสร้างความเคียดแค้นที่สุดคือการจัดโครงสร้าง กองทัพอาณานิคม (British Burma Army) จากเอกสารอ้างอิงของ Martin Smith (Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity, 1999) ชี้ให้เห็นว่า อังกฤษตั้งกรมทหารราบที่ชื่อ Burma Rifles โดยคนกลุ่มใหญ่ในกองทัพนี้คือคนจากกลุ่มชาติพันธุ์ตามพื้นที่ห่างไกลและเทือกเขาต่างๆ ในช่วงทศวรรษ 1930 กองทัพนี้แทบไม่มีชาวบามาร์อยู่เลย (ถูกจำกัดไว้ไม่ถึง 10%) แต่อังกฤษกลับเลือกเกณฑ์ชาวกะเหรี่ยง ชิน และคะฉิ่น มาฝึกและติดอาวุธทันสมัยให้ ส่วนคนบามาร์(พม่าแท้) ได้แต่มองตามปริบๆ เป็นประชาชนชนชั้น 3 ลงไปอีก แทบจะไม่ต่างจากทาสเข้าไปทุกที จากนั้นเจ้าอาณานิคมอังกฤษก็ใช้กองกำลังทหารที่มีทหารส่วนใหญ่เป็นชนกลุ่มน้อยเหล่านี้นี่แหละ เข้าทำหน้าที่ปราบปรามการลุกฮือของชาวบามาร์(พม่าแท้) เช่น กรณีปราบกบฏซายาซาน (Saya San Rebellion, 1930–1932) อย่างเด็ดขาดและนองเลือดที่สุดครั้งนึง กลยุทธ์ที่เจ้าอาณานิคมอังกฤษใช้นี้ทำให้ชาวบามาร์(พม่าแท้) ฝังใจแค้นว่าชนกลุ่มน้อยพวกคนภูเขา พวกคนต่างเผ่าที่อยู่ตามเทือกเขาในหัวเมืองต่างๆคือ "เครื่องมือของฝรั่งดั้งขอ" ในขณะเดียวกันชนกลุ่มน้อยเองก็ทราบดีถึงปฏิกิริยาของชาวบามาร์(พม่าแท้)ก็เริ่มหวาดกลัวว่าถ้าวันไหนเจ้าอาณานิคมอังกฤษถอนตัวไปเมื่อไหร่ ชาวบามาร์จะต้องยกทัพมาล้างแค้นและกลืนชาติพันธุ์ของพวกเขาแน่นอน