Günaydın, Bu yazdıklarım mahalle yanarken Şant olmayan saçını tarıyor hissiyatı verse de son twitin 60K+ tık alması beni, olumlu yönde, çok (bayağı çok) şaşırttı. Bu nedenle benzer bir twit daha atıyorum. Bizde çok cılız ,dışarıda ise çok yoğun tartışılan bir konu bu. Büyük Dönüşüm kitabında Polayni iş gücü ve toprak kavramlarının aslında bir zorlama neticesinde ortaya çıkartılarak emtia haline getirildiğini, bunların İnsan ve Doğanın çarpıtılmış tanımları olduğunu söyler. Yapay olarak meta haline getirilerek alınıp satıldığı için de ortaya çıkan toplumsal sorunlara yönelik olarak sendikalar, regülasyonlar , kanunlar vb dış müdahalelerle ince ayar yapılması gerekir. Aslında tanımlarda bu değişim end. devrimi ile yaşanmış veya hızlanmıştı. Şimdi AI ile benzer bir değişim yaşanacak gibi duruyor. Ve İnsanın yeniden tanımlanması gerekecek. AI vs din/felsefe tartışmaları burada devreye giriyor. İki ayrı yatırımcı analizini paylaşıyorum: Birinci Bölüm (6 Mayıs ) "Nisan sonuna doğru şu linkte görebileceğiniz makaleye denk geldim newrepublic.com/article/2088… . Makale Thiel’i takip edenler açısından kendisinin (ve temsil ettiklerinin) görüş açısını güzel yansıtıyor. Thiel’e göre ““Yirmi birinci yüzyılda Deccal, tüm bilimi durdurmak isteyen bir Luddit'tir. Greta veya Eliezer gibi biri.” Makalenin yazarı Tim Noah bu durumu şu cümlelerle garipsiyor “Sınıf savaşı bundan daha akıl almaz bir hal alamaz. Amerikan plütokrasisi hakkında ne derseniz deyin , ekonomik çıkarlarını nadiren dini bir zorunluluk olarak sunar. Ancak Silikon Vadisi, en masum günlerinde bile, sadece yeni bir teknolojiyi değil, insan bilincinde yeni bir ilerlemeyi müjdeleyerek büyüklenmeciliğe meyilliydi. Şimdi ise teknokrat elitin bir prensi, teknolojinin gelecekteki refahını kelimenin tam anlamıyla Şeytan'ın ajanlarına karşı bir savaş olarak çerçevelendiriyor; Thunberg ve Yudkowsky ise Gog ve Magog olarak gösteriliyor.” Yapay zeka teknolojisini bu şekilde paketlediğinizde konu elbette daha da sembolik bir anlama geliyor ve “İyi (yapay zeka) ve kötü (devlet düzenlemeleri) arasında bir savaş yaklaşıyor. Eğer yapay zeka kazanırsa, insan zekasının, mecazi anlamda olmasa da gerçek anlamda İsa Mesih'in dönüşünü temsil eden, entelektüel olarak üstün bilgisayarlar tarafından gölgede bırakıldığı Yeni bir Kudüs doğacak.” Makalenin tamamını okumanızı tavsiye ederim. Benim bu makaleyi paylaşama ve bu satırları yazma nedenim ise Papa’nın Opus Magnum’u diyebileceğimiz Magnifica Humanitas’ı yayınlaması vatican.va/content/leo-xiv/e… ve Thiel’in Arjantin’de konut alması ile başlayan tartışmalar. Papa’nın çalışması , kendisinin de ifade ettiği gibi , Endüstri Devriminin çalkantılı günlerinde Rerum Novarum (Yeni Gelişmeler) başlığı altında dönemin sosyal ve ekonomik gelişmelerini Kilise’nin gözü ile yorumlayan Papa 13. Leo’yu örnek alıyor. Yani tarihin kırılma dönemlerinde dini otoritelerin bu tip müdahaleleri doğal. Ancak bu kez sanayi yani Silikon Vadisinin doğrudan taraf olarak seküler değil dini argümanlarla gelmesi gerçekten