วันที่ลำบาก เพื่อนที่เราคิดว่าสนิทที่สุดกลับหายหน้าไปเลย ไม่แม้แต่จะทักทายมาถามไถ่ เราอาจจะนั่งคิดนอนคิด รู้สึกเหมือนโดนหักหลัง แต่ อดัม แกรนต์ บอกไว้ในหนังสือ ‘Vibe’ ว่าที่จริง ปัญหาอาจจะอยู่ที่เราใช้คำว่า ‘เพื่อน’ ไม่ตรงกันตั้งแต่แรก . เอ้าาาาา...(555555) . ลองแบบนี้ครับ เปิดไลน์ดูก็ได้ครับ กลุ่มครอบครัว กลุ่มเพื่อนมัธยม กลุ่มที่ทำงาน กลุ่มลูกบ้าน กลุ่มเพื่อนออนไลน์ที่อาจจะไม่เคยเห็นหน้ากัน ชื่อกลุ่มตั้งตามที่มาของความสัมพันธ์ เรียนด้วยกัน ทำงานด้วยกัน อยู่บ้านติดกัน หรือเกิดมาในอำเภอเดียวกัน ดูชื่อก็พอรู้ว่าเรารู้จักคนกลุ่มไหนแบบไหน แต่เราเคยถามไหมว่าทำไมเราถึงคบหากับคนเหล่านี้ ทำไมทุกวันนี้เรายังคุยใครสักคนหนึ่งอยู่ . พูดอีกอย่างคือ ที่ผ่านมาเราจัดคนไว้ในกลุ่มตามมิติด้านต่างๆ ของชีวิต (life domain) เช่น เพื่อนที่โรงเรียน เพื่อนทำงาน เพื่อนบ้าน เพื่อนที่โตมาด้วยกัน คนในครอบครัว ฯลฯ แต่การจัดกลุ่มแบบนี้ไม่ได้บอกเหตุผลเลยว่า ‘ทำไม’ (why) เราถึงมีความสัมพันธ์ตรงนั้น . ถ้าตอบเรื่องนี้ได้ เราจะเริ่มเข้าใจเรื่องค้างคาใจหลายเรื่องเกี่ยวกับความสัมพันธ์ในชีวิตทันที อย่างเช่นทำไมเพื่อนร่วมรุ่นบางคนเป็นได้แค่คนรู้จักเท่านั้น? ทำไมบางคนกลับเป็นคนที่เราโทรหาได้ตอนตีสองเพื่อปรึกษาปัญหา? ทำไมเพื่อนร่วมงานบางคนสนิทกว่าญาติในครอบครัวเดียวกัน? และทำไมคนที่อยู่บ้านเดียวกันมาทั้งชีวิตบางทีก็ห่างกันจนน่าใจหาย? . ในปี 2016 นักวิจัยจาก MIT และมหาวิทยาลัยเทลอาวีฟตีพิมพ์งานชิ้นหนึ่งในวารสาร PLOS ONE พวกเขาให้ผู้เข้าร่วมวิจัยให้คะแนนว่ารู้สึกสนิทกับคนอื่นในกลุ่มแค่ไหน และให้เดาด้วยว่าอีกฝ่ายจะให้คะแนนตัวเองเท่าไร . ผลที่ได้น่าสนใจมากครับ ทุกครั้งที่ใครสักคนนับอีกคนเป็นเพื่อน เกือบทุกครั้งเขาเชื่อว่าอีกฝ่ายก็นับเขาเป็นเพื่อนเหมือนกัน คิดเป็น 94 เปอร์เซ็นต์ แต่พอเอาคำตอบจริงของสองฝั่งมาเทียบกัน มีแค่ราวครึ่งเดียวที่อีกฝ่ายนับเขาเป็นเพื่อนด้วย อีกครึ่งหนึ่ง คนที่เขาเรียกว่าเพื่อนไม่ได้คิดแบบเดียวกับเขาเลย . อธิบายง่ายๆ คือ ถ้าเราไล่รายชื่อเพื่อนออกมาสิบคน แล้วไปถามทั้งสิบคนว่านับเราเป็นเพื่อนไหม จะมีแค่ราวห้าคนที่เขียนชื่อเรากลับมา . ฟังดูน่าใจหาย แต่แกรนต์มองว่าปัญหาอาจอยู่ที่คำว่า "เพื่อน" กว้างจนแทบไม่ได้บอกอะไร บางคนใช้เรียกทุกคนที่สนิทกว่าคนรู้จัก บางคนเก็บไว้ให้คนในวงในสุดเท่านั้น พอเรานิยามกันคนละแบบ ก็ไม่รู้ว่าอีกฝ่ายคาดหวังอะไรจากเรา ตัวเลขครึ่งเดียวนั้นจึงอาจบอกแค่ว่าเราให้ความหมายกับคำนี้ไม่เหมือนกันนั่นเอง . เราอาจจะเคยได้ยินคำว่าคนสองคนมีคลื่นตรงกัน เหมือนเป็นตัวรับตัวส่งสัญญาณวิทยุที่เข้ากันได้ ใช้อธิบายคนที่คุยกันแล้วถูกคอ แกรนต์ก็ใช้ภาพคล้ายกันนี้ เขามองว่าคนเราเชื่อมกันได้บนคลื่นความถี่ 4 แบบ และแยกแต่ละคลื่นด้วยคำถามสองข้อ . ข้อแรก เรามาเจอกันเพราะสะดวก หรือเพราะตั้งใจเลือกกันเอง ส่วนข้อสอง เวลาอยู่ด้วยกัน เราหวังผลอะไรบางอย่าง หรือแค่อยากอยู่ด้วยกัน . ตรงนี้ก็จะแยกคนออกเป็น 4 กลุ่ม (2x2) . คลื่นแรกคือมิตรต่างตอบแทน (associates) คบกันเพราะต่างฝ่ายต่างมีสิ่งที่อีกฝ่ายต้องการ ช่างแอร์ประจำบ้าน แม่ค้าที่เก็บผักสดไว้ให้ เพื่อนบ้านที่ผลัดกันไปรับลูกที่โรงเรียน (กลุ่มนี้เจอกันเพราะสะดวกและหวังผลอะไรบางอย่าง) . คลื่นที่สองคือพันธมิตร (allies) คบกันเพราะเดินไปทางเดียวกัน ทีมที่ทำโครงการด้วยกัน เพื่อนในกลุ่มอาสา หุ้นส่วนที่เปิดร้านด้วยกัน (กลุ่มนี้ตั้งใจเลือกกันเองและหวังผลอะไรบางอย่าง) . คลื่นที่สามคือเพื่อนคอเดียวกัน (pals) คบกันเพราะชอบอะไรเหมือนกัน ก๊วนแบดวันพุธ เพื่อนวิ่ง เพื่อนที่ดูซีรีส์เรื่องเดียวกันแล้วต้องมาคุยกันต่อ (กลุ่มนี้สะดวกและแค่อยากอยู่ด้วยกัน) . คลื่นสุดท้ายคือเพื่อนยาก (companions) คบกันเพราะห่วงใยกันและมองโลกคล้ายกัน ให้คุณค่ากับเรื่องคล้ายๆ กัน เป็นคนที่เรากล้าเล่าเรื่องที่ไม่เคยเล่าให้ใครฟัง และเป็นคนแรกที่นึกถึงตอนชีวิตพัง (กลุ่มนี้ตั้งใจเลือกกันเองและแค่อยากอยู่ด้วยกัน) . สองคลื่นแรกเน้นที่ผลลัพธ์ แก้ปัญหาจบไหม งานเสร็จหรือเปล่า สองคลื่นหลังเน้นที่เวลาที่ได้อยู่ด้วยกัน วันไหนสนุกหรือมีความหมายก็คุ้มแล้ว ไม่ต้องได้อะไรติดมือกลับบ้าน มิตรต่างตอบแทนกับเพื่อนคอเดียวกันมักมาหาเราเองโดยบังเอิญหรือเน้นความสะดวก ส่วนพันธมิตรกับเพื่อนยากเราต้องเลือก . ใครเคยอ่านอริสโตเติลอาจรู้สึกคุ้นๆ เพราะเขาแบ่งมิตรภาพไว้เป็นสามแบบ คือคบกันเพราะได้ประโยชน์ คบกันเพราะอยู่ด้วยแล้วสนุก และคบกันเพราะเห็นความดีในตัวอีกฝ่าย . เอาเข้าจริงผมมองว่าทุกคลื่นสำคัญกับเราคนละเรื่อง บางวันเราอาจจะต้องการแม่บ้านมากกว่าเพื่อนยาก บางวันเราอาจจะต้องการก๊วนเพื่อนมากกว่าคนที่มาตามงานเราในวันหยุด บางวันเราอาจจะต้องการใครสักคนที่เดินเข้ามากอดแล้วบอกว่าทุกอย่างจะโอเคมากกว่าคนที่ทักมาสอนแล้วบอกว่าทนๆ ไปเถอะ . พอมองแบบนี้ปุ๊บ ป้ายที่เราเคยแปะไว้ให้คนรอบตัวก็เปลี่ยนไป . เพื่อนร่วมงานคนหนึ่งเป็นพันธมิตรชั้นดีได้ อีกคนในแผนกเดียวกันกลายเป็นเพื่อนยาก เพื่อนมัธยมที่เคยตัวติดกันอาจเหลือแค่เพื่อนคอเดียวกัน เจอกันปีละครั้ง เจอทีไรก็สนุก แต่วันที่มีเรื่องหนักใจ เรากลับไม่ได้นึกถึงเขาเลย แล้วคนที่ไม่ได้นับเราเป็นเพื่อนยาก ก็อาจยังนับเราเป็นพันธมิตรที่ไว้ใจได้ หรืออยากชวนเราไปเล่นพิกเกิลบอลสักวัน . สิ่งเหล่านี้ไม่มีใครผิดถูกครับ เพราะที่จริงเราแค่อยู่กันคนละคลื่นมาตั้งแต่แรกแล้วนั่นเอง . เพิ่งคุยกับน้องคนหนึ่งไป เขาบอกว่าตัวเองค่อนข้างมีเส้นที่ชัดมากๆ ระหว่างคนในวงนอกที่ทำงานกับที่ทำงาน และไม่ค่อยกล้าเปิดใจกับคนที่ทำงานเท่าไหร่นัก . เหตุผลหนึ่งผมว่าคงเป็นความกังวล กลัวเสียใจ เพราะความเสียใจในความสัมพันธ์หลายครั้งเกิดจากการที่เราคิดว่าอีกฝ่ายอยู่บนคลื่นเดียวกับเรา เช่น เรานึกว่าเพื่อนคอเดียวกัน ออกไปไหนมาไหนด้วยกันบ่อยๆ คือเพื่อนยาก แต่พอถึงวันที่ลำบาก เขาไม่ได้สนใจ แม้แต่ทักมาถามสักคำก็ไม่มี เราเลยหาว่าเขาหักหลัง ทั้งที่เขาอาจไม่เคยอยู่บนคลื่นนั้นเลย หรือบางทีเขาอาจแค่ไม่รู้ว่าเรากำลังแย่ ซึ่งก็อาจเป็นเพราะเราไม่ได้บอกเขาเอง . ความเงียบก็เป็นอีกเรื่องที่เรามักตีความผิด เพื่อนที่หายไปหลายเดือน เราก็คิดไปเองว่าเขาคงไม่แคร์แล้ว ทั้งที่ความสัมพันธ์ที่แน่นจริงๆ ไม่ได้ขาดง่ายขนาดนั้น เพื่อนยากบางคนไม่ได้คุยกันเป็นปี พอเจอหน้าก็คุยต่อได้เหมือนเพิ่งเจอกันเมื่อวาน บางทีสิ่งที่ขาดไปอาจเป็นแค่ประโยคสั้นๆ สักประโยค ว่าถึงจะไม่ค่อยได้คุยกัน แต่เรายังคิดถึงกันอยู่นะ . ในทางกลับกัน บางทีเราก็เป็นฝ่ายถูกดึงให้ขยับเปลี่ยนคลื่นทั้งที่ยังไม่พร้อม ยกตัวอย่างเพื่อนสมัยมัธยมที่เคยแต่เฮฮาด้วยกันจู่ๆ ก็ชวนทำธุรกิจ ทั้งที่เราชอบเขาตอนเป็นเพื่อนคอเดียวกัน และไม่เคยคิดอยากทำงานด้วยกันเลย หรือเพื่อนร่วมงานที่เริ่มเอาปัญหาชีวิตคู่มาระบายใส่ทุกวัน ทั้งที่เราอยากให้เขาเป็นแค่พันธมิตรที่ทำงานด้วยกันได้ดีเท่านั้น ฝ่ายหนึ่งอยากขยับเปลี่ยนคลื่น อีกฝ่ายยังอยากอยู่ที่เดิม ความอึดอัดแบบนี้เองที่ทำให้หลายคนขีดเส้นกับคนที่ทำงานไว้ตั้งแต่แรก . เรื่องในบ้านซับซ้อนที่สุด เราโตมากับความเชื่อว่าพ่อแม่พี่น้องต้องเป็นคนที่ใกล้ชิดที่สุด แต่เราไม่ได้เลือกเกิดในบ้านนั้น ถ้ามองจากตรงนี้อาจจะพอเข้าใจสาเหตุที่หลายคนทะเลาะกับพ่อแม่หรือพี่น้องได้รุนแรง เพราะทุกคนคาดหวังว่าต้องสนิทกัน ทั้งที่คลื่นอาจไม่ตรงกันเลย . ยังมีอีกเรื่องที่น่าคิด นาธาน ฮัดสัน นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยเซาเทิร์นเมทอดิสต์ ให้คนกว่า 400 คนย้อนนึกถึงช่วงเวลาที่ได้อยู่กับเพื่อน