Καθώς πληθαίνουν οι δηλώσεις και τα δημοσιεύματα σχετικά με τα αναγκαία έργα για την ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ (GSI), και συγκεκριμένα για την παύση των σχετικών θαλάσσιων ερευνών το 2024 και την ενδεχόμενη επανέναρξή τους προσεχώς, αξίζει να παρατηρηθούν τα εξής: Το βασικό πρόβλημα για την πρόοδο του GSI δεν είναι το ίδιο το περιστατικό της Κάσου τον Ιούλιο του 2024 (όπου, παρά τους αντίθετους ισχυρισμούς, το ιταλικό πλοίο ολοκλήρωσε τις έρευνές του), αλλά αυτά που (δεν) συνέβησαν μετά το περιστατικό της Κάσου: οι έρευνες για το έργο του GSI δεν συνεχίστηκαν - άρα πρακτικά η Τουρκία έχει επιβάλει στην Ελλάδα τη θέλησή της. Και τα περίφημα "ήρεμα νερά" στο Αιγαίο διατηρούνται υπό τον όρο ότι η Ελλάδα δεν ασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Πάνω από 2 χρόνια τώρα, η ελληνική πολιτική για τον GSI θυμίζει την παροιμία "όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει". Άλλοτε ο πρωθυπουργός δηλώνει ότι το έργο θα προχωρήσει "όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες" (SKAI 24.7.2025), άλλοτε ο υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ότι "θα ασκήσουμε όλα τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στο πεδίο" (OPEN 25.8.2025), αλλά οι έρευνες δεν ξεκινούν. Άλλοτε παραγγέλνονται νέες αχρείαστες μελέτες βιωσιμότητας, παρ' ότι ο GSI έχει ενταχθεί στα ευρωπαϊκά έργα προτεραιότητας PCI και έχει επιλεγεί για χρηματοδότηση άνω των 657 εκατ. ευρώ. Άλλοτε, τέλος, επιρρίπτονται ευθύνες στην Κύπρο, παρ' ότι ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης έχει "αδειάσει" τις αντιδράσεις τοπικών συμφερόντων εκφράζοντας επίσημα την υποστήριξή του στο έργο του GSI. Η εικόνα που προκύπτει αναπόφευκτα είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση, πάνω από 2 χρόνια τώρα, διστάζει να αναλάβει το ρίσκο της αντιπαράθεσης με την Τουρκία για τις έρευνες πεδίου που απαιτούνται για την πρόοδο του GSI. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ουσιαστική παραχώρηση του έργου στη γαλλική εταιρεία Meridiam (γιατί αυτό σημαίνει η απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου της Great Sea Interconnector S.A.), προφανώς με την προσδοκία ότι η διεξαγωγή των ερευνών από γαλλική εταιρεία και με πλοίο γαλλικής σημαίας θα αποτρέψει τουρκικές αντιδράσεις. Το πρόβλημα είναι ότι η γαλλική πλευρά φαίνεται να επιδιώκει (ενδεχομένως με ελληνική "συγκατάνευση") κάποια "συμβιβαστική" διευθέτηση με την Τουρκία - θα ήταν άλλωστε παράλογο να περιμένει κανείς από τη γαλλική πλευρά να σηκώσει το βάρος μιας αντιπαράθεσης που αποφεύγει η Ελλάδα. Σύμφωνα με ελληνικές πηγές, ο στόχος είναι να εκδοθεί για τις έρευνες NAVTEX από την Ελλάδα και "communiqué" από τη γαλλική πλευρά προς όλες τις παράκτιες χώρες. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές όμως, η Τουρκία δεν αρκείται σε αυτό, και απαιτεί να εκδώσει η ίδια NAVTEX για τις έρευνες - χωρίς να αποκλείεται το ενδεχόμενο να επιχειρήσει να "εποπτεύσει" τις έρευνες με δικά της πλοία. Ποια θα είναι η θέση της Ελλάδας σε μια τέτοια περίπτωση; Θα δηλώσουμε πάλι ότι "δεν παράγονται έννομα αποτελέσματα"; Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Γεραπετρίτης δήλωσε προχθές ότι «δεν νοείται παρεμπόδιση ενός ευρωπαϊκού έργου και δη από μια χώρα, η οποία φιλοδοξεί να γίνει κάποια στιγμή και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Για την αναφορά στην (τελειωμένη από χρόνια) τουρκική φιλοδοξία ένταξης στην ΕΕ θα σχολιάσουμε μόνο ότι θυμίζει τις πολιτικές καταβολές του κ. Γεραπετρίτη: παραπέμπει στη μνημειώδους αφέλειας φράση του Γ. Παπανδρέου "εμείς θα σύρουμε το κάρο της Τουρκίας στην Ευρώπη". Αυτό που αξίζει να σχολιαστεί επί της ουσίας είναι η φράση «δεν νοείται παρεμπόδιση»: κι όμως ΝΟΕΙΤΑΙ κύριε υπουργέ, και όχι απλώς νοείται αλλά ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ δυο χρόνια τώρα. Και ο κίνδυνος είναι η μετατροπή της Ελλάδας σε χώρα μειωμένης κυριαρχίας, υπό τουρκική επικυριαρχία. Τα πράγματα είναι απλά, όταν δεν κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: από άποψη διεθνούς δικαίου, η Τουρκία δεν έχει ΚΑΝΕΝΑ απολύτως δικαίωμα να εμποδίσει τις θαλάσσιες έρευνες για την πόντιση του καλωδίου. Ακόμη κι αν η συγκεκριμένη περιοχή αναγνωριζόταν ως τουρκική υφαλοκρηπίδα/ ΑΟΖ, και πάλι δεν θα είχε η Τουρκία δικαίωμα να εμποδίσει τις έρευνες, γιατί η πόντιση καλωδίων στα διεθνή ύδατα είναι ελεύθερη. Συνεπώς η παρεμπόδιση του ερευνητικού πλοίου από τουρκικά πολεμικά θα συνιστά παράνομη πράξη, η Ελλάδα μπορεί να δηλώσει επισήμως ότι το πλοίο (οποιασδήποτε σημαίας) που διεξάγει τις έρευνες βρίσκεται υπό την προστασία της και να παράσχει αυτή την προστασία με πολεμικά πλοία. Ενέχει μια τέτοια στάση τον κίνδυνο ένοπλης αντιπαράθεσης; Ναι. Και δεν είναι ούτε προδότης ούτε δειλός όποιος συνυπολογίζει τον κίνδυνο αυτό. Αλλά όσο δείχνουμε ότι φοβόμαστε την ένοπλη αντιπαράθεση, τόσο πιο κοντά τη φέρνουμε. Ο κατευνασμός απλά αποθρασύνει τον επιθετικό αντίπαλο, όπως έδειξε η Συμφωνία του Μονάχου - που συμπτωματικά υπογράφηκε σαν σήμερα, 30 Σεπτεμβρίου του 1938. Οι εναγώνιες αναζητήσεις κάποιας "φόρμουλας" αποδεκτής από την Τουρκία την αποθρασύνουν, ιδίως όταν οι σχετικές διαβουλεύσεις διαρρέουν σε ελληνικές εφημερίδες και αναπαράγονται με πανηγυρικό τρόπο σε τουρκικά ΜΜΕ. Το βασικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα δεν είναι η στρατιωτική της ισχύς, αλλά η διαφημιζόμενη ετοιμότητά της να τη χρησιμοποιήσει - σε αντίθεση με την Ελλάδα που δίνει την εντύπωση ότι φοβάται τη σύγκρουση. Η εντύπωση αυτή πρέπει να διαλυθεί - όπως και η εικόνα ότι η Ελλάδα βασίζεται σε φίλους για να "βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά". Οι διπλωματικοί ελιγμοί έχουν την αξία τους, αλλά κανείς δεν θα δώσει τις μάχες μας για λογαριασμό μας - ούτε και οφείλει. Οι φίλοι θα υποστηρίξουν την Ελλάδα, μόνο εφ' όσον η ίδια είναι έτοιμη να προασπίσει τα δικαιώματά της.