می ثم

Hubris در نبود روایتی بدیل و مکتوب از منابعی ایرانی، روایتِ هرودوتِ یونانی از خشم خشایارشا «علیه دریا» و محکوم‌کردن «تنگهٔ هِلِسپونت (داردانل) از سوی شاه‌شاهان به تحمل ۳۰۰ ضربه شلّاق به‌جرم خودسری»، روایتی ماندگار و غالب نه‌تنها از جنگ‌های ایرانیان علیه آتن و همپیمانان یونانی‌اش، که حکایتی‌ست دیرینه از یکی از خصلت‌های بارز در شخصیتِ تاریخی ایرانی: خودبزرگ‌بینی و تکبّری که در بسیاری از بازه‌های تاریخی کهن و معاصر، از خشایارشا تا محمدرضاشاه و از مصدق تا سایهٔ مُنوّرِ غایبِ حیّ‌وحاضر، کمترین تناسبی نه با عقلانیت داشته و نه با رسالتِ سیاست و کشورداری، یعنی با مسئولیت. تکبّری که از حملهٔ اسکندر و قریش گرفته تا مغول و روس و جنگ‌ها و تحریم‌های معاصر، همواره برای ایران و ایرانی هزینه‌هایی بس گزاف بهمراه داشته و گویی هیچگاه هم درس عبرتی برای ما نشده: یعنی عقلانیت و مسئولیت جای متافیزیکِ حقّانیت را در سیاست ایرانی نگرفته. تاجایی‌که، اگر روزی از همین روزها، شاه‌شاهانِ تبعیدی‌شان یا سایهٔ مُنوّرِ غایبِ حیّ‌وحاضرشان حکمی صادر کرده، حکمی بیولوژیکی - سیاسی، که «خفقان بهترین روش تنفّس است» هم، نباید چندان شگفت‌زده شد.