กับคู่ชีวิต และกับลูก บอกว่าตอนนั้นทำอะไรอยู่ แล้วให้คะแนนว่ารู้สึกมีความสุขแค่ไหน ผลออกมาว่าตอนอยู่กับเพื่อน คนเรามีความสุขที่สุด . ฟังแล้วอาจชวนให้คิดว่าเรารักเพื่อนมากกว่าคนในบ้าน แต่ไม่ใช่นะครับ ฮัดสันพบว่าเหตุผลอยู่ที่สิ่งที่เราทำด้วยกันต่างหาก . กับเพื่อน เรามักไปกินข้าว ไปเที่ยว นั่งคุยกันเฉยๆ ส่วนกับคนในบ้าน เรามักล้างจาน เลี้ยงลูก จ่ายบิล ถ้าเทียบตอนที่ทำเรื่องเดียวกัน ไม่ว่าจะกับเพื่อนหรือครอบครัว ความสุขกลับพอๆ กัน นั่นแหละครับ . พูดง่ายๆ คือ ความสุขขึ้นอยู่กับว่าเราทำอะไรด้วยกัน มากกว่าว่าเราอยู่กับใคร หลายบ้านจึงอยู่ด้วยกันแบบ มิตรต่างตอบแทนกับพันธมิตรเกือบตลอดเวลา แบ่งงาน แบ่งหน้าที่ หารค่าใช้จ่าย แต่แทบไม่เคยได้เป็นเพื่อนที่ใช้เวลาทำอะไรสนุกๆ ด้วยกันเลย . ข้อสังเกตตรงนี้อีกอย่างคือคนคนหนึ่งสามารถอยู่ในหลายคลื่นความถี่ในชีวิตเราได้นะครับ บางครั้งเขาอาจจะเป็นมิตรต่างตอบแทน บางจังหวะอาจจะเป็นเพื่อนที่ไปเตะบอลกัน หรืออาจจะเป็นคนที่เราโทรหาตอนตีสองเพื่อระบายปัญหาชีวิตก็ได้ แต่ละบริบทการสื่อสารก็แตกต่างกัน . ที่จริงเราไม่จำเป็นต้องให้ทุกคนเป็นเพื่อนยากด้วย เพราะเวลาและแรงที่เรามีให้คนอื่นมีจำกัด เพื่อนยากคงมีได้ไม่กี่คนด้วยเหตุผลเดียวกัน ส่วนพันธมิตรกับเพื่อนคอเดียวกันขยายวงได้กว้างกว่านั้น . แกรนต์อ้างงานศึกษาที่รวมผู้เข้าร่วมกว่าห้าหมื่นคนทั่วโลก ซึ่งพบว่าคนที่มีความสัมพันธ์ครบหลายแบบ ทั้งมิตรต่างตอบแทน พันธมิตร เพื่อนคอเดียวกัน และเพื่อนยาก มีความเป็นอยู่ที่ดีกว่าคนที่ฝากทุกอย่างไว้กับคนคนเดียว . ครั้งหน้าที่ไล่ดูรายชื่อกลุ่มในไลน์ ลองถามตัวเองทีละกลุ่มว่า เราคุยกับคนกลุ่มนี้เพราะอะไร คำตอบอาจทำให้เราเลิกน้อยใจเพื่อนบางคนที่ไม่เคยเป็นอย่างที่หวัง เลิกเร่งความสัมพันธ์ที่ยังไม่ถึงเวลา และอาจทำให้เราชวนคนในบ้านออกไปกินข้าวนอกบ้านสักมื้อ แบบที่ไม่มีใครต้องล้างจาน . (ส่วนผมเอง ยังนึกไม่ออกเลยว่าชื่อตัวเองอยู่ในกลุ่มของใคร ในฐานะอะไร 555 แต่หนังสือเล่มนี้สนุกมากกกก) . โสภณ ศุภมั่งมี

แต้มต่อในโลกที่ทุกคนกำลังเร่งรีบคือความรู้สึกพึงพอใจกับชีวิต . ในรายการ New Gen Investor คุณเฟิร์นถามผมว่า ‘ความพอ’ ของผมอยู่ตรงไหน ผมตอบได้แบบทันทีเลยว่า ‘ตอนนี้ผมก็พอแล้วนะครับ’ . พอพูดไปแบบนั้น ก็ฟังดูเหมือนคนที่หมดความทะเยอทะยานในชีวิต ยกธงขาวแล้วเรียกว่าความสงบ แต่สำหรับผมมองว่าความพึงพอใจ (Contentment) คือพอใจกับชีวิตที่เป็นอยู่ ไม่ได้ดิ้นรนจนต้องเครียดหรือเป็นทุกข์ ส่วนการพยายามทำให้ดีขึ้นนั้นผมยังทำเต็มที่เหมือนเดิม . ช่วงวัยสามสิบต้นๆ ที่กำลังวิ่งไล่ตามความสำเร็จแบบที่โลกกระซิบบอก เป็นเศรษฐีร้อยล้าน เป็นนักธุรกิจที่มีแต่คนมาขอสัมภาษณ์เคล็ดลับ สะสมเงิน ชื่อเสียง คิดว่าถึงวันที่ไม่ต้องทำงานเมื่อไหร่ วันนั้นแหละความสุขที่แท้จริงจะเกิดขึ้น . แต่เหมือนยิ่งวิ่งยิ่งเหนื่อย หาเท่าไหร่ก็ไม่เคยพอ มีแล้วก็มีมากขึ้นได้อีก ถึงเป้าหนึ่งแล้ว ยังไม่ทันหายเหนื่อย ก็มองเป้าต่อไปแล้ว ธงที่ปักไปเรื่อยๆ ผุดขึ้นมาไม่มีที่สิ้นสุด . มันเหมือนกับการวิ่งวนอยู่กับที่ด้วยความเร็วสูง แต่ไม่ได้ไปไหนเลย . สุดท้ายสุขภาพเริ่มพัง ร่างกายร้องขอชีวิต ไขมันพอกตับขั้นวิกฤต เบาหวานกำลังจะมาเคาะประตูหน้าบ้านแล้ว เวลาที่เคยมีให้ครอบครัว สิ่งที่ผมสัญญากับตัวเองว่าจะให้ความสำคัญเป็นอันดับแรก ก็ค่อยๆ หายไประหว่างทางที่ผมชะเง้อมองเส้นชัยที่ขยับหนีออกไปเรื่อยๆ เช่นกัน . ส่วนหนึ่งของปัญหาคือกับดักของความสุขแบบเต็มสิบที่คุณหมอจอร์แดน กรูเม็ต เขียนเอาไว้ในนิตยสาร “Psychology Today” เขาบอกว่าเราถูกขายคำโกหกโดยหนังสือฮาวทูและเหล่านักพูดสร้างแรงบันดาลใจที่คอยบอกว่าเราต้องพยายามให้ชีวิตมีความสุขเต็มสิบตลอดเวลา . แต่ความจริงคือมันไม่มีทางเป็นแบบนั้นได้ . ความสุขไม่สามารถค้างที่เลขสิบได้ แต่สิ่งที่ทำได้จริงๆ คือการขยับฐานความสุขของเราในแต่ละวันจาก 5 ไป 6 หรือ 7 ต่างหาก . มนุษย์มีกลไกทางจิตวิทยาอย่างหนึ่งที่เรียกว่าการปรับตัวต่อความสุข (Hedonic Adaptation) เรามักคิดว่าถ้าได้บ้านหลังใหญ่ รถในฝัน หรือตำแหน่งงานที่ต้องการ ชีวิตจะเปลี่ยนไปตลอดกาล แต่ไม่ใช่เลย . ความตื่นเต้น ดีใจ มักอยู่กับเราแค่ไม่กี่สัปดาห์ ก่อนที่กราฟนั้นจะหักหัวลงสู่ระดับฐานของเราที่จุดเดิม แล้ววงจรของการหาเป้าหมายความสุขใหม่ก็เริ่มขึ้น . จูเลียน แบ็กจินี และแอนโทเนีย มาคาโร เขียนไว้ในหนังสือ Life: A User’s Manual ว่า . “The greater our expectations, and the more we focus our attention on potential improvements, the less content we become.” . “ยิ่งเราคาดหวังมาก และยิ่งจดจ่ออยู่กับการไล่แก้สิ่งที่ยังไม่ดีพอมากเท่าไหร่ เรายิ่งพอใจกับชีวิตน้อยลงเท่านั้น” . เมื่อใจเราเอาแต่จ้องจุดบกพร่องในชีวิต วิ่งแก้ไขให้มันสมบูรณ์แบบตามที่เราต้องการตลอดเวลา เรากำลังทำลายความสามารถในการหยุดมอง มองเห็น และชื่นชมสิ่งที่ดีพอในชีวิตอยู่แล้วไปโดยไม่รู้ตัว . เรื่องนี้ทำให้นึกถึงประโยคหนึ่งของ นาวาล ราวิกันต์ นักลงทุนที่มีมุมมองอันแหลมคม เขาเคยเขียนเตือนสติเอาไว้ว่า . “If you can’t be happy with a coffee, you won’t be happy with a yacht.” “ถ้าคุณมีความสุขกับกาแฟสักแก้วไม่ได้ คุณก็จะไม่มีวันมีความสุขกับเรือยอชต์ได้เช่นกัน” . ความสุขเหมือนจะเป็นทักษะอย่างหนึ่ง มันคือความสามารถของจิตใจที่จะรู้จักพอ (Contentment) กาแฟหรือเรือยอชต์เป็นเพียงฉากหลังที่ไม่ได้สลักสำคัญอะไรนัก . ถ้าใจยังหิวกระหาย เท่าไหร่ก็ไม่พอ . “เงินแก้ได้แค่ปัญหาเรื่องเงิน พ้นจากระดับหนึ่งไปแล้ว เงินที่เพิ่มขึ้นแก้ปัญหาที่ฝังลึกกว่านั้นไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นความเหงา การขาดจุดหมาย หรือบาดแผลในใจที่ยังไม่ได้เยียวยา” คุณหมอกรูเม็ตอธิบาย . สิ่งนี้ทำให้ผมคิดถึงเรื่องหนึ่งที่ มอร์แกน เฮาเซิล เล่าไว้ในหนังสือ Psychology of Money ของเขา ในงานเลี้ยงที่จัดโดยมหาเศรษฐีคนหนึ่ง เคิร์ต วอนเนกัต แซวเพื่อนนักเขียนอย่าง โจเซฟ เฮลเลอร์ ว่าเจ้าภาพทำเงินได้ในวันเดียวมากกว่าที่เฮลเลอร์ทำได้จากนิยายชื่อดัง Catch-22 ทั้งเล่มตลอดชีวิตเสียอีก . เฮลเลอร์นิ่งไปครู่หนึ่งก่อนตอบว่าเขามีบางอย่างที่เจ้าภาพไม่มีวันมี นั่นคือความรู้สึกว่าตัวเอง ‘มีพอแล้ว’ . คำว่าพอนี่แหละครับคือปุ่มหยุดที่ผมตามหามาเกือบทั้งชีวิต บนสายพานที่ตัวเลขวิ่งไปได้อย่างไม่มีที่สิ้นสุด คนเดียวที่จะก้าวลงจากลู่วิ่งนั้นได้ คือคนที่รู้ว่าตัวเองพอแล้ว . แทบทุกวันของผมตอนนี้คือเลข 7 . ความสุขของผมหน้าตาต่างไปจากเดิมมาก (อาจจะแก่แล้ว ไม่รู้ 55555) . การอ่านหนังสือในร้านกาแฟเงียบๆ ตอนเช้า หรือแม้แต่การนั่งเขียนบทความที่ได้ตกตะกอนความคิดของตัวเองออกมา (อย่างงานนี้เขียนหลายวันมาก) ทำให้รู้สึกเติมเต็มกว่าเป้าหมายร่ำรวยและโด่งดังในอดีตเสียอีก . ผมว่าความมหัศจรรย์อีกอย่างของความพอใจคือมันทำงานเหมือนแต้มต่อในโลกที่ทุกคนกำลังเร่งรีบ ในขณะที่คนมากมายต้องใช้พลังงานมหาศาลหรือรอการยอมรับจากสังคมและคนรอบข้างเพื่อไปให้ถึงความสุขระดับสิบ ผมกลับมีความสุขแล้วกับกาแฟแก้วหนึ่งกับหนังสือดีๆ สักเล่ม และใจที่พอแล้วกับความสุขระดับ 7 . การยอมรับวันธรรมดาไม่ว่าจะ 6 หรือ 7 (บางทีอาจจะไป 8 หรือร่วงไป 5 บ้าง) ไม่ได้แปลว่าเลิกพยายามนะครับ เราควรตั้งมาตรฐานการทำงานหรือความพยายามของเราให้สูงและเรียกร้องจากตัวเองให้มากที่สุดเสมอ เพื่อให้ไปถึงศักยภาพที่สูงที่สุดที่ทำได้ แต่หัวใจสำคัญคือการลดความคาดหวังที่เรามีต่อโลกภายนอกต่างหาก . ความรู้สึกนั้นทำให้ผมนึกถึงอุปมาเก่าแก่จากปรัชญาสโตอิกของนักธนูที่เพิ่งปล่อยลูกศร