Są słowa, których wielkość poznaje się dopiero wtedy, gdy człowiek, który je wypowiedział, już nigdy nie wraca do domu. 19 października 1984 roku ksiądz Jerzy Popiełuszko powiedział: „Obowiązkiem chrześcijanina jest stać przy prawdzie, choćby miała ona wiele kosztować. Bo za prawdę się płaci, tylko plewy nie kosztują. Za pszeniczne ziarno prawdy trzeba czasami zapłacić”. A zaraz potem dodał: „Chrześcijanin musi pamiętać, że bać się trzeba tylko zdrady Chrystusa za parę srebrników jałowego spokoju”. Tego wieczoru ludzie słuchali jego słów, nie wiedząc, że słuchają ostatniego publicznego świadectwa człowieka, który za kilka godzin sam stanie się odpowiedzią na wszystko, co powiedział. Nie wiedzieli, że głos, który przed chwilą przypominał o cenie prawdy, zostanie brutalnie uciszony. Że usta, które wzywały do miłości, zamilkną na zawsze. Ksiądz Jerzy nie szukał śmierci. Chciał żyć, modlić się, służyć ludziom, wracać do tych, którzy na niego czekali. Miał zaledwie trzydzieści siedem lat. Przed sobą tyle niedokończonych rozmów, niewypowiedzianych modlitw, dobra, które chciał jeszcze uczynić. A jednak rozumiał, że nie można ocalić własnego życia, jeśli po drodze pozwoli się umrzeć własnemu sumieniu. Kilka godzin później była ciemna droga, zatrzymany samochód, brutalne ciosy i przerażająca samotność człowieka wydanego w ręce oprawców. Były skrępowane ręce, cierpienie i zimna woda Wisły, która miała na zawsze ukryć jego ciało. Jak straszliwie musiała wyglądać tamta noc! A jednak jeszcze straszniejsze od ludzkiego okrucieństwa jest to, że człowiek potrafi tak bardzo znienawidzić prawdę, iż postanawia zabić tego, kto ją wypowiada. Ci, którzy związali mu ręce, sami byli związani nienawiścią. Ten, którego pozbawili wolności, pozostał człowiekiem wolnym. Ksiądz Jerzy uczył, że zło trzeba zwyciężać dobrem. Nie głosił prawdy po to, aby upokarzać ludzi, lecz aby ocalić ich człowieczeństwo. Nie wzywał do zemsty na prześladowcach, lecz do przezwyciężania nienawiści. Wiedział, że prawda bez miłości może stać się kamieniem rzuconym w drugiego człowieka, a miłość bez prawdy może stać się tchórzliwą zgodą na zło. Dlatego nie wybrał ani wygodnego milczenia, ani nienawiści. Pozostał wierny prawdzie i miłości. Oprawcy mogli odebrać mu oddech, ale nie mogli sprawić, aby przestało oddychać dobro, któremu poświęcił życie. Chcieli utopić jednego człowieka, a nie zauważyli, że wrzucają w ziemię historii ziarno, z którego wyrośnie świadectwo silniejsze niż ich przemoc. Błogosławiony ksiądz Jerzy nie pozostawił nam wezwania do pięknej śmierci, lecz do uczciwego życia. Do odwagi mówienia prawdy bez pogardy. Do miłości, która nie kapituluje przed złem. Do wierności, której nie można kupić obietnicą spokojnego życia. Największym oskarżeniem naszego chrześcijaństwa jest to, że z czcią pochylamy głowy przed człowiekiem, który oddał życie za prawdę i miłość, a tak często nie chcemy dla nich oddać własnej pychy, wygody i urazy. Ostatecznie nie chodzi o to, czy mielibyśmy odwagę umrzeć jak ksiądz Jerzy. Chodzi o to, czy mamy odwagę żyć tak, jak on żył: mówić prawdę nawet wtedy, gdy boli, i kochać nawet wtedy, gdy miłość kosztuje.

