Mehmet

Klinik psikoloji, kapitalizmin bir nevi "Ar-Ge ve bakım-onarım' departmanı gibi çalışarak, yıpranma maliyetini sistemin üzerinden alır ve doğrudan işçinin öznelliğine yıkar. Örneğin: Ekonomide amortisman, bir makinenin ya da binanın üretim esnasında zamanla yıpranma aşınma ve eskime payıdır. Kapitalist bir işletme makinelerin yıpranma maliyetini bütçesine ekler ve onu tamir etmek ya da yenilemek için kaynak ayırır. Ancak sıra insan emeğine ve onun ruhsal yıpranmasına geldiğinde sistem bu maliyeti üstlenmek istemez. ​İşte tam bu tıkanma anında devreye klinik psikoloji endüstrisi girer ve bu yıpranma maliyetini sistemin sırtından alıp işçinin öznelliğine şu mekanizmalarla yıkar: Misal, iş yerindeki güvencesizlik, mobbing ve 'Up or Out' (Yukarı çık ya da dışarı çık) gibi yapısal şiddet biçimleri yüzünden ruhsal olarak çöken işçiye, "Sorun senin çocukluk şemalarında, kırılganlığında veya dayanıklılık (resilience) eksikliğinde" denir. Yani sömürücü sistem aklanırken, tedavi seans ve ilaç masrafları (yani bakım maliyeti) doğrudan işçinin kendi cebine ve omuzlarına yüklenir. Böylece ​semptomun siyasetsizleştirilmesi meydana gelir yani işçinin öfkesi, yabancılaşması ve bedensel grevi, politik birer itiraz odağı olmaktan çıkarılarak "Majör Depresif Bozukluk" gibi klinik kodlarla nötralize edilir. Öfke örgütlenip sisteme yöneleceğine, tanı kodlarıyla bireyin içine gömülür ve evcilleştirilir. ​Terapide sunulan mindfulness, öz-şefkat pratikleri veya kişisel iyi oluş reçeteleri gibi çözümler işçiyi yapısal olarak dönüştürmeyi değil pazar gecesi onun ruhsal vidalarını biraz sıkıştırıp pazartesi sabahı aynı sömürü çarkına sorunsuz bir şekilde geri fırlatmayı amaçlar.

Vaka: "Tükenmişlik mi, Yoksa Performans Kırbacı Karşısında Bedenin Grevi mi?" ​Danışan: 31 yaşında, uluslararası bir danışmanlık şirketinde Kıdemli Analist olarak çalışan, prestijli bir üniversiteden dereceyle mezun olmuş bir kadın. ​Klinik Teşhis: Majör Depresif Bozukluk ve Burnout (Tükenmişlik Sendromu). ​Semptomlar: Yataktan kalkamama, kronik yorgunluk, anhedoni (hayattan zevk alamama), derin bir anlamsızlık hissi, iş maillerine bakarken gelişen mide bulantısı. ​Klinik Yanılgı: "Sınır Çizememe" ve "Mükemmeliyetçilik" Şablonu ​Terapist, danışanın durumunu tamamen bireysel psikodinamik süreçlerle açıklar. Ona çocukluğunda ebeveynleri tarafından başarı odaklı büyütüldüğünü bu yüzden "mükemmeliyetçi bir şema" geliştirdiğini söyler. Çözüm olarak: İş hayatında hayır demeyi öğrenmesi, iş-yaşam dengesini kurması ve öz-şefkat (self-compassion) pratikleri yapması önerilir. Terapiste göre sorun, genç kadının kendi sınırlarını koruyamamasıdır. ​Oysa Sınıfsal Gerçek Tablo Şöyledir: ​Danışanın gecenin 11'inde maillere cevap vermesi içsel bir başarı tutkusu veya şema sorunu değildir. Şirketin uyguladığı Yukarı çık ya da dışarı çık (Up or Out) politikası ve çalışanları sürekli birbirine kırdıran performans metrikleridir. Sınır çizmek o vahşi kurumsal eko-sistemde doğrudan Gözden çıkarılabilirsin sinyali vermektir. Dolayısıyla ortada bireysel bir sınır çizememe sorunu değil sınır çizeni sistemin dışına fırlatan yapısal bir zorbalık vardır. ​Yataktan kalkamamak, hiçbir şey yapmak istememek klinik olarak 'depresyon' diye etiketlenir. Oysa bu yabancılaşmış emeğin zirve noktasıdır. Ürettiği artı-değerin hazırladığı yüzlerce sayfalık slaytların toplumsal hiçbir karşılığı olmadığını sadece bir üst yöneticinin bonus almasına yaradığını gören zihin ve beden anlamsızlığa karşı tek silahını çeker: Fişi çekmek. Beden sömürüye daha fazla yakıt taşımamak için kendini sabote etmekte yani bir nevi pasif grev yapmaktadır. ​Haftada 70 saat çalışan birine "kendine şefkat göster, banyo köpüğü yap, meditasyon yap" demek yapısal şiddeti estetikle maskelemektir. Sistem, çalışanı posası çıkana kadar sıkar, terapist ise ona hafta sonu kendini tamir etme yolları sunar ki pazartesi günü aynı verimlilikle sömürülmeye devam edebilsin. Burada "öz-şefkat" işçinin pazartesiye hazırlanma bakım maliyetini yine işçinin kendi omuzlarına yükleme aracına dönüşür.