เขาเล็งด้วยสมาธิทั้งหมดที่มี กลั้นลมหายใจ แล้วปล่อยมือ ทันทีที่ปลายนิ้วคลายออก ลูกศรก็ไม่ใช่ของเขาอีกต่อไป ลมอาจพัดให้มันเบนออกจากเป้า นกอาจบินตัดผ่านวิถีการยิง สิ่งที่เมื่อครู่ยังอยู่ในการควบคุมอย่างเต็มที่ กลายเป็นเรื่องที่เขาทำได้เพียงมองตามไปเงียบ ๆ เท่านั้น . ใจความสำคัญคือหน้าที่ของนักธนูทั้งหมดอยู่ที่การฝึกฝนให้ดีที่สุด การเล็ง สมาธิ และการยิงให้ดีที่สุดเท่าที่ฝีมือจะอำนวย . ส่วนจะโดนเป้าไหม เมื่อลูกศรพ้นมือไปแล้ว ผลของมันขึ้นอยู่กับปัจจัยนอกตัวเขาแล้ว . เซเนกา เคยเขียนเอาไว้ว่า . “จงใส่ใจกับความมุ่งหมายของการกระทำ ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่ตามมา จุดเริ่มต้นอยู่ในอำนาจของเรา แต่โชคชะตาเป็นผู้ตัดสินบทสรุป และข้าไม่ยอมรับคำพิพากษาของนาง” . ความหมายที่ซ่อนอยู่คือ โชคชะตามีสิทธิ์ตัดสินว่าลูกศรจะโดนหรือพลาด แต่ไม่มีสิทธิ์ตัดสินว่าเขาเป็นคนแบบไหน คุณค่าของคนยิงไม่ได้ผูกอยู่กับว่าเป้าทะลุหรือไม่ . โลกไม่สนหรอกครับว่าเราพยายามขนาดไหน โลกก็เป็นโลกทำหน้าที่ของมันไป ความพอใจจะเกิดเมื่อเราแยกออกว่าอะไรคือหน้าที่ของเรา และอะไรคือหน้าที่ของโลก . เราไม่จำเป็นต้องรอให้ชีวิตสมบูรณ์แบบก่อนค่อยมีความสุข ความสมบูรณ์มีอยู่จริงแค่ในจินตนาการเท่านั้น . ความธรรมดามีความงดงามของมันซ่อนอยู่เสมอ และความพอใจก็เป็นแว่นที่ช่วยให้มองเห็นสิ่งนั้นชัดเจนมากขึ้นครับ . - โสภณ ศุภมั่งมี

ที่ AI น่ากลัวไม่ใช่แค่เพราะมันกำลังมาแย่งงาน แต่ที่เจ็บปวดยิ่งกว่าคือมันกำลังแย่ง ‘ความหมาย’ ของงานไปจากเราด้วย . ไม่กี่วันก่อนเพื่อนคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่ามีรุ่นน้องมาปรึกษาเรื่องงานกับ AI แต่ครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องตกงาน แต่เศร้าไม่แพ้กัน . รุ่นน้องคนนั้นบอกว่าทุกวันนี้ถ้าไม่มี AI ทำงานแทบไม่ได้แล้ว ใช้ทำงานตลอดเวลา ผลงานที่ออกมาก็ถือว่าดี จนได้รับรางวัลจากการแข่งขันด้วยซ้ำ . ปัญหาคืออะไรละ? . น้องเล่าต่อว่าตัวเองไม่มีความสุขเลย เพราะรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้พัฒนาฝีมือขึ้น ทุกอย่างเหมือนภาพลวงตาที่คนนอกเห็น ส่วนรางวัลก็ไม่ได้เกิดจากตัวเขา แค่ใช้ AI เก่งกว่าคนอื่นเท่านั้น . เวลาเราได้ยินว่าคนตกงานเพราะ AI เราก็เสียใจ . แต่อันนี้เศร้าอีกแบบ เพราะไม่มีคนตกงาน ไม่มีใครถูกเลิกจ้าง แถมยังก้าวหน้าในงานด้วย หากวัดกันตามตัวเลขแล้วเหมือนทุกอย่างดูดี . แต่มีคนคนหนึ่งที่รู้ว่าทุกอย่างภายใต้ภาพอันสวยหรูนั้นมีแค่ความกลวงเปล่า . เราถามคำถามเรื่อง AI มานานหลายปีแล้ว มันจะแย่งงานเราไหม? เราจะไปอยู่ตรงไหน? งานของเราจะมีให้ทำไปถึงเมื่อไหร่? ฯลฯ . คำถามเหล่านี้สำคัญ แต่สิ่งที่น้องคนนั้นเจอกลับมาถึงก่อนการถูกแทนที่ด้วย AI หลายก้าวเลย . นักเศรษฐศาสตร์ Joshua Gans เพิ่งเขียนบทความที่เพิ่งเผยแพร่ชื่อว่า “Replaceable but Employed” หรือแปลตรงๆ ว่า ‘ถูกแทนที่ได้แต่ยังมีงานทำ’ ซึ่งตรงกับเรื่องนี้พอดี . เขาบอกว่าความหมายที่คนได้จากการทำงานส่วนหนึ่งมาจากการรู้ว่าผลลัพธ์ (ผลงาน) ที่ออกมาต้องพึ่งพาและมาจากเราจริงๆ แต่พอมีอะไรที่ทำแทนได้ปรากฏตัวขึ้นมา ความรู้สึกนั้นก็ลดลงทันที โดยที่ยังไม่ได้ถูกปลดออกจากตำแหน่ง หรือถูกแทนที่เลยด้วยซ้ำ . หมายความว่าแค่รู้ว่ามันมาแทนที่เราได้ก็เพียงพอแล้ว . . ผมเคยถาม คุณตัน-อิชิตัน ว่า ‘อะไรคือเหตุผลที่คุณตันยังตื่นขึ้นมาทำงานในทุกวันนี้?’ เพราะถ้าว่ากันตามตรงเขาจะนอนอยู่บ้านเฉยๆ กิน เที่ยวไปเรื่อยๆ ก็ได้ . เขาตอบว่า ‘คนยิ่งอายุเยอะอย่าหยุดทำงานนะ หยุดเมื่อไหร่เราแย่เลย ถ้าเรายังทำงานยังมีประโยชน์ ยังมีค่าอยู่ มันจะทำให้เรามีกำลังใจและมีสุขภาพที่ดี’ . ประเด็นสำคัญคือคำว่า ‘มีประโยชน์’ และ ‘มีค่า’ นั่นแหละครับ . เพราะปฏิเสธไม่ได้เลยว่าการทำงาน สร้างประโยชน์ หรือการพัฒนาตัวเองถือว่าเป็นธรรมชาติของมนุษย์ . ที่น่าสนใจคือคุณตันมีงานทำแล้วรู้สึกว่ามีคุณค่า ส่วนรุ่นน้องคนนั้นมีงานทำเหมือนกัน มีผลงาน แต่กลับไม่รู้สึกแบบนั้น แปลว่ารุ่นน้องคนนั้นไม่ได้เสียใจเรื่องงาน แต่เสียใจว่างานนั้นไม่ต้องพึ่งพาเขาอีกต่อไปมากกว่า . สิ่งนี้มีชื่อเรียกว่า ‘Achievement Gap’ หรือ ‘ช่องว่างของความสำเร็จ’ ที่ระบบอัตโนมัติทำให้ผลลัพธ์เกิดขึ้นได้ดีจริงๆ แต่มันพราก ‘โอกาส’ ที่มนุษย์คนหนึ่งจะบรรลุเป้าหมายอะไรบางอย่างด้วยแรงและความตั้งใจของตัวเองอย่างแท้จริง . ความสำเร็จ กับ ความรู้สึกว่าตัวเองสำเร็จ เป็นคนละเรื่องกัน . วันหนึ่งที่คุณยืนอยู่บนเวที รับรางวัล ชื่อบนใบประกาศเป็นชื่อคุณ แต่ลึกๆ คุณรู้ว่าภายใต้ความสำเร็จนั้นไม่ใช่มาจากคุณ มันเป็นความรู้สึกที่โหวงๆ บอกไม่ถูกเลยทีเดียว . ถ้าเอาหลักการเดียวกันมามอง มีงานวิจัยชิ้นหนึ่งที่ติดตามพนักงานฝ่ายบริการลูกค้ากว่า 5,000 คน พบว่า AI ช่วยเพิ่มผลิตภาพได้เฉลี่ยราว 14% . แต่ที่น่าสนใจคือผลกระทบจะอยู่กับกลุ่มพนักงานใหม่และพนักงานที่ทักษะต่ำ ขณะคนที่เก่งที่สุดในทีมแทบไม่ได้เพิ่มผลิตภาพขึ้นเลย . พูดง่ายๆ คือ AI ทำให้คนที่ไม่เก่งขึ้นมาใกล้คนเก่งได้เร็วมาก (ยกค่าเฉลี่ยขึ้นมา) ในแง่ธุรกิจมันคือข่าวดีแหละ แต่ในแง่ของมนุษย์คนหนึ่งแปลว่าระยะห่างระหว่างผลลัพธ์ที่ออกมากับความรู้ความสามารถจริงๆ นั้นถูกถ่างกว้างออกมากที่สุดเช่นกัน . รางวัลมาแล้ว แต่เขาก็รู้ว่ารางวัลนั้นมาถึงก่อนเวลาที่สมควร . . สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าคิดต่อคือมันมีงานของ Kwan Hong Tan นักวิชาการจากสิงคโปร์ที่เพิ่งเผยแพร่บทความชิ้นหนึ่ง เขาพูดถึงสิ่งที่เรียกว่า “Ontological Displacement” หรือการถูกแทนที่ในระดับตัวตน . มันคือสภาวะที่คุณสมบัติที่สังคมเคยยกย่องเสื่อมค่าลงเพราะมีระบบที่ทำสิ่งเดียวกันได้ในคุณภาพ ความเร็ว และขนาดที่เทียบเท่าหรืออาจจะดีกว่า และเขาบอกว่ามันอาจจะเกิดขึ้นโดยที่การจ้างงานไม่กระทบเลยก็ได้ . โดย Tan แยกภาวะนี้ออกเป็น 4 ขั้น . 1. การถูกแทนที่ในระดับหน้าที่ (functional displacement) ซึ่งอันนี้เราคุ้นเคยดี งานที่คนเคยทำ ตอนนี้ AI ทำแทนได้แล้ว . 2. การถูกแทนที่ในระดับสถานะ (status displacement) สิ่งที่เคยเป็นของหายากเช่นวุฒิการศึกษา สาขาความเชี่ยวชาญ หรือตัวตนทางอาชีพลดลง หลายคนใช้เวลาเป็นสิบๆ ปีเพื่อเชี่ยวชาญบางอย่างจนถูกยกว่าเป็นคนเก่งในสังคม วันนี้อาจจะพบว่าผลลัพธ์ระดับเดียวกันถูกสร้างได้ด้วย AI แม้งานยังอยู่ เงินยังเท่าเดิม แต่ความนับถือจากคนรอบข้างที่เคยติดมากับความสามารถนั้นจะลดลง . 3. การถูกแทนที่ในระดับอำนาจตัดสินใจ (agency displacement) คนยังรับผิดชอบงานตามตำแหน่ง แต่พึ่งพาคำแนะนำของ AI ที่ตัวเองตรวจสอบและทำซ้ำเองไม่ได้แล้ว . 4. การถูกแทนที่ในระดับการดำรงอยู่ (existential displacement) เมื่อความฉลาด ความคิดสร้างสรรค์ และวิจารณญาณไม่ได้จำกัดอยู่แค่มนุษย์อีกต่อไป คำถามที่ตามมาคือแล้วความพิเศษของมนุษย์คืออะไร? ซึ่งก็เป็นคำถามที่ทั้งสังคมต้องตอบ . Tan อธิบายว่าภาวะที่อันตรายที่สุดคือช่วงเปลี่ยนผ่านที่เรากำลังขยับเข้าไปใกล้มากขึ้นเรื่อยๆ เพราะสังคมยังคงตั้งเงื่อนไขของคุณค่าของการเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มหรือสังคมแบบเดิมอยู่ คือต้องเก่ง ต้องมีผลงาน ต้องพิสูจน์ฝีมือให้เห็น ในขณะที่ระบบเศรษฐกิจเริ่มจะไม่ได้ต้องการสิ่งนี้เท่าเดิม . เงื่อนไข กับ สิ่งที่เกิดขึ้นจริง กำลังไปคนละทาง . โดยเขาเรียกระยะห่างนี้ว่า ‘meaning-legitimacy gap’ หรือ ‘ช่องว่างระหว่างความหมายกับความชอบธรรม’ . สิ่งที่ตามมาคือสังคมที่เต็มไปด้วยผลิตผลที่เพิ่มมากขึ้นแต่คนข้างในกลับรู้สึกกลวงเปล่าและรู้สึกว่าจำเป็นน้อยลงเรื่อยๆ . สิ่งที่รุ่นน้องคนนั้นเจอคือช่องว่างตรงนี้ ที่ยังถูกวัดด้วยไม้บรรทัดอันเดิมและได้รางวัลจากมัน แต่มันไปวัดสิ่งที่เขารู้สึกว่าตัวเองไม่ได้ทำเลย . . แต่ผมไม่ได้จะสรุปว่าอย่าใช้ AI นะครับ เพราะข้อสรุปแบบนั้นมันไม่จริงและแน่นอนว่าทำไม่ได้แล้วด้วยซ้ำ . ผมมองว่าเส้นแบ่งของการทำงานร่วมกับ AI และยังให้ความรู้สึกว่างานมีความหมายคือความพยายามทางความคิดของเราที่ยังต้องคิด ต้องตัดสินใจ ต้องรับผิดชอบต่อแนวทางและร่างสุดท้ายของมัน . งานไหนที่เป็นตัวตนของเรา ที่เราอยากเก่งขึ้น อยากพัฒนา สิ่งเหล่านี้เอามาทำเอง แล้วมันจะให้ความหมายกับเรา . ส่วนงานที่สั่งแล้วรอรับผลลัพธ์ แล้วหาเงินได้ มันอาจจะไม่ได้มีความหมายอะไรก็ได้ก็ให้ AI ทำ . ที่จริงเคยเขียนเรื่อง Job & Gym ไว้ อธิบายสั้นๆ คืองานที่ต้องการแค่ต้องการผลลัพธ์ เร็ว ถูก ใครทำก็ได้ ให้ AI ทำไปเลย (Job) แต่ถ้างานที่คุณค่าของคุณอยู่ในนั้น เป็นสนามฝึก เหมือนการเข้ายิมยกน้ำหนักให้ร่างกายแข็งแรง ให้เอามาทำเอง (Gym) . ปัญหาเลยอาจจะเป็นการแบ่งงานให้ชัดเจนมากกว่า . อ่านมาถึงตรงนี้ (กราบบบบ) ผมว่าน้องไม่ได้ต้องการคำปลอบใจหรอกว่าการใช้ AI เป็นทักษะอย่างหนึ่งนะ บลาๆๆ (ถึงแม้มันจะจริงก็เถอะ) เพราะคำปลอบแบบนั้นน่าจะไม่ได้ช่วยเรื่องสิ่งที่เขารู้สึกอยู่ . แต่สิ่งที่เขาน่าจะต้องการคือการมองเห็นว่าความรู้สึกนั้นเป็นสัญญาณบางอย่าง ไม่ใช่ความอ่อนแอ ความว่างเปล่าที่เกิดขึ้นกำลังบอกว่ามีบางอย่างที่เขาให้คุณค่าจริงๆ แต่ยังไม่ได้ทำ และเขาก็สามารถเลือกได้ว่าจะเอาคุณค่าของตัวเองไปวางไว้ตรงไหน . หาให้เจอ กันงานส่วนนั้นไว้ ให้เป็นของเราเอง . - โสภณ ศุภมั่งมี . (บอกเลยว่ายาวมาก ขอบคุณทุกคนที่อ่านมาถึงตรงนี้ครับ กราบแนบอกงามๆ สามรอบ 🙏🥹🙏)

หลังจากไม่ได้กลับบ้านมาเกือบสองเดือน ระหว่างที่นั่งอยู่ข้างๆ เตียงเตี่ย ในหัวมีคำถามเดียวที่วิ่งวนไปเรื่อยๆ ว่าจะมีโอกาสได้อยู่แบบนี้อีกกี่ครั้งกันนะ . มือของเตี่ยยังอุ่นในมือของผม สมองพยายามจดจำความอบอุ่นนี้เอาไว้ . เล่าเรื่องงานให้เตี่ยฟังทั้งที่รู้แหละว่าเขาตอบสนองอะไรแทบไม่ได้แล้ว เล่าไปเรื่อยๆ เหมือนประหนึ่งว่าได้เหนี่ยวรั้งเวลาให้ยืดออกไปได้หากผมยังไม่หยุดเล่า . มนุษย์เราใช้เวลาหมกมุ่นอยู่กับสองอย่างคือช่วงเริ่มต้นที่ทุกอย่างเป็นของใหม่ กับช่วงเวลาที่ดีที่สุด มีความสุขที่สุด สวยงามที่สุด . เราตื่นเต้นกับผลไม้ลูกแรกของฤดูกาลเก็บเกี่ยว ถ่ายรูปช่วงเวลาที่ทุกอย่างลงตัว สมบูรณ์แบบ แต่ผมว่ามันมีช่วงเวลาหนึ่งที่มักถูกมองข้ามแต่สวยงามมากไม่น้อยไปกว่ากัน คือช่วงเวลาที่เรารู้สึกได้ว่าบางอย่างยังคงอยู่...แต่กำลังจะจางหายไป . ในภาษาญี่ปุ่นมีคำว่า ‘นาโงริ’ (名残) แปลตรงตัวว่าร่องรอย เศษที่หลงเหลืออยู่ สิ่งที่ยังค้างอยู่หลังจากบางอย่างผ่านพ้นไปแล้ว . คำนี้อธิบายช่วงเวลาแบบนี้ได้เป็นอย่างดี . จากที่หาข้อมูลเหมือนว่าคำนี้ย่อมาจากคำว่า ‘นามิโนโกริ’ (波残り) ซึ่งแปลว่าสิ่งที่คลื่นทิ้งเอาไว้หลังจากที่ซัดเข้าหาฝั่งแล้วถอยกลับลงสู่ทะเล บนหาดจะเหลือรอยคลื่นหรือร่องนำเล็กๆ เป็นฟอง เศษเปลือกหอย สาหร่าย ฟองคลื่นที่ยังไม่ทันแตกเป็นแถว สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นหลักฐานว่าครั้งหนึ่งคลื่นเคยอยู่ตรงนี้มาก่อน . แม้เพียงชั่วคราวก็ตาม . ในภาษาญี่ปุ่นมีอีกคำหนึ่งคือ ‘นาโงริโอชิอิ’ (名残惜しい) ที่ใช้กับความรู้สึกเมื่อต้องจากกัน อาการที่ยังไม่อยากลุกจากโต๊ะ ยังไม่อยากจากสถานที่ที่หนึ่งที่รักมากๆ อยู่กับคนคนหนึ่งมากๆ ยังอยากยืดเวลาตรงนี้ออกไปอีกสักหน่อย . สิ่งที่ผมชอบคือคำนี้ไม่ได้พูดถึงเรื่องในอดีต แต่กำลังพูดถึงความรู้สึกในตอนนี้ ตอนที่ทุกอย่างยังอยู่ตรงหน้า อยู่ในมือ แต่เรารู้แล้วว่า...