ewa s.

Jego żona wspominała, że kiedy przyjechali na emigrację do Niemiec, nie znali niemieckiego, Rybiński rozmawiał więc po angielsku z urzędniczką zajmującą się pomocą dla azylantów. Kobieta pouczyła go, że są w Niemczech i należy mówić po niemiecku. Odpowiedział: - To ciekawe, bo jak Hitler był w Polsce, to nie mówił po polsku. Urzędniczka zaniemówiła, a po godzinie do ich domu przyjechało kilku pracowników urzędu z prezentami. Maciej Rybiński (1945–2009) Dziś przypada 17. rocznica jego śmierci. „Pytanie, czy felieton to sztuka czy rzemiosło, nie wydaje mi się odpowiednio postawione. Ani jedno, ani drugie. Felieton to jest światopogląd. To sposób widzenia rzeczywistości najmniej idealistyczny, najbardziej pozbawiony złudzeń. To skłonność umysłu do doprowadzania potocznego i obowiązującego rozumowania do logicznego końca, którym jest zazwyczaj absurd i groteska. To dlatego właśnie szydercze prognozy felietonistów zawsze się sprawdzają. […] W każdym razie przesłanie felietonów, wcale niecyniczne i wcale niepozbawione obywatelskiej troski, brzmi: śmiejcie się z tego, co was otacza. To zawsze zdrowsze niż spazmy i szlochy. Śmiech ani nie prowadzi do kapitulacji przed złem i głupotą, ani ich nie oswaja. Śmiech ustawia je we właściwym miejscu i odpowiedniej proporcji do rzeczy naprawdę ważnych”. Trudno o celniejszą definicję felietonu, a zarazem o bardziej precyzyjną charakterystykę jego autora. Rybiński należał do tych rzadkich publicystów, którzy rozumieli, że rzeczywistości nie zawsze trzeba dodawać komizmu. Niekiedy wystarczy uważnie przyjrzeć się jej wewnętrznej logice. Jego ironia wyrastała z erudycji, znajomości historii, literatury i ludzkich przywar. Nie służyła wyłącznie rozbawieniu czytelnika - była metodą demaskowania intelektualnych mistyfikacji, sprawdzania, ile warte są wielkie słowa, kiedy potraktuje się je dosłownie. Rybiński potrafił sprowadzić rozbudowaną polityczną argumentację do jednego zdania, w którym nagle odsłaniała się jej niedorzeczność. - Gdy patrzę na te 37 lat naszego małżeństwa, to myślę, że on połowę przeczytał. Nie rozstawał się z książką. Pamięć miał niesamowitą, mógł bez kłopotu cytować filozofów, ekonomistów, wojaka Szwejka i swojego ukochanego Słonimskiego – wspominała jego żona, dziennikarka i publicystka Krystyna Grzybowska Zaczynał od dziennikarstwa sportowego, pisał kryminały, a wraz z Januszem Płońskim stworzył scenariusz „Alternatyw 4”. Już sama historia powstawania serialu mogłaby posłużyć za materiał na osobny odcinek. Obaj autorzy wpadli na pomysł pokazania Polski w miniaturze, zamkniętej w jednym bloku mieszkalnym. Różne środowiska, charaktery i ambicje, a nad nimi władza, która organizując życie obywateli, konsekwentnie je dezorganizuje. Koncepcję spisali na dwóch kartkach i wysłali do telewizji przy Woronicza. Przez dwa lata nie otrzymali odpowiedzi. Dopiero nowy szef odnalazł ich propozycję w szufladzie i polecił sekretarce zapytać, czy pomysł jest jeszcze aktualny. Później dołączył Stanisław Bareja, a serial stał się jednym z najprzenikliwszych obrazów mechanizmów władzy i społecznego konformizmu. Śmieszył nie dlatego, że przedstawiał rzeczywistość całkowicie nieprawdopodobną, lecz dlatego, że doprowadzał do groteskowej wyrazistości to, co widzowie znali z własnego doświadczenia. Po wprowadzeniu stanu wojennego Rybiński został zatrzymany i stracił możliwość normalnej pracy dziennikarskiej. W 1982 roku wyemigrował z rodziną do Niemiec. Współpracował później między innymi z BBC i paryską „Kulturą”. Do Polski wrócił w 1998 roku. Zmiana ustroju nie pozbawiła go tematów. Przeciwnie, dostarczyła nowych okazji do obserwowania, jak szybko wzniosłe deklaracje rozmijają się z praktyką, a polityczna retoryka zaczyna żyć własnym życiem, coraz bardziej niezależnym od faktów. Przywołany na początku tekst powstał w 2003 roku. Rybiński przygotował go na spotkanie z felietonistami „Rzeczpospolitej” podczas krakowskich Targów Książki, na które z powodu choroby nie mógł przyjechać. Gazeta opublikowała go po raz pierwszy dopiero 22 października 2009 roku - w dniu jego śmierci. Pozostawił po sobie tysiące tekstów, znakomity serial i przekonanie, że śmiech nie musi oznaczać lekceważenia rzeczywistości, bo czasem jest najcelniejszym sposobem jej opisania.