cemre

Timur: “Ben Alan Goa’dan gelirim, on altı kuşak sayarım.” Bayezid: “Ben de Ertuğrul’dan gelirim.” Timur: “Ertuğrul nereden geliyor?” Bayezid: “Henüz yazılmadı. Seksen yıl sonra Aşıkpaşazade yazacak.”

OKUMANIN ÜÇ EVRESİ İnsan neden okur? Bir şeyleri öğrenmek, kendini geliştirmek, dünyayı anlamak ya da inandığı düşüncelere dayanak bulmak için mi? Aslında hepsi için. Fakat kitaplarla kurduğumuz bağ hayatımız boyunca aynı kalmaz. Yaş aldıkça, tecrübelerimiz biriktikçe ve dünyaya bakışımız değiştikçe okumaktan beklediğimiz de değişir. Önce kendimizi ararız kitapların sayfalarında, sonra yapacağımız işin izini sürer, nihayetinde dünyayı ve hayatı daha iyi anlamanın peşine düşeriz. Bu yolculuğu üç evrede ele almak mümkün: aidiyet için okumak, üretmek için okumak ve anlamak için okumak. 1. Aidiyet için okumak: Kendini ve yerini aramak Çoğumuz on dört, on beş yaşlarında okul kitaplarının dışındaki dünyayla tanışırız. Kendi merakımızla seçtiğimiz kitaplar zihnimizde yeni kapılar açar, bizi başka düşüncelerle, başka dünyalarla buluşturur. Aynı yıllar, bir yere ait olma ve kimlik edinme ihtiyacının belirginleştiği yıllardır. Bir düşünceye, inanca ya da ideolojiye yakınlık duyarız; bir yazarın cümlelerinde kendimizi buluruz; bir fikrin etrafında toplananlarla aynı dünyadan olduğumuzu hissederiz. Okumak öğrenmenin ötesine geçer, kim olduğumuzu kurma işine karışır. On beşinden otuza uzanan bu yıllarda kitapları çoğunlukla kendi düşünce dünyamızın penceresinden okuruz. Yeni bilgi kadar, inandığımız şeylerin sağlamlığını, savunduğumuz fikirlerin dayanaklarını, ait olduğumuz çevrenin haklılığını da ararız. Hakikati keşfetmekten çok, kendimizi ait hissettiğimiz dünyada yer edinmek isteriz; kitaplar kimliğimizin dayanağı olur. Hepimiz bir ölçüde böyle değil miyiz? Bir düşünceye bağlandığımızda güçlü yanlarını görür, zayıf yanlarını açıklamaya ya da görmezden gelmeye yöneliriz. Bizi onaylayan cümleyi çabuk benimser, itiraz eden düşünceye mesafeli dururuz. Çoğu zaman bir kitabı tüm yönleriyle anlamak için değil, inandığımız düşünceyi o kitabın içinde doğrulamak için okuruz. 2. Üretmek için okumak: Bilgiyi birikime dönüştürmek Otuzlu yaşlarla birlikte okumanın yönü değişir. Kimlik ve aidiyet arayışının yerini bir alanda derinleşme ve uzmanlaşma ihtiyacı alır. Artık yalnızca neye inandığımızı değil, ne bildiğimizi ve bu bilgiyle ne yapabileceğimizi de önemseriz. Okuma daha amaçlı ve seçici olur: konunun literatürünü izler, kitap ve makalelerle bilgimizi genişletiriz. Okuduklarımız araştırmalarımızın, makalelerimizin, çalışmalarımızın malzemesine dönüşür. Onları tasnif eder, karşılaştırır, değerlendirir ve kendi işimize katarız. Kitaplar düşünce atölyemizin araçları olur; başkalarının düşüncesinden yola çıkıp kendi cümlelerimizi kurmaya, bir eser vermeye yöneliriz. Bu evrede okumanın değeri çoğunlukla üretime katkısıyla ölçülür. Bilgi, bir sonuca varmanın ve alanımızda iz bırakmanın aracıdır. 3. Anlamak için okumak: Bilmenin zevkini ve kendi sesini keşfetmek Kırklı yaşlardan itibaren bilgiye bakışımız bir kez daha değişir. Gençliğin ideolojik aidiyetleri de, üretme telaşı da ağırlığını yitirir; okumanın merkezine daha kişisel, daha derinlikli bir merak yerleşir. Artık her kitabı bir düşünceyi savunmak ya da mesleğimize yarasın diye okumayız. Hayatı, insanı, toplumu, tarihi ve kendimizi daha iyi anlamak isteriz. Daha önce ilgimizi çekmeyen konulara yönelir, kendi kabullerimizi sorgularız. Yıllarca karşısında durduğumuz bir yazarı bu kez onunla tartışmak için değil, nasıl düşündüğünü görmek için okuruz. Bizi doğrulayanlardan olduğu kadar, itiraz edenlerden de öğreniriz. Üretme arzusu bitmez, yalnızca ölçüsü değişir. Önceki yıllarda literatürü izlemiş, başkalarının çalışmalarından yararlanmışızdır. Şimdi bütün o birikimden kendimize ait bir bakış, kendi üslubumuz çıkarmak isteriz. Mesele alana ne katacağımızdan çok, bizim ne söyleyebileceğimizdir; bir meslek gereği değil, kendi sesimizi kurmak için. Bu evrenin ruhunu Nietzsche’nin çocuk imgesi çok iyi anlatır. Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt’ün ilk söyleminde ruhun önce yük taşıyıp sonra savaştığını, en sonunda ise çocuğa dönüştüğünü anlatır. Çocuk, yeniden başlayabilmenin, özgürce oyun kurabilmenin ve hayata kendi içinden gelen bir evet diyebilmenin simgesidir. Evrelerimiz bu üçlüyle tam örtüşmese de, gençliğin aidiyet yükünü taşıdıktan, sonra da üretmenin mücadelesini verdikten sonra gelen merak biraz böyledir: bunca yılın ardından dünyaya yeniden bakabilmek, bildiklerimizin sınırını fark etmek, bilmediklerimize karşı heyecanımızı korumak. Bilmek burada bir amaca varmak için başvurulan araç olmaktan çıkar, kendi başına bir hazza, bir yaşama biçimine varır. Belki de okumanın en özgür hâli budur. Ama bu hâl, öncekilerin yerine değil, onların üzerine kurulur: aidiyet arayışı da, üretme çabası da insana dair doğal duraklardır ve üçüncü evrenin merakı ikisinden de beslenir. Okumak bir noktadan sonra yalnızca bir kimlik edinmenin ya da bir eser vermenin aracı olmaktan çıkar; insanın dünyayla bağını derinleştiren, hayatını zenginleştiren ve kendini yeniden keşfetmesini sağlayan bir yolculuğa dönüşür.

November 14, 565. The emperor who reconquered Rome, wrote the law code Europe still runs on, and built Hagia Sophia died in Constantinople, having spent his empire into the ground to do it. Within about three years most of Italy was gone again. Justinian is the best argument in history for the idea that you can win everything and still lose. He was born around 482 in the Balkans to a peasant family, which is worth sitting with. The man who restored the Roman Empire in the west was a Latin-speaking farmer's son from what is now Serbia or North Macedonia. His uncle Justin, who had walked to Constantinople as a boy to join the army, became emperor in 518, and Justinian ran the government for him and then succeeded him in 527. Around 525 he married Theodora, a former actress, which in Roman law was close to a legal impossibility, so Justin passed a law to allow it. Actress in the sixth century meant something closer to a performer in the entertainment and sex trades, and our main source for her early life is Procopius, who wrote an official history praising Justinian and then a Secret History demolishing both of them, so almost everything lurid about Theodora comes from a hostile author with an axe to grind. In January 532 the chariot racing factions, the Blues and the Greens, who normally hated each other, united against him in the Nika riots. The city burned. They proclaimed a rival emperor. Justinian prepared to flee and Theodora talked him out of it, with the line that the purple makes the best burial shroud, which again comes from Procopius and is too good to be trusted but is the reason anyone remembers her. Belisarius and Mundus then cornered the crowd in the Hippodrome and killed them. Procopius says 30,000 died. And the fire had burned down half the ceremonial centre of the city, which gave Justinian a clear site. So he built Hagia Sophia on it, at a cost of around 20,000 pounds of gold, inaugurated in 537. The dome was unprecedented and partially collapsed in 558 and had to be rebuilt. It was the largest enclosed space in the world for the better part of a thousand years, and it still stands. He also had Tribonian codify Roman law into the Corpus Juris Civilis, with the Codex finished in 534 and the Digest in 533. That is the single most consequential thing he ever did. It preserved a thousand years of Roman jurisprudence in usable form, it became the foundation of Byzantine law, and when it was rediscovered in Italy in the eleventh century it became the basis of the civil law tradition that governs most of continental Europe, Latin America and parts of Asia today. Then the reconquest, which is what he is remembered for and what ruined him. Belisarius destroyed the Vandal kingdom in North Africa in 533 and 534 in about a year, winning at Ad Decimum and Tricamarum and taking Carthage. Cost, around 100,000 pounds of gold. Africa was the one conquest that lasted and paid for itself. Italy was the disaster. The Gothic War ran from 535 to 554. Nineteen years. Belisarius took Rome in December 536 and then had to hold it through a year-long siege. The Ostrogoths came back under Totila and retook most of the peninsula in the 540s. Rome changed hands repeatedly and at one point was completely emptied of people. Narses finally won at Busta Gallorum in 552 and beat a Frankish invasion at Casilinum in 554. Cost, around 300,000 pounds of gold, and Italy was wrecked. The aqueducts, the Senate, the urban population and the agricultural economy of the peninsula did not recover. Rome had held perhaps half a million people under the emperors and was down to tens of thousands. Justinian's reconquest of Italy did more damage to Italy than the barbarians who had taken it from him. Meanwhile the eastern frontier. He bought an Eternal Peace from Persia in 532 for 11,000 pounds of gold. Khosrau I broke it in 540 and sacked Antioch, and the new deal cost 5,000 pounds down plus 500 a year. The fifty-year peace of 562 cost 400 to 500 pounds of gold annually. He was paying tribute in the east to fund conquest in the west. And then the plague. The Plague of Justinian arrived around 541. It is the first recorded outbreak of bubonic plague and it hit Constantinople at its peak hard enough that Procopius describes bodies being stacked in towers. Justinian caught it himself and survived. The old figure of tens of millions dead across the Mediterranean is now seriously disputed, and some historians argue the demographic impact has been overstated. What is not disputed is that it hit in the middle of the Italian war, cut the tax base and the recruitment pool, and kept coming back in waves for two centuries. So the balance sheet on November 14, 565. Territorially the empire was at its greatest extent since the fifth century. North Africa, Italy, Sicily, Sardinia, the Balearics and a strip of southern Spain all recovered. Revenue had actually risen, from around 5 million solidi in 530 to 6 million by 550. And it was exhausted, the frontier armies were thin, the treasury was strained, and there was no obvious heir. He died childless and was succeeded by his nephew Justin II. The Lombards invaded Italy in 568, three years later, and took most of it. The empire held Rome, Naples, Ravenna and a few coastal strips and lost the rest permanently. Spania survived as a toehold until the Visigoths pushed it out. Africa lasted until the Arab conquests. Justin II then stopped paying the Persian tribute, got a twenty-year war, and went insane. Within seventy-five years of Justinian's death, Arab armies took Syria, Egypt and North Africa, and the empire that had been Mediterranean-wide became a Greek state fighting for survival in Anatolia. The usual verdict is that he overstretched. The counterargument is that nobody in 565 could have predicted the plague or the Lombards or Islam, and he was playing the hand a Roman emperor was supposed to play. What is certain is this. The conquests lasted a few decades. The law code lasted fifteen hundred years and is still in force.

Böyle erkekler de ve tabi ki. Bizim Semih abi kendisine hediye edilen deri ceketi hediye etmişti meselâ. Ben de yeni aldığım cüzdanımı, çakmağımı, şapkamı hediye etmiştim. Arkadaş ile 13 yıl sonra tekrar görüştük geçen yıl ve dedi ki: "Cüzdan halâ duruyor evde."

Next time you walk into a store in Japan, look closely at the fruit drinks. Some cartons show a whole peach. Others show a peach sliced open, dripping with juice. That is not a graphic designer's choice. It is Japanese consumer law. In Japan, it is illegal to show sliced fruit or a dripping drop on a label unless the drink inside is 100% real juice. Between 5% and 99% juice? You may only show the uncut fruit. Under 5% juice? You cannot put a real fruit photo on the box. You cannot even call the drink juice unless it is 100%. Even a tired mother in a two-second rush never has to squint at fine print to find out she bought sugar water. In Japan, the picture on the front is required to tell the truth. 🍑🇯🇵

20’lerinin başında ‘ömür boyu’ dediğin insanı, 40’larında hâlâ sevebilir misin? Yoksa o karar, tutkuyu aşk sanan birinin kararı mıydı?

Visitor: "Koalas. Now that's a proper vegan. Look how peaceful he is." Keeper: "He's not peaceful. He's got nothing left over." Visitor: "Meaning what?" Keeper: "Eucalyptus is mostly poison and fibre. His liver spends the day detoxing his lunch, and there's hardly a calorie in it. So he sleeps twenty hours to afford the other four." Visitor: "He seems content." Keeper: "He'd seem content if the enclosure was on fire. His brain's shrunk. It only fills about sixty percent of his skull, and the rest is fluid." Visitor: "Shrunk? From what?" Keeper: "From the cost of running it. A brain's expensive, and the diet won't cover it. Smooth as a pebble, as well." Visitor: "He still knows what he's doing. He's chosen his leaves." Keeper: "Pick those same leaves and lay them on a plate, and he won't recognise them as food. He'll sit next to it and starve." Visitor: "You're joking." Keeper: "It's been tested. He needs it on the branch." Visitor: "My daughter's got him on her lunchbox. For her plant-based club." Keeper: "Good choice of mascot. He'll not argue with any of it."

📢 Taner Ölmez: 🔹 Tam bir ev adamıyım. İşim olmadığı zaman sürekli evde olmaktan, aileyle vakit geçirmekten çok keyif alıyorum. Yardımcı olmayı çok seviyorum. Mutfağında da çok fazla aktivitem var. Hiçbir şey yapamazsam evi süpürüyorum. Bir şarjlı süpürge alıp mesela buraları süpürürüm. 🔹 Ben buraya gelmeden önce normalde giyeceğim şeyleri hazırlayıp arabaya atlayıp geliyordum. Ama bu sefer çıkmadan önce evin akşam yemeklerini hazırladım. Öyle çıktım. Yemeklerini fırına koydum, hazırladım. “50 dakika sonra hazır olur, görüşürüz.” dedim. Niye boşanayım ya ben kendimden? 🔹 Bu arada bazen şöyle şeyler de yaşıyorum: Sette çok erken gittiğimi düşünelim. Bir süre boşluğum oluyor, akşam tekrar setim var. “Beni eve gönderin, tekrar alırsınız.” diyorum. 🔹 Eve gidip ayağımı uzatıp yatmıyorum. “Evin ne eksiği var?” diye soruyorum. Onun yumurtasını alıyorum, bunun bilmem nesini alıyorum. Evi toparlıyorum, öyle sete gidiyorum. Kendimi çok mutlu hissediyorum. Herkese tavsiye ediyorum.

İnsanların sosyal ortamdayken sergiledikleri poz, yapay davranış, taktik, imaj, plan ne yarrağımsa hepsinden TİSKİNİYORUM amına koyayım doğal gitmeyen her şeyin heeeerrr

Biz iltifat cimrisi bir ülkeyiz, aklımız çıkıyor birine güzel bir şey söyleriz de yüzü güler mutlu falan olur diye. Geçen kasada beklerken kıza “gözleriniz ne güzel maşallah” dedim, siz de çok güzelsiniz Allah iyi insanlarla karşılaştırsın dedi. Yok yere sevinç dolduk ikimiz de. Sevdiklerime de devamlı güzel sözlerle hitap ederim, hatta kardeşime sen niye bana sadece abla diyorsun dedim, ciddiye almış artık “nurtanem” diyor :D sen seviyorsun ya dedi, söylerken kendisi de mutlu oluyor. Yaptıkları basit işleri dahi takdir ederim, benim için harcanmış emeğe muhakkak teşekkür eder karşılık vermeye çalışırım, gözlerinin içinin parladığını görmek ağzımdan çıkan sözlere bağlıysa söylerim ve bundan gocunmam. Bedava ya bedava. İçimden geliyor bu, dile düşmeyen sevgi eyleme de dökülmüyor. Nemrut yüzlerinize hasret değiliz gerçekten, cool falan da olmuyorsunuz arkanızdan sövülüyor sadece. Güya çoğunluğu müslüman olan bir ülkede bu suratsızlık neyin nesi anlamış değilim, gülümsemek sadaka nihayetinde. Dışardaki insanlardan bahsetmiyorum, orada asgari nezaket kâfi. Fakat toplumun geneli yakın çevresinden de esirgiyor. Bunu da anlıyorum aslında, kibar insanları ezik zanneden tipler yüzünden milletin içindeki çiçekleri soldurdular. Siz yine de gülümseyin ve boool bol güzel cümleler kurun etrafınıza :)

Evliya Çelebi’nin “Seyahatname”sinde Hezarfen Ahmed Çelebi uçmayı önce Okmeydanı’nda kartal kanatlarıyla, rüzgârlı havalarda dedalarca dener. IV. Murad’ın Sarayburnu’ndaki Sinan Paşa Köşkü’nden seyrettiği bir gün, Galata Kulesi’nin tepesinden lodos rüzgârıyla havalanır ve Üsküdar’da Doğancılar Meydanı’na iner. Padişah ona bir kese altın ihsan eder. Ardından şu sözü söyler: “Bu âdem pek havf edilecek bir âdemdir, her ne murad edinse elinden gelir. Böyle kimselerin bekası câiz değil.” Boğazı kanatlarla aşan adam Cezayir’e sürülür. İnsan, emeğinin görüldüğü yerde daha fazlasını verir, görülmediği yerde ise yeteneğini saklamayı öğrenir. Beğenilen nir işi alkışlamak yetmez, onu yapanın elini güçlendirmek, önünü açmak ve yeniden denemesine fırsat tanımak gerekir. Takdir, bir başarının karşılığı olduğu kadar bir sonrakinin de sermayesidir. Faydalı olanı desteklemek yerine onu kendi hâline bırakan bir toplum, neyi kaybettiğini çoğu zaman hiç öğrenemez. Marifet iltifata tabidir, çünkü iyi bir iş kendiliğinden doğar ama kendiliğinden yaşamaz.

Geçmişte filozoflar evreni, insanı, tarihi ve ahlakı tek bir büyük sistemle açıklamaya çalışırlardı. Bugünün en popüler filozoflarından Chul Han, Žižek, Baudrillard gibi isimlerin aslında birer “sistem kurucu” değil, yaşanan sorunlara dair “kriz analisti” olduğunu diyebiliriz.

“Zambra, romanına çocukluğundan bir kaybolma hikâyesiyle girer. 6 ya da 7 yaşlarındayken bir gün anne babasını kaybetmiştir. Korkar ama yine de eve giden yolu bulur ve onlardan önce eve varır. Anne babası ise sokak sokak dolaşıp onu aramaktadır. Çocuğa göre kaybolan kendisi değil, anne babasıdır; çünkü o eve dönmeyi biliyordur, onlar değil.”