Ahmet Gürbüz ŞENER

İYİLİĞİNDEN EMİN OLANLAR Tolstoy, Kazaklar’da bir akşamı anlatır: “Omuzunda taşıdığı ağın içinde hâlâ çırpınan gümüş renkli balıklar göze çarpıyordu.” Köyün huzurlu görüntüsünde, ağın içinde can çekişen bir hayat da vardır. Güzellik, bakışın nerede durduğuna bağlıdır. Olenin’in hikâyesini bu görüntüyle birlikte okuyalım. Moskova’dan kaçıp Kafkasya’ya gelen Olenin, fedakârlık ederek değişeceğine inanır. Lukaşka’ya bir at armağan eder; sonra onun nişanlısı Marianka’ya evlenme teklif eder. Küçümsediği unvanların sahiplerinden gördüğü ilgi hâlâ hoşuna gider. Başka bir hayata yerleşmiştir; kendisi hakkındaki güzel düşüncelere saklanan arzuları da onunla gelmiştir. İnsan kendisini iyi biri olarak sevebilir; bu sevginin içinde yaptıklarını görme yeteneğini kaybedebilir. Kendi iyiliğinden emin oldukça, kötülüğüne başka adlar bulur. Kayırmaya vefa, ayrıcalığa hak edilmiş karşılık, hesap vermemeye davaya sadakat der. Böylece çıkarını korurken vicdanını koruduğuna da inanabilir. Yolsuzluğun ruhsal dayanaklarından biri burada aranabilir: İnsan kazandığı parayla birlikte kendisi hakkındaki iyi insan hikâyesini de elde tutmak ister. Zarar verdiği kişinin yüzüne bakmak, o hikâyeyi bozacaktır. Bu yüzden bazen yaptığından çok, yaptığının görünür olmasına öfkelenir. Çevresi de aynı hikâyeye inanıyorsa, hesap sormak ihanet sayılabilir. Birbirimizin iyiliğine kefil olurken birbirimizin kötülüğünü görünmez kılarız. Ortak çıkar, ortak vicdan kılığına girebilir. Bu yüzden ahlakın denetime, şeffaflığa, hesap verebilmeye ihtiyacı vardır. İyi niyet, başkasının hakkının güvencesi olamaz. İnsan kendi çıkarını tanımakla, ona sınır koymanın sorumluluğunu da üstlenir. Olenin’in armağanına bakarken arzusunu da görebilmek gerekir. Tıpkı balıkların gümüş parıltısına bakarken çırpınışlarını görebilmek gibi. İnsan, kendisine duyduğu hayranlığı sınırlayabildiği ölçüde başkasının hayatına yer açar. Kendini sevme ayarsızlığından kurtulmanın tek yolu budur. Güzelbahçe Sohbetleri, 2026

HAYSİYET CELLATLIĞI HER YERDE Memlekette "haysiyet cellatlığı" adlı başını yürüdü. Ne söylerseniz söyleyin anlamaya yanaşan bulmak zor. Çünkü niyet anlamak değil. Ne yazarsanız yazın, okuyanın anladığı kadarsınız. Belki "anlamak istediği kadar" demem lazımdı. İşin kötüsü, okuyan da okuma ve anlama derdinde değil. Ona bağlandığı kişi, durum, parti, ideoloji, cemaat ve menfaat lazım. Hakikate yüzü dönmüyor. Her durumda kendilerini korumaya çalışacaklar çıkar. Şimdikiler görülmemişlerden. Bunlar her durumda temize çıkmaya alıştırıldılar. İşin tuhafı, her durumda haktan görünerek tabii. Suçu dışarıya atarak. Şunun oyunu bunun oyunu diyerek. Eleştireni de birilerinin adamı sayarak... Her durumda bir yanlış icad edip saldırma hava ve hevesindekiler çıkar. Çünkü öyle yaparsa kendini görüş alanından çıkaracak ve tartıştırmayacak. Diğerleri kötü diyecek ki kimse onun yağmasına talanına bakmasın! Psikoloji bu. Toplumun genel tavrı da bu. Herkes diğeriyle meşgul. Kendisine bakan yok. Düzelmeye ve düzeltmeye girişemeyişimiz de bundan. Başımıza gelenlerin kök sebebi de bu. Ortalık okuduğunu anlamadan kılıç çekip sallayanlarla dolu. Siyaset bu bozgunda başı çekiyor diyebilirsiniz. Doğrudur. Fakat asıl doğruyu kalın bir perdeyle örtersiniz. Çünkü biz ne isek onlar da o. Biz bozulmasak bozukları seçmeyiz. Problem bizde diyen ve kendine bakan düzelme yolunu açar. Ülke de girdiği karanlık dehlizden ancak böyle çıkar.

Analistim. Her şeyi analiz etmeyin.