#upov1991 UPOV 1991 คืออนุสัญญาระหว่างประเทศที่ให้สิทธิแต่ผู้เดียวแก่ผู้ปรับปรุงพันธุ์พืชใหม่ คล้ายทรัพย์สินทางปัญญา ครอบคลุมการผลิต ขยายพันธุ์ ขาย นำเข้า-ส่งออกส่วนขยายพันธุ์ของพันธุ์ที่จดคุ้มครอง อย่างน้อย 20 ปี (ไม้ยืนต้น 25 ปี) และขยายไปถึงพันธุ์อนุพันธ์สำคัญ ไทยยังไม่ได้เป็นภาคี ใช้ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ประเด็นนี้ถูกยกมาเพราะเป็นเงื่อนไข และเป็นข้อเสนอของ EU ในเจรจา FTA ไทย–EU เพื่อแลกการเปิดตลาดและการลงทุน ถ้าผูกพันตาม UPOV เกษตรกรยังใช้พันธุ์พื้นเมืองได้ แต่พันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครอง การเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