Kim jestem. Urodziłem się we Francji. W Paryżu. W roku 1994. Matka Polka, ojciec Francuz. W dowodzie: Nicolas Jean Daniel. W rzeczywistości: Mikołaj. Od samego początku nic się nie kleiło. Mama zrobiła wszystko, żebym dorastał w polskim otoczeniu. Najwięcej zawdzięczam Polakom. Opiekowali się mną przez większość czasu dziadek ze strony mamy oraz Polki „au pair” głównie z Podhala, które w zamian za opiekę nade mną otrzymywały zakwaterowanie, wyżywienie i pewną pensję. Takie było moje pierwotne środowisko. Odkryłem, że żyję we Francji dopiero, gdy trafiłem do przedszkola. Wszyscy mnie ignorowali z powodu bariery językowej, ponieważ rozumiałem tylko polski. Rzekomo moimi pierwszymi słowami były: „dobra szynka”. Nie znałem ani jednego słowa po francusku. Francuskie nauczycielki uważały, że jeśli nie znam francuskiego, to jest mój problem i się mną nie zajmowały. Ale nie stanowiło to dla mnie problemu – ja również wszystkich ignorowałem i żyłem w swoim świecie. Mówiono na mnie „marzyciel”. Francuskiego nauczyłem się dopiero w ostatnich dwóch latach przedszkola, z wielkim trudem. Chodziłem jednocześnie do polskiej szkoły w środy i soboty. Mój plan zajęć pozaszkolnych był dość aktywny: sport, szkoła muzyczna, angielski. W weekendy zawsze wyjeżdżaliśmy na działkę. Oboje rodzice byli informatykami, dobrze zarabiali. Niczego mi nie brakowało i ogólnie miałem bardzo szczęśliwe dzieciństwo. W szkole podstawowej klasa była bardzo wymieszana. Był tam cały świat: Afryka, Bliski Wschód, Ameryka Południowa, Azja… Pewnego dnia dołączył do nas mały Abdulsalam – taki trochę „Murzynek Bambo” z wiersza Tuwima. Nic złego w nim nie było. Różnił się od niego Mamadou – lekko nieprzyjemny, ale w normie. Z Oussamą było oczywiście najwięcej problemów. Jednak ogólnie sytuacja nie była zła, ponieważ system jeszcze się trzymał, a nauczycielki stosowały dość twardy autorytet. Często mialy nawet reputację surowości. Francuski były kiedyś ostrymi kobietami i żadnego bałaganu nie było. Potem wyjechaliśmy na dwa lata do mniejszego miasteczka na północ od Paryża. Poznałem tam zwykłych francuskich burżujów. Było to dość fatalne doświadczenie. Dzieci bardzo aroganckie i próżne. Lepiej porozumiewałem się z dziećmi z sąsiednich wsi i z dzielnicy wojskowej. Wtedy przestałem chodzić do polskiej szkoły, ale podstawy gramatyczne już miałem. Mój kontakt z Polską w tym czasie osłabł. Jeździliśmy do Polski tylko dwa razy w roku, żeby odwiedzić dziadka. Czytałem prawie wyłącznie po francusku, a kontakt z Polską ograniczał się głównie do rozmów z mamą. Mówiła do mnie po polsku, odpowiadałem po francusku. Ale w żaden sposób nie przyszłoby mi do głowy powiedzieć, że nie jestem Polakiem. Mama, która wyjechała z Polski w latach 80., bez przerwy wspominała ojczyznę jako krainę czarów. Polska była zawsze najlepsza we wszystkim. Była nieświadomą, ale większą narodowczynią niż Piłsudski. Gardziła Francją i Francuzami. Uważała ich za fałszywych, nieuczciwych i nieszczerych („nigdy nie patrzą ci w oczy, zawsze obok”). Raz rozpłakała się, gdy przeczytała mi balladę Mickiewicza. Z czasem zrozumiałem, że jej wyjazd do Francji był okropnym błędem. Ale nigdy mi tego wprost nie powiedziała. Wiele rzeczy przede mną ukrywała, żebym był szczęśliwy i skupiał się na własnym rozwoju – co jej samej bardzo zaszkodziło. Chciała tylko, żebym odnosił sukces we wszystkim, co robiłem. Reszta się nie liczyła. Po tych dwóch latach – które były najlepsze w moim życiu – wróciłem do Paryża. Abdulsalam, Mamadou i Oussama niestety nie byli już tacy sami. Na połowie zajęć nie panował żaden porządek. Trafiłem do lepszej klasy, o profilu muzycznym, ale brak autorytetu nauczycieli zaczął wszystko niszczyć. Dostałem się do dobrego liceum w samym centrum Paryża. Ale musiałem codziennie przejeżdżać metrem przez najgorsze dzielnice, żeby się tam dostać. Wtedy zaczęły się moje osobiste problemy z Francją. Jak to wyglądało, nie muszę opisywać. Po kilku miesiącach takiej codziennej jazdy zdałem sobie sprawę, że Francja już nie była sobą. A gdy w liceum mówiłem, że imigracja jest problematyczna, wszyscy nazywali mnie faszystą. Bardzo mnie to przygnębiało i wpędzało w głęboką depresję. Niektórzy nastolatkowie mieli butę – ja miałem depresję i załamanie. To nie był kraj, w którym chciałem żyć. Nigdy Francuzom nie wybaczę zniszczenia własnego kraju przez nieodpowiedzialność, polityczną poprawność i tchórzliwość. Każdy się tam bał mówić to, co myśli, nawet w błahych sprawach. Nieustannie czuć było tę społeczną presję – ten lęk przed wszystkim, co odrobinę silniejsze i odważniejsze niż grupowy konformizm. Już w szkole podstawowej nauczycielki mówiły, że jestem „odważny”. Nie rozumiałem, o co im chodzi, bo nie robiłem niczego specjalnie odważnego. Gorzej – ojciec też tak o mnie mówił. I również nie rozumiałem, co miał na myśli, tak jak w ogóle nie rozumiałem jego samego. Nie było wiadomo, skąd się wziął i po co – pewnie sam tego nie wiedział ani nie potrafił zrozumieć. Tyle w temacie. Potem poszedłem na studia historii oraz polonistyki na Sorbonie. Nauczyłem się tam historii w wersji bardzo francuskocentrycznej. Prawie nic nie było o Azji, Afryce czy Ameryce. Równolegle studiowałem prawo, którego nie skończyłem, ale traktowałem to jako bardzo przydatne hobby – w czym się nie pomyliłem. Później zrobiłem magisterium z nauk międzynarodowych, ale to było zbyt teoretyczne, a ja chciałem analizować świat w sposób bardziej realny. Dlatego poszedłem dodatkowo do szkoły handlowej na studia magisterskie z finansów. Mieszkałem wtedy w samym Paryżu. Ale już nie zwracałem uwagi na problemy Francji. Francja nie istniała dla mnie. Siedziałem w bibliotekach od 9 do 22 i planowałem wyjazd za granicę. W końcu stwierdziłem, że Polska będzie najlepszym wyborem z wielu powodów – przynajmniej na 5 lat. Kiedy wreszcie „wróciłem” do kraju – bo w mojej głowie to był powrót, choć nigdy wcześniej tu nie mieszkałem – poczułem się tak, jakbym po raz pierwszy w życiu oddychał. Trzyletnie dziecko we mnie, odrzucane w przedszkolu we Francji, wreszcie trafiło do swoich.