อีกไม่นานทุกอย่างกำลังจะจบลงแล้ว . คำว่านาโงริยังถูกนำมาใช้ในการอธิบายถึงรสชาติของวัตถุดิบช่วงสุดท้ายของฤดูกาลด้วย ซึ่งรสชาติของนาโงริคือรสของผลไม้หรือวัตถุดิบที่เรากำลังกินเป็นครั้งสุดท้ายก่อนที่ลิ้นจะลืมรสชาติและต้องรออีกเป็นปีกว่าที่จะได้พบเจอกันใหม่ ถ้าเรายังอยู่ถึงตอนนั้น . ช่วงนาโงริไม่ใช่ช่วงที่เลวร้ายกว่าช่วงที่ผลไม้สุกงอมหอมหวานที่สุด แต่มันเป็นอีกรสหนึ่งที่มีคุณค่าในตัวเอง . . ไม่นานมานี้ผมไปเจอผลงานถ่ายภาพดอกไม้หลากหลายชนิดของ เออร์วิง เพนน์ จากหนังสือรวบรวมผลงานของเขาชื่อ Flowers (ภาพบางส่วนอยู่ในคอมเมนต์นะครับ) ที่น่าสนใจคือเพนน์จงใจเลือกดอกที่เลยจุดที่สมบูรณ์แบบไปแล้ว ดอกที่มีจุดด่าง ขอบกลีบเป็นสีน้ำตาล ก้านเริ่มบิดงอ ดอกที่กำลังร่วงโรยและใกล้เดินทางกลับสู่ดิน . มันเป็นภาพที่สวยงามและเต็มไปด้วยมิติที่แตกต่าง มีสีสันที่ดอกตูมไม่มีวันให้ได้ . พอมองดูภาพเหล่านี้ทำให้รู้สึกทั้งสุขและเศร้าปนกัน . มีงานวิจัยหนึ่งของ เอ็ด โอไบรอัน ในปี 2012 ที่ให้คนชิมช็อกโกแลตห้ารสเรียงกัน ก่อนจะให้ชิ้นที่ห้า ผู้ร่วมการทดลองกลุ่มหนึ่งจะได้ยินว่า ‘ชิ้นต่อไป’ ส่วนอีกกลุ่มจะได้ยินว่า ‘ชิ้นสุดท้าย’ . ช็อกโกแลตชิ้นเดียวกัน แค่เปลี่ยนคำพูด . กลุ่มที่รับรู้ว่านี่เป็นชิ้นสุดท้ายให้คะแนนความอร่อยสูงกว่าอย่างชัดเจน . คำว่า ‘สุดท้าย’ เปลี่ยนรสชาติบางอย่างได้อย่างน่าเหลือเชื่อ . (ผมว่าที่ผมชอบเก็บลูกชิ้นเอาไว้ตอนท้ายเวลาทานก๋วยเตี๋ยวก็อาจจะเป็นเพราะแบบนี้ก็ได้นะ) . . ระหว่างที่คิดเรื่องนี้ผมว่าสิ่งที่ทำให้การสูญเสียหลายครั้งทรมานเป็นพิเศษก็อาจจะเป็นเพราะเราไม่รู้ล่วงหน้า ไม่รู้ว่าบทสนทนาครั้งไหนจะกลายเป็นครั้งสุดท้าย เราไม่รู้ว่าครั้งที่เรารีบตอบสั้นๆ บอกว่าต้องรีบไปทำงานแล้วอาจจะเป็นอีกครั้งที่ไม่มีวันได้กลับมาแก้ตัว . มันเลยกลายเป็นประสบการณ์ที่เรากลับมาคิดย้อนด้วยคำว่า ‘รู้งี้’ อยู่บ่อยๆ . แต่การได้รู้ว่าทุกอย่างกำลังจะจบ ในแง่หนึ่งมันก็เป็นสิ่งที่หายาก . นาโงริไม่ได้สอนให้เรานั่งโศกเศร้าล่วงหน้า แต่ผมว่ามันสอนให้เรารู้ว่าอะไรกำลังจะจบลง สายตาในการมองสิ่งต่างๆ จะเปลี่ยนไป สิ่งที่เราเคยมองข้ามจะมีความหมายขึ้น เหตุการณ์ตรงหน้าที่เมื่อก่อนไม่ทันสังเกต การ์ดวันเกิดของลูกสาวที่วาดรูปให้ ‘best daddy in the world’ . คืนที่ได้นอนในบ้านที่เติบโตมา . รอยยิ้มของเตี่ยที่ยังพอมีให้เห็นบ้างในบางจังหวะ . เสียงหัวเราะของภรรยาที่เล่นกับลูกก่อนนอน . (และที่จริงคิดให้ดีนาโงริก็มีอีกด้านหนึ่งด้วย อย่างคำพูดที่ลูกสาวเคยพูดผิดแล้วเราหัวเราะคิกคัก ตอนนี้ก็ไม่มีแล้ว เราจะไม่ได้ยินอีกแล้ว สิ่งที่หายไปไม่ได้มาพร้อมการจากลาเสมอไป ความสูญเสียและการงอกงามก็เป็นเรื่องเดียวกันได้) . ที่จริงแล้วทุกอย่างอยู่ในฤดูกาลของตัวเอง เพียงแต่เราไม่มีทางรู้ว่าเราอยู่ช่วงไหนของฤดูกาลนั้น . เพื่อนที่บอกว่าเดี๋ยวเจอกัน มันจะเหลืออีกกี่ครั้งที่ได้เจอกัน? . สุขภาพที่แข็งแรง ออกไปวิ่งได้ทุกวัน จะมีเหลืออีกกี่ปี? . การรู้แบบนี้ไม่ได้ทำให้ชีวิตหม่นหมอง แต่ทำให้เราลุกไปจับมือคนที่รักบ่อยขึ้น กอดเขาบ่อยขึ้น กดชัตเตอร์ในตอนนี้ ช่วงเวลานี้ ไม่ต้องรอให้มันสวยกว่านี้ มองสิ่งที่ตรงหน้าให้ชัด . มองเห็นความสวยงามของช่วงเวลาที่กำลังจะจางหายไป . ผมยังกลับบ้านไม่บ่อยเท่าที่ควร งานยังหนักเหมือนเดิม และก็ไม่ได้พยายามเขียนบทความนี้เพื่อจูงใจให้คนลาออกจากงานแล้วกลับมาอยู่บ้านอะไรแบบนั้น . แต่สิ่งที่เรียนรู้จากก้อนความคิดนี้มันค่อนข้างเรียบง่ายเลย . เวลาที่ผมได้นั่งข้างๆ เตียงเตี่ย จับมือเขา เล่าชีวิตให้ฟังอย่างตั้งใจ . จับให้นานกว่าที่คิดว่าจำเป็น . คลื่นลูกนี้กำลังจะลอยกลับคืนสู่ทะเล แต่มันยังทิ้งร่องรอยไว้บนหาดตรงนี้ . ยังอุ่นในมือผมอยู่ . - โสภณ​ ศุภมั่งมี