De meeste wereldwijd bekende politici van de afgelopen honderd jaar worden inmiddels breed en terecht verafschuwd. Zelfs degenen die aan dat lot ontsnappen, hebben meestal flinke lijken in de kast. Churchill blijft voor velen een held omdat hij in 1940 weigerde voor Hitler te capituleren. Dat wist echter de rest van zijn politieke carrière niet uit. Als minister van Oorlog was Churchill rechtstreeks betrokken bij de opbouw en escalatie van het Britse contraguerrilla-apparaat in Ierland. Hij stelde voor duizenden oud-militairen in te zetten ter versterking van de politie en steunde de inzet van de Auxiliaries. De Black and Tans en Auxiliaries werden berucht wegens marteling en gewelddadige verhoren, buitengerechtelijke executies, collectieve represailles, intimidatie en het doelbewust vernietigen van burgerlijke eigendommen. Churchill stelde bovendien zelf een officieel beleid van represailles voor. Ik heb er weinig moeite mee onderdelen van dit apparaat doods- en martelcommando’s te noemen. Ook India hoort bij zijn nalatenschap. Bij de Bengaalse hongersnood van 1943 stierven naar schatting drie miljoen mensen. De hongersnood had meerdere oorzaken, maar Britse beslissingen over voedselvoorziening, scheepvaart en oorlogsprioriteiten verergerden de catastrofe. Over Churchills persoonlijke aandeel daarin bestaat historisch debat. Zijn regering droeg verantwoordelijkheid voor het gevoerde beleid en zijn eigen uitspraken over Indiërs waren ronduit racistisch en minachtend. Nelson Mandela is misschien het beste moderne voorbeeld van moderne politieke heiligverklaring. Mandela hielp apartheid beëindigen en voorkwam mede dat de politieke overgang uitmondde in een veel grotere geweldsexplosie. Maar hij was geen pacifistische heilige. Hij was medeoprichter en eerste commandant van Umkhonto we Sizwe, de gewapende vleugel van het ANC, en verdedigde sabotage en gewapende strijd. MK probeerde bij zijn eerste sabotagecampagne burgerslachtoffers te vermijden, maar ontwikkelde zich later tot een organisatie die ook aanslagen pleegde waarbij burgers omkwamen. En dan zijn eerste vrouw, Winnie Madikizela-Mandela. Rond haar Mandela United Football Club ontstond een wereld van ontvoering, mishandeling, marteling en moord. De veertienjarige Stompie Seipei werd ontvoerd, mishandeld en vermoord. Winnie werd wegens ontvoering en mishandeling veroordeeld; in hoger beroep bleef de veroordeling voor ontvoering overeind. De Waarheids- en Verzoeningscommissie concludeerde later dat zij politiek en moreel verantwoordelijk was voor ernstige mensenrechtenschendingen met haar entourage. Mandela bleef tot 1992 met haar getrouwd. Ook het ANC verdient een veel hardere beoordeling dan zijn internationale bevrijdingsimago suggereert. Tijdens de strijd tegen apartheid gebruikte het niet alleen sabotage en guerrillaoorlog. In ANC-kampen buiten Zuid-Afrika werden eigen leden en vermeende informanten opgesloten, mishandeld en gemarteld. In het politieke geweld van de jaren tachtig werd bovendien “necklacing”, het levend verbranden van vermeende collaborateurs met een brandende autoband, een beruchte praktijk. Winnie Mandela sprak in 1986 publiekelijk goedkeurend over “our boxes of matches and our necklaces”, een van de donkerste uitspraken uit die periode. Na 1994 kreeg het ANC vervolgens de kans te laten zien wat het met staatsmacht zou doen. Drie decennia later heeft Zuid-Afrika een geschiedenis van grootschalige corruptie, patronage en state capture, falende staatsbedrijven, ernstige infrastructurele problemen, langdurige elektriciteitstekorten, disfunctionerende gemeenten en een werkloosheid boven de 30 procent. Onder Jacob Zuma werd de verwevenheid tussen politieke macht en particuliere belangen zo ernstig dat een officiële onderzoekscommissie er jaren voor nodig had om de omvang ervan vast te leggen. Mandela persoonlijk verantwoordelijk maken voor alles wat na hem gebeurde zou historisch onjuist zijn. Maar het ANC was niet alleen Mandela. Het was een politieke organisatie met een gewelddadige geschiedenis die vervolgens tientallen jaren vrijwel onafgebroken over enorme staatsmacht beschikte en daarvan op grote schaal misbruik liet maken. Dat maakt Mandela en Churchill niet waardeloos. Het maakt de behoefte aan politieke heiligen wel waardeloos. Wij Libertariërs hoeven geen betere mensen te zoeken om macht uit te oefenen. De macht zelf moet veel kleiner. Verdeel haar. Decentraliseer haar. Begrens haar met onvervreemdbare individuele rechten. Haal zoveel mogelijk menselijke samenwerking uit het domein van politieke dwang. En ontwerp de staat niet voor de leider die je bewondert, maar voor degene die je het minst vertrouwt.