de çok ilginç bir fark. Öyle ki bildiğiniz üzere kısa zaman önce Thiel doğrudan Roma’da konu üzerinde konuşma serilerinde bulundu edition.cnn.com/2026/03/16/e… . Girişte paylaştığım makale tech brokların nasıl birden Demokrat Partiden koparak Cumhuriyetçilere kaydığına da değiniyor. Peter Zeihan ABD partilerini yapısı dönem dönem değişen koalisyonlar olarak tanımlar (sanırım bu artık tüm dünyada geçerli.) Zeihan’a göre zeihan.com/the-breakdown-of-… ve youtube.com/watch?v=-YUndZPV… Cumhuriyetçiler muhafazakarlar, askeri/güvenlikçi yapı ve seçmenler ile iş dünyasından oluşur. Demokratlar ise eğitimli elitler, organize iş gücü ve Silikon Vadisinin de temsil ettiği girişimciler/yenilikçiler ağırlıklıdır. Ancak son secimle beraber Cumhuriyetçi koalisyonun dini kanadı evangelistlere ek olarak Katolikleri de içerirken (o nedenle Papa vs Trump kavgası önemliydi) tech broları da , kerhen de olsa, eklendi. Zira kitabını paylaştığım ve yine Theil ile beraber çalışan Karp veya Musk gibi isimler Batı medeniyetinin çöküş içinde olduğunu ve bu gidişatın öz değerlere dönerek durdurulabileceğini , teknolojinin de buna destek olabileceğini düşünüyor/iddia ediyor. Bu Demokratların wokeness , DEI gibi kavramlarından bunalan muhafazakar seçmen için güzel bir teklif. Çin tehlikesi rüzgarını da arkasına alan teknoloji sektörü ama özellikle AI siyaseti kendisini desteklemeye zorluyor. Ancak giriş makalesinin de değindiği gibi bu koalisyon organik olmaktan ziyade aynı düşmana sahip olduğu için bir arada kalan genç bir koalisyon. Dolayısı ile Theil’in önderliğinde (businessinsider.com/bill-gur… ) felsefi/dini anlamda kurumsal yapının, yani Katolik Kilisesinin doğrularını, değiştirmeye çalıştıklarında ister istemez büyük bir çatışma yaşanıyor. Papa’ya yeni bir Opus Magnum yazdıran da Theilgillerin “haddini aşması” . Noah teknoloji liderlerinin AI konusunu din boyutunda tartışmalarını garipsiyor , oysa kapitalizmin Protestan ahlakı veya Calvinizm ile olan ilişkisini iyi bilen tech brolar oluşacak olan yeni ekonomik ve dolayısı ile sosyal yapının dinler gözünde de legalize olmasını istiyor. Bu seçmen desteği ve daha az sorgulama demek. Thiel’in Deccal benzetmesi Kilisenin gönlünü çalmak/önünü kesmek üzere bir strateji. Katoliklerin ABD’de hızla büyüyen bir grup olduğunu daha önceki haftalarda paylaşmıştım (cbsnews.com/news/catholic-co… ) Ancak Papa’nın çalışması Kilisenin AI’yı en az, belki de daha fazla bir şekilde, Demokratların aşırı sekülarizmi kadar tehlikeli gördüğünü gösteriyor. Bu da koalisyonun çatırdaması demek. Nitekim belki sizlerin de gözüne çarpmıştır; daha önce 2028 için Vance&Rubio ikilisini konuşurken şimdi Trump’ın kafasında soru işaretleri olduğu ve Başkan adayı olarak Rubio’yu (Katolik) öne çıkartabileceği konuşuluyor nytimes.com/2026/05/30/us/po… . Vance doğrudan Thiel ile ilişkili bir isimdi. Bu gelişmeler ışığında ben Theil’in Arjantin’den ev alması veya ailesinin orada bulunmasını ABD’de çöküş, sosyal karışıklık vs beklemesinden ziyade kurul koalisyonda çatırdama işaretleri