ในฐานะที่มี PhD in neuroscience เนอะ ก็อยากพูดนิดนึงว่ายังการอ่านก็เป็นสิ่งที่ทดแทนไม่ได้ ยังไงการอ่านก็สำคัญอยู่ดี เพราะการอ่านคือการสร้าง simulation ในหัว เวลาอ่าน ลำดับมันจะเป็นแบบ ใครอยู่ไหน → กำลังทำอะไร → ต้องการอะไร → อะไรเป็นเหตุ → โลกในเรื่องตอนนี้หน้าตาเป็นไง ซึ่งสมองของคนอ่านก็เปลี่ยนไปด้วยเวลาตัวละครทำอะไรหรือฉากมีการเปลี่ยนแปลง แล้ว simulation ที่เกิดขึ้นในใจ มันไปกระตุ้นสิ่งที่เรียกว่าการกระทำและการรับรู้ด้วย เช่น เขาหยิบแก้วขึ้นมา เดินไปที่ประตู แล้วมองออกไปยังสวน คือสมองไม่ได้คิดแค่ว่า หยิบ → เดิน → มอง ไง สมองมันจะสร้างภาพจำลอง มันคือการดึงเอาความทรงจำต่างๆ พวกข้อมูลเชิงความหมาย + ความทรงจำตามเหตุการณ์ + ความรู้เกี่ยวกับโลก + ภาพในจินตนาการ ออกมา การอ่านมันไม่ใช่สิ่งล้าหลัง เพราะมนุษย์ไม่ได้รู้หนังสือแต่เกิด มันคือการเรียนรู้ภายหลัง หลังจากที่มนุษย์สร้างระบบการเขียนขึ้นมา ดังนั้นมันทำให้เกิดการ reorganize สมองหลายส่วน มันคือการฝึกฝนทำให้มนุษย์พัฒนาไปเรื่อยๆ การอ่านในความคิดของเราคือมันไม่ได้ล้าหลังเลยนะ แล้วมันก็แทนที่ด้วยภาพ (หนัง คลิป) หรือเสียง (เพลง เสียงจากคลิป) ได้ทั้งหมดอะ เพราะการอ่านเป็นกระบวนการทางปัญญาที่สมองต้องถอดสัญลักษณ์ภาษา เชื่อมความหมาย ความสนใจและความรู้เดิมที่เคยเรียนมาเพื่อสร้าง situation model และในพวกหนังสือบรรยาย เวลาอ่านก็เกิดการจำลองเหตุการณ์ สร้างพื้นที่ฉาก จำลองการกระทำ และ mental states ของตัวละครในสมองด้วย ถึงพวกโซเชียล หนัง เพลง คลิป ใดๆ มันก็กระตุ้นการคิดและการสร้าง narrative model ได้เหมือนกัน แต่มี computational demands คนละแบบ เลยไม่ใช่สิ่งทดแทนกันโดยสมบูรณ์ ยังไงการอ่านหนังสือมันก็เทียบกับอย่างอื่นโดยสมบูรณ์ไม่ได้หรอก