Nie wiem, czy największym dramatem współczesnego Kościoła są puste ławki. Coraz częściej zastanawiam się, czy nie jest nim raczej pustka w sercach tych, którzy w tych ławkach wciąż siedzą. Bo można odejść od Kościoła, nie wychodząc z niego ani na krok. Można przez całe życie uczestniczyć we Mszy Świętej, znać wszystkie modlitwy, przestrzegać religijnych zwyczajów, a jednak nigdy naprawdę nie spotkać Boga. Można odziedziczyć wiarę po rodzicach tak samo, jak dziedziczy się rodzinne nazwisko albo stary zegar, który od dawna nie chodzi, lecz wciąż wisi na ścianie. Człowiek, który odchodzi, przynajmniej zauważył, że stoi przed jakimiś drzwiami. Ten zaś, który pozostaje wyłącznie z przyzwyczajenia, może nawet nie wiedzieć, że za nimi jest Ktoś, kto na niego czeka. Nie twierdzę, że odchodzący są lepsi od pozostających. Twierdzę jedynie, że obecność w kościele nie jest jeszcze dowodem obecności Boga w ludzkim życiu. Chrześcijaństwo nie narodziło się przecież po to, aby zapełniać budynki, ale po to, aby przemieniać serca. Najbardziej niepokoi mnie więc nie niewiara tych, którzy otwarcie mówią, że nie wierzą, lecz obojętność tych, którzy bez najmniejszego wahania nazywają siebie wierzącymi. Niewierzący przynajmniej stawia pytania, z którymi można się zmierzyć. Obojętny nie potrzebuje odpowiedzi, ponieważ dawno przestało go cokolwiek obchodzić. Bóg nie jest dla niego ani wielką miłością, ani wielkim problemem. Jest po prostu jednym z elementów wyposażenia życia, obok rodzinnych uroczystości, świątecznych tradycji i niedzielnych obowiązków. A przecież Chrystus nie umarł na krzyżu po to, abyśmy mieli piękne zwyczaje. Nie zmartwychwstał po to, abyśmy mogli spokojnie zachowywać religijne pozory. Ewangelia jest zbyt ważna, aby uczynić z niej niewinną dekorację codzienności. Jeśli traktujemy ją poważnie, musi czasem zakwestionować nasze wybory, naruszyć święty spokój, odebrać wygodne usprawiedliwienia. Tymczasem zdarza się, że bronimy Kościoła z wielką zaciekłością, a z zadziwiającą łatwością odmawiamy przebaczenia, pogardzamy drugim człowiekiem, usprawiedliwiamy własną nieuczciwość. Potrafimy oburzać się na tych, którzy odchodzą od wiary, nie zauważając, jak daleko sami odeszliśmy od Ewangelii. Wtedy pojawia się pytanie wyjątkowo bolesne: czy ludzie odrzucają dziś Chrystusa, czy raczej Jego obraz, który zobaczyli w nas? Nie chodzi oczywiście o to, aby oskarżać tych, którzy pozostali wierni Kościołowi. Przeciwnie, chodzi o to, abyśmy zrozumieli, jak wielka spoczywa na nas odpowiedzialność. Bo jeśli chrześcijaństwo jest prawdą, nie może być tylko dodatkiem do życia. Jeśli Bóg rzeczywiście stał się człowiekiem, to nie wydarzyło się nic ważniejszego w całej historii świata. A jeśli Chrystus naprawdę zmartwychwstał, to nie wolno nam żyć tak, jakby nadal leżał w grobie. Kościół nie odzyska wiarygodności samym przekonywaniem odchodzących, że powinni wrócić. Odzyska ją wtedy, gdy ci, którzy pozostali, zaczną żyć w taki sposób, że inni zapragną zapytać, skąd bierze się ich nadzieja, miłość i odwaga. Być może największym problemem Kościoła nie jest dziś to, że zbyt wielu ludzi przestało w niego wierzyć, ale to, że zbyt wielu z nas przyzwyczaiło się do wiary, która niczego już od nas nie wymaga. Zanim zapytamy, dlaczego oni odeszli, powinniśmy odważyć się na pytanie znacznie trudniejsze: czy my, którzy zostaliśmy, naprawdę idziemy za Chrystusem?