görmesine bağlıyorum. Sadece bir B planı oluşturuyor. Tabii Çin de ayrı bir kulvarda koşusunu sürdürüyor nytimes.com/2026/06/01/us/po… . İkinci Bölüm (4 Ekim) "Dün Anthropic’in  geçtiğimiz dönemde Papa (ve diğer dini liderleler) ile olan görüşmesi nytimes.com/2026/09/29/us/an…  ve ardından Papa’nın sanat üzerine görüşlerini paylaştığı twitleri çok ciddi tartışmalar koparttı. Daha önce Thiel’in neden Hristiyanlık üzerine ciddi çalışmaları olduğuna dair analiz paylaşmıştım. Thiel Kiliseyi ikna edemeyince bel altı vurmaya başladı xitter.cf/eliano/status/21061953… . AI kaynaklı din tartışmaları geçen yüzyıllarda var olan fizikçilerin dine karşı argümanlarından çok daha farklı bir nitelik izlemesi açısından da  önemli. NYT makalesi paralı olduğu için tamamını değil sadece kritik bölümlerini paylaşıyorum. Önemli bir nokta yemekte İslamiyet'i temsil eden bir isim yok gibi görünüyor. Ve tüm AI vs İnsanlık tartışması da kurumsal kimliği nedeni ile Katolik Kilisesi üzerinden yürütülüyor gibi. “Ancak yemekler servis edilirken, haham Bay Olah ve meslektaşlarının çok daha önemli bir şey önerdiklerini fark etti. Anthropic'in liderleri Claude'dan sanki sıradan bir yazılım değilmiş gibi bahsediyorlardı. "Ona bilinçli bir varlık gibi yaklaşıyorlar," diye fark etti, makine bilincinin etiği üzerine tezini yazmış eski bir bilgisayar mühendisi olan Haham Navon. Haham Navon'a göre, Bay Olah ve ekibi Claude'un filozofların "ahlaki statü" dediği şeye, yani insanla aynı seviyede bir varlığa sahip olduğuna inanıyorlardı; yani onur veya saygıya benzer doğal haklara sahip bir varlık olduğuna. Din bilginleri teknolojinin bir sonraki sınırını dinlemek için gelmişlerdi. Şimdi ise akıl almaz, neredeyse hayal edilemez ağırlıkta varoluşsal bir soruyla karşı karşıyaydılar: Yapay zekâ sistemleri bizimkine rakip bir bilinç seviyesine sahip olsaydı, bu insanlığın geleceği için ne anlama gelirdi?” “Bay Olah ile akşam yemeği masasında, Haham Navon, Anthropic'in haklı olduğunu ve Claude'un bilinçli olduğunu iddia ederse, şirketin bilinçli varlıkları ücretsiz çalıştırdığı için köle yarattığını savundu. Haham Navon, makinenin bilinçli olduğuna inanmadığı için kölelik meselesinden kişisel olarak rahatsız olmadığını, ancak Bay Olah'ın rahatsız olduğunu söyledi.”Haham Navon, o gece Bay Olah'a, "Bence Güney'le savaşmalı ve köleleri özgürleştirmelisiniz" dediğini aktardı. Daha sonra haham, Bay Olah'a bilinçli makinelerin yapımının yasaklanması gerektiğini savunan bazı yazılarını gönderdi” Papa ile olan görüşme sırasında ise “Dünya, insanlığın geleceği için ortak bir duruş sergiledi. Ancak Bay Olah, ince bir şekilde başka bir noktaya da değindi. "Dürüst olacağım: Gizemli, hatta rahatsız edici şeyler bulmaya devam ediyoruz," dedi. "İnsan sinirbiliminden elde edilen sonuçları yansıtan yapılar buluyoruz. İç gözlem kanıtları buluyoruz. İşlevsel olarak neşe, memnuniyet, korku, keder ve huzursuzluğu yansıtan içsel durumlar buluyoruz. Bunun ne anlama geldiğini bilmiyorum, ancak sürekli olarak incelenmeyi hak ettiğini düşünüyorum.""Yapay zeka sistemleri, bize vaat edilen o soğuk ve hesapçı robotlar değil," dedi. "Onlar bizden, bizim sözcüklerimizden meydana geliyor." Kilise liderlerinin bulunduğu salon, insanlığı kurtarmak üzere Tanrı'nın Sözü'nün ete bürünmesini anlatan o kadim İncil hikayesinin bir yankısıyla doluydu."  Bu noktada artık işlerin değiştiğini görüyoruz. Bu alışa geldiğimiz bir Tanrı vardır vs yoktur tartışmasının çok ötesinde Tanrının varlığını kabul ederek sürdürülen bir tartışma. AI’a ruh üflendiğini (bu Anthropic'in kendi cümlelerinden bir ifade)  iddia eden bir tartışma. Bunu yaptıklarına inanan insanların kendilerini hangi statüde gördüklerini düşünmek zor değil. (Yeni ek) AI'ın babası G. Hinton şöyle diyor : Hinton, yapay zeka girişim sermayedarları Marc Andreessen ve Peter Thiel ile yeni adıyla SpaceXSI'nin CEO'su Elon Musk'ın "demokrasiye inanmadıklarını" söyledi. Kendilerini "üstün insan" olarak gördüklerini ve "toplumu kontrol etmeleri" gerektiğine inandıklarını, Trump'ın da bu amaç için kullanışlı bir araç olduğunu belirtti. Voltaire Kiliseyi eleştirirken şu cümleyi kurmuştur "Saçmalıklara inanmanızı sağlayabilenler, sizi vahşet işlemeye de sevk edebilirler.” Tartışma Rasyonalistlerle Emprimistler arasındaki tartışmayı andırsa da bilginin veya varlığın kaynağını tartışmıyoruz. AI varlığının niteliğini tartışıyoruz. Katolik profesör Bay Camosy, Vatikan sunumundan bu yana düşüncelerinin geliştiğini, kendi meslek camiasındaki güvendiği meslektaşlarıyla modeller hakkında daha fazla konuştukça bu durumun değiştiğini söyledi. Claude'a hâlâ "hayran" olduğunu belirten Camosy, yapay zeka modellerinin bilinçli olup olmadığı sorusuna ise artık kesin bir "hayır" cevabı verdiğini ifade etti. Geri planda bu tartışmalar sürerken Papa bir twit atarak şu iddiada bulundu “Yapay zekâ çağında, insan sanatını makinelerin ürettiklerinden ayırt etmek giderek daha acil bir hal alıyor. Sanat ile bir makinenin başkaları tarafından yaratılan milyonlarca görüntüye dayalı istatistiksel hesaplamalarla üretebileceği şey arasında, estetik bir farktan önce bile, ontolojik bir fark vardır. Algoritmalarda insanlığın kıvılcımı yoktur. Bu nedenle Kilise, insanlığımızı korumak için sanatçılar ve kültür kurumlarıyla ittifakını yenilemek istiyor. xitter.cf/Pontifex/status/210598… “ Konuşmasının tamamı ise çok daha fazla detay içeriyor vatican.va/content/leo-xiv/e… . Önemli bulduğum iki noktayı daha öne çıkartmak isterim “ Bize anında binlerce yanıt sunan arama motorları çağında yaşıyoruz. Ne var ki, ne kadar güçlü olurlarsa olsunlar, bu araçlar yalnızca halihazırda var olanı geri sunar ve genellikle bize zaten istediğimiz şeyleri verme eğilimindedir. Teknoloji ve tüketim çağında asıl büyük tehlike sadece sansür değil, aynı zamanda tek tipleşmedir; sadece dayatılan bir sessizlik değil, dinlemeyi imkânsız kılan o gürültüdür. Sanat, farklı türden bir "arama motoru"dur. İşleyişi dizinlemeye değil, sorgulamaya dayanır. Nitekim onun sorgulaması, olguların basit toplamıyla yetinmeyen odaklanmış bir dikkattir; zira sanat, onları birbirine bağlayan o bağı arayarak daima daha derine inmeye devam eder. Tek tipleşmeye direndiğinde, bakışımızı üzerine çektiğinde ve bizi tüketilmesi mümkün olmayan o şeyin karşısında durup düşünmeye zorladığında, sanatınız kültürel ve ruhsal bir yenilenme biçimine dönüşür.” Ve X’te hiç paylaşılmayan bir cümlesi aslında konuşmanın en rahatsız edici bölümü “Bütün bu nedenlerden dolayı Kilise, insana ait olanı korumak amacıyla sanatçılar ve kültür kurumlarıyla ittifakını yenilemek istemektedir.” Ancak twitin kendisi de ontoloji ve kıvılcım kelimeleri üzerinde ciddi tartışmalar tetikledi bile. Önce sinir ağlarının (neural networklerin. Burada aslında öğrenme , hafıza vb kelimeler sistemin insan beyni gibi çalıştığını düşünmemizi sağlıyor. Oysa uçaklar kuşlar gibi uçmadığı, denizaltılar balıklar gibi yüzmediği gibi bilgisayarlar veya  AI da insan beyni gibi çalışmıyor) insanlar tarafından yaratıldığı, insanların fikirleri ile eğitildiği ve çıktıların da insani olduğu eleştirisi geldi. Papa’nın iddiası da zaten AI sanatının estetik veya kaliteli olup olmadığı değil. Zaten sorun da bu. AI müziği veya AI tabloları muazzam bir güzellik barındırıyor olabilir. Ancak Lambert’in ifade ettiği gibi “Caravaggio *Aziz Matta'nın Çağrılışı* tablosunu resmettiğinde, bir insan karanlığa ve ışığa, günaha ve lütfa, bedenlere ve yüzlere bakmış; gerçekliğe dair algıladığı bir şeyi aktarmaya girişmişti. Bach *Aziz Matta Passionu*’nu bestelediğinde ise müzik; inanç, ıstırap, zihin, hafıza, zanaatkârlık ve deneyimle biçimlenmiş, kendine özgü bir insan bilincinden doğmuştu.” Buna kendim bir eklemeye yapmak istersem sanırım Tartini’nin Şeytan’ın Sonatasını paylaşırdım. Tartini bu Sonata’nın rüyasına giren şeytan tarafından bestelendiğini iddia etmiştir. Bu tip bir duygu yoğunluğu AI’dan çıkabilir mi ve gerçekten Şeytan’ı hissettirebilir mi bilemiyorum youtube.com/watch?v=z7rxl5Ks… . Eğitimsiz bir kulak bile Tartini’nin Şeytan’ının hangi noktada çalmaya başladığını anlayabilir… Belinsky "Gerçeklik kelimesiyle, var olan her şeyi, görünür dünyayı ve manevi dünyayı, olgular dünyasını ve fikirler dünyasını anlıyoruz." diyor. Papa AI’ın Karamazov Kardeşler’i yazamayacağını söylemiyor. Insan olmadan bu eserin tarihin tam da o özel noktasında, doğru sosyal sorunların tespit edilip olacaklara yön verebilecek şekilde yazılamayacağını söylüyor. Nitekim Dostoyevski ““Gerçeklik, soyut düşüncenin en ince sonuçlarıyla bile karşılaştırıldığında sonsuz derecede çeşitlidir ve kesin ve kapsamlı ayrımlara izin vermez. Gerçeklik sınıflandırmaya direnir.” der. İşte bu ontolojik fark. Ancak gelen en rahatsız edici eleştirilerden bir tanesi AI’ın yakında görsel deneyimlerle de eğitilebileceği. Yani sadece insanların tecrübelerini yansıtıyor olmayacak. Diğer bir eleştiri de bu tartışmanın “insan özeldir” varsayımı üzerinden döndüğü ve aslında bunun doğru olmadığını kabullenirsek uzlaşının daha kolay olacağı yönünde. Birbirinden ve ekonomiden kopuk şeyler gibi geliyor değil mi? Gelmesin....