Bir virolog ve moleküler biyolog gözüyle değerlendirelim: 1. “Kök hücre çaldılar, bir milletin genetik yapısının haritası” 👉 Ne tür hücre olduğunu bilmiyoruz (embriyonik mi? Kordon mu? ipsc mi? somatik mi) ama birisine ait olduğunu varsayalım. Evet, bu hücrelerden genom sekanslaması yapılıp haritası çıkarılabilir. 👉 Peki ne bulurlar? Metoda göre biraz değişir (WGS mi İllumina mı) ama Kaynağı kim ise o kişinin genomu çıkar, ve o kişiye ait farklılıklar, mutasyonlar, tek nükleotid polimorfizmi (SNP) çıkar. 👉 Peki, belli bir millete ait özellikler olur mu? İşte burada konu karışıyor. Evet coğrafi kalıtsal sebeplerden dolayı bir de genetic drift dediğimiz genetik sürüklenmeden dolayı tek nükleotid seviyesinde SNP farklılıkları olabilir. 👉 Fakat, tek kişinin genomundan bütün bir millete uyarlama yapmak söz konusu değil çünkü belli bir millete özgü genetik bir sekans yok. Coğrafi dağılımlar var ve bunun sonucu ortaya çıkan genetik mozaik var. Hatta öyle ki, aynı bölgeden aynı milletten 2 kişinin genom haritasını çıkarın, birbirine %100 benzemeyecekler. 2. “Bir millete silah yapabilirler.” 👉 Bir milleti enfekte edecek, diğer milletleri enfekte etmeyecek herhangi bir biyolojik silah yapmak mümkün değil. Bunun bir sebebi yukarıda açıkladığım millet-içi genetik mozaik, yani belli “bir milletin genetik yapısı” diye bir şey yok, kendi içlerinde de değişik herkes. 👉 Varsayım yapalım: diyelim ki bütün bir millete ait ve sadece o millete özgü genetik bir yapı var, sadece bu milleti enfekte edecek bir virüs söz konusu olması için o virüs sadece ve sadece o milletin hücre yüzeyi reseptörüne bağlanacak, sadece o milletin hücrelerini enfekte edecek. Böyle bir durum biyolojik olarak mümkün değil. Ayrıca, mümkün varsayalım: virüsler en çabuk evrimleşen varlıklar, bu sebeple kısa zamanda o milletten çıkıp başka milletleri enfekte edebilir, yani insandan insana bulaşabilir ve belli bir milletle sınırlı kalmaz. 👉 İstisnalar var mı? Var: Örneğin, Avrupa’da bazı insanlarda CCR5 mutasyonu var. Bu mutasyon yüzünden (sayesinde) HIV kapamıyorlar çünkü hücre yüzeyindeki CCR5 reseptörüne HIV bağlanamıyor. Hatta kesin HIV tedavisinde bu insanlardan ilik nakli bu sebeple yapılır. Bu, belli bir nüfusun genetik farklılığı ve HIV gibi bir virüse duyarlılık farkı için güzel bir örnek. Ama bu CCR5 mutasyonu belli bir millete, belli bir ülke sınırlarına hatta belli bir etnik kökene ait değil. Tüm Avrupa’da farklı yüzdelerde görülen bir mutasyon. O yüzden bu bildiğimiz örnekte bile bir millete ait özel bir durum yok. 3. “Yüz binlerce yıldır insanlara bulaşmamış olan virüsler yarasadan, kuştan bulaşır mı?” 👉 Bal gibi bulaşır. Bunun örneğini defalarca gördük. Birkaçını sayayım: HIV hayvanlardan insanlara geçti, hem de en az 13 kez! Evet yanlış okumadınız. Bugünkü AIDS’e sebep HIV salgını bu 13 kez hayvandan insana geçişlerin bazılarının kalıcı olup insanlarda HIV haline gelmesi. HIV’in primatlardaki atası SIV milyonlarca sene öncesine gidiyor. Yani evet, yüzbinlerce değil milyonlarca sene öncesinden bir virüs insanlara geçip salgın yaratabilir. Hayvanlardan insanlara geçen patojen hastalıklara zoonosis diyoruz. 👉 Diğer örnekler: Koronavirüsler insanlara en az 7 kez hayvanlardan geçti. Bunlardan 4’ü endemik halde her sene soğuk algınlığı ve grip-benzeri hastalıklara sebep oluyor. Diğer 3’ü de bildiğimiz SARS, MERS ve Covid19 salgınları. Bunların hepsi ya yarasalardan insanlara geçti, ya da yarasa/kemirgen ile orta bir hayvandan (MERS’te deveden mesela) insanlara geçti. 👉 Son bir örnek: kızamık virüsü. Şu an insanlarda endemik, fakat kızamık virüsü hayvancılıkla yaklaşık 2500 sene önce insanlara geçti ve endemik hale geldi. 4. “Kimsesiz mahkumlarda denenen biyolojik silahlar” +

Nobel Tıp Ödülleri yarın açıklanacak. Bu senenin tahminlerini ve bilimsel buluşları özetliyorum: