Από τις Φάλαγγες, στις Σκιές της Άλωσης. Η Μεγάλη Μεταβολή της Ελληνικής Πολεμικής Αρετής και η Άνοδος των Οθωμανών. 🧵🪡 Στις αρχαίες αθηναϊκές πλατείες και στις σπαρτιατικές αγωγές, ο πολίτης ήταν ταυτόχρονα οπλίτης. Η φάλαγγα δεν ήταν απλώς σχηματισμός μάχης. Ήταν η ίδια η έκφραση της αυτονομίας της πόλης-κράτους. Το δόρυ και το ξίφος, το Παγκράτιο με τις γροθιές, τα λακτίσματα και την πάλη, η οπλομαχία – όλα αυτά αποτελούσαν ζωντανή, μαζική παράδοση. Ο ελεύθερος πολίτης εκπαιδευόταν διαρκώς, γιατί η επιβίωση της πόλης του εξαρτιόταν από την προσωπική του ανδρεία. Η ρωμαϊκή κατάκτηση, από τον 2ο έως τον 1ο αιώνα π.Χ., άλλαξε ριζικά αυτή την πραγματικότητα. Οι ελληνικές πόλεις έχασαν την ανεξαρτησία τους και μετατράπηκαν σε υπηκόους μιας αυτοκρατορίας. Δεν υπήρχε πλέον ανάγκη για μαζική, πολίτικη-αστική εκπαίδευση φαλαγγών ή οπλιτών. Η πολεμική τέχνη έγινε επαγγελματική υπόθεση του ρωμαϊκού στρατού. Η απώλεια δεν ήταν μόνο θεσμική. Ήταν και φιλοσοφική. Ο νεοπλατωνισμός σταδιακά έδωσε τη θέση του στην χριστιανική θεολογία που επιβλήθηκε δια της βίας απο τους Ρωμαίους, ενώ η μαζική πολεμική κουλτούρα άρχισε να ξεθωριάζει. Στο Βυζάντιο η συνέχεια υπήρξε ισχυρή σε γλώσσα, διοίκηση και στρατιωτική καινοτομία, αλλά η πολιτική αυτονομία είχε χαθεί για πάντα. Στα πρώιμα χρόνια, τον 6ο αιώνα, ο στρατός βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε μισθοφόρους – Γερμανούς, Ούννους, Σλάβους. Από τον 7ο αιώνα όμως, και ιδίως από την εποχή των Μακεδόνων αυτοκρατόρων (867-1056), αναπτύχθηκε το θεματικό σύστημα. Γηγενείς στρατιώτες-γεωργοί λάμβαναν γη και υπηρετούσαν τοπικά. Αυτό το σύστημα προσέφερε σταθερότητα και ανέδειξε εξαιρετικούς στρατηγούς. Ο Βασίλειος Β΄ Βουλγαροκτόνος, κορυφαία μορφή αυτής της χρυσής εποχής, δημιούργησε γηγενές βαρύ ιππικό – τους καταφράκτους – και επέκτεινε τα σύνορα της αυτοκρατορίας. Η οπλομαχία πέρασε στα βυζαντινά εγχειρίδια, όπως το Στρατηγικόν του Μαυρικίου, αν και με έντονη ρωμαϊκή και ανατολική επιρροή. Παρά την παρακμή της μαζικής παράδοσης, το πνεύμα δεν εξαφανίστηκε εντελώς. Σε ορεινές και απομονωμένες περιοχές όπως η Μάνη και η Ήπειρος, το Παγκράτιο – πλήρης συνδυασμός πυγμής, λακτισμάτων και πάλης – διατηρήθηκε ως τοπική πολεμική τέχνη χάρη στην αντίσταση σε εισβολείς και την απομόνωση. Το εμπόριο παρέμεινε ισχυρό, όπως πάντα στους Έλληνες, αλλά δεν ήταν το μόνο στοιχείο. Υπήρξαν και πολεμικές ακμές. Η παρακμή επιταχύνθηκε από τον 11ο-12ο αιώνα. Η εξάρτηση από μισθοφόρους (Βάραγγους, Νορμανδούς και άλλους) αυξήθηκε, παράλληλα με οικονομικά προβλήματα και την αρχή της φεουδαλικοποίησης. Η επιστημονική και τεχνολογική καινοτομία επιβράδυνε, ιδίως σε στρατιωτικά ζητήματα. Ενώ το Βυζάντιο διέθετε πυροβολικό, δεν κατάφερε να αναπτύξει μαζικά κανόνια συγκρίσιμα με αυτά που θα χρησιμοποιούσαν αργότερα οι Οθωμανοί. Ο θεολογικός πασιφισμός, ως ιδεώδες σε ορισμένους κύκλους, επηρέασε έμμεσα την αλλαγή της πολεμικής κουλτούρας, ακόμη κι αν η αυτοκρατορία πολεμούσε συνεχώς. Η βαριά φορολογία επιδείνωσε την κατάσταση. Οι αγρότες (πάροικοι) επιβαρύνονταν με φόρους γης, κεφαλικούς και άλλους. Ταυτόχρονα, η Εκκλησία και τα μοναστήρια – από τους μεγαλύτερους γαιοκτήμονες – απολάμβαναν συχνά φοροαπαλλαγές ή αυτοκρατορικές χορηγίες, στερώντας πολύτιμα έσοδα από το δημόσιο ταμείο και αυξάνοντας την αγανάκτηση του πληθυσμού. Η δυναστεία των Παλαιολόγων (1261-1453), που ξεκίνησε με την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Η΄, αποδείχθηκε τελικά καταστροφική. Ο Μιχαήλ πέτυχε την ανακατάληψη, αλλά με βαρύ τίμημα φόρων που εξάντλησαν τον λαό. Οι διάδοχοί του βυθίστηκαν σε παλάτινες ίντριγκες, αδύναμη κεντρική εξουσία και συνεχείς εμφύλιους πολέμους. Η κοινωνία διχάστηκε βαθιά από τις προσπάθειες ένωσης με τη Δύση (Σύνοδοι Λυών 1274 και Φλωρεντίας 1439), που δεν έφεραν ουσιαστική βοήθεια αλλά προκάλεσαν εσωτερικές συγκρούσεις και απώλεια ενότητας. Ο πιο καταστροφικός από όλους ήταν ο εμφύλιος πόλεμος του 1341-1354. Μετά τον θάνατο του Ανδρονίκου Γ΄, ξέσπασε σύγκρουση μεταξύ της αντιβασιλείας για λογαριασμό του ανήλικου 1/2👇🏼