Fatma Şerefoğlu

Yine uyku kaçınca tarihî fotoğraflara girip detay aramak. En iyisi oldu. İki frenkin sebil köşesinden bize baktığı fotoğraf. Benim gözüm sokak arasından görünen karşı tepedeki evlerde. Eyüp Sultan Camii’nin arka kapısından Cülûs Yolu’na doğru bakış. Solda III. Selim’in annesi Mihrişah Valide Sultan’ın bugün hâlâ aşevi olarak çalışan imarethanesi. Sağda Sadrazam Koca Hüsrev Paşa’nın türbesi ve yapıları. Prens Sabahattin’in dedesi Damat Halil Rıfat Paşa’yı yetiştiren kişi. Prens Sabahattin’in kabri de burada bu arada. Babası Mahmud Celaleddin Paşa’nın yanında. Ama onun buraya gelişi çok sonra, 1952’de. Babasınınki de 1908’de. Bir de bugün onların türbesi olan yer, aslında Hüsrev Paşa Türbesi’nin türbedar dairesiymiş. Yani fotoğrafta gördüğümüz yapıların daha sonra yaşayacakları başka hikâyeler de var. Solda Mihrişah Valide Sultan’ın sebili; onun arkasında kaldığı için göremediğimiz Eyüp’ün Müzisyenler Kahvesi. Tam bu noktada, bu sokağın sonunda hemen Haliç başlıyordu. Bugünkü gibi dolgu yolu ve denize tepeden bakan kot yüksekliği yoktu. Bir duvar gibi çıkıyor biliyorsunuz bugün orası, yüksele yüksele. Dalan’ın yıkımları ve kıyı düzenlemeleri sonrası bu kısımda yol çok feci yükseliyor, Haliç’le Eyüp’ün arasına 2-2.5 metrelik bir yol duvar çekiliyor. Esas daha keyifli olan, yolun tam karşısında, Haliç’in kıyısında, sokağın arasından karşıya baktığımızda gördüğümüz kıyı kesimi. Orada daha sonra İstanbul’un belediye başkanı Cemil Topuzlu’nun yapımını başlatacağı, benim de çocukluğumda aile mesleğinden ötürü çok gidip geldiğim Sütlüce Mezbahası, bugünkü Haliç Kongre Merkezi’nin bulunduğu yer. Mezbaha henüz yok. Bu fotoğraf 1880’lerle 85’ler arasında çekilmiş olabilir. Öyleyse mezbahanın 1919’da başlayan inşasına daha yaklaşık 35–40 sene var. Karşıda tepelere baktığımızda set duvarlarını görüyoruz. En ilgi çekici olan ise yukarıdaki büyük konak. Onun köşesine doğru baktığınızda, yapının sağ tarafında, Hüsrev Paşa Türbesi’nin çatısının üstündeki köşede görünen yapı Hasırîzâde, yani Sütlüce’nin en güzel mekânlarından bir tanesi, Elif Efendi Tekkesi. O da 1887–88’de yenileniyor. Bu fotoğraf yenilenmeden önce mi, sonra mı çekilmiş, tarihini kesin bilmediğimiz için onu henüz söyleyemiyoruz. Sağlı sollu bu sokakta tabii çok ilginç insanların hatıraları var. Daha doğrusu mezarları var. Mihrişah Valide Sultan’ın imaretinin bahçesinde Mustafa Fâzıl Paşa mesela. Mısır Hidivi İsmail Paşa’nın kardeşi. Emeklerimiz de oldu bu sokakta. Mihrişah Valide Sultan’ın karşısındaki bahçede mezar taşları kırık döküktü. İBB Miras olarak burayı restore ettik. Karşı bahçede paramparça mezarları tek tek onardık, bir iki yerde daha çalıştık. Mihrişah Valide Sultan’ın köşesindeki mezarlıkta da restorasyon yaptık. Bazılarını o zaman yerinde de anlatmıştım. Bu sokakta fani dünya da bizimde karınca kararınca izimiz olsun. 2008 yılında da bu sokağa ve Mihrişah Valide Sultan’a, Eyüp Sultan’la beraber hizmet etmek için çok çalıştığım günler olmuştu. Bu sokağı baştan başa Cülûs Yolu’nun hatırasıyla ve bütün bu izleriyle yaşayan bir tarihî sokak olarak değerlendirmeyi çok istemiştik. Kim bilir, belki bu şekilde değerlendirilecek yeni bir proje geliştirmek mümkün olur. Mihrişah Sultan’ın türbesinde Beyhan Sultan da yatıyor. Üvey kızı. III. Selim’in kız kardeşi. Yaşarken sarayı da hemen bu sokağın başında. Sokağın öbür tarafında da Âdile Sultan ve eşi Mehmed Ali Paşa. Beyhan Sultan, Âdile Sultan’ın babası II. Mahmud’un kuzeni. Bu fotoğraf çekildiğinde muhtemel Adile sultan yaşıyordu, sonra sağdaki türbede sonsuz uykusuna çekildi. 3. Selim’in Eyüp Sultan Camii’ni baştan başa inşa etmesi ve Mevlevi meşrep halini detaylarına nakşetmesini de hatırlamak lazım. İnanılmaz değerli bir sokak. Hâlâ yaşayan ve yoksullara hizmet veren aşevine ve bu aşevini yapan, şiir gibi ismi ile adı ezel ebed bu hayrından ötürü bile yaşasa değer olan Mihrişah Valide Sultan’a saygıyla… O iki şapkalı ne yapıyordu acaba sebilin kenarında, herhalde fotoğrafçının arkadaşlarıydılar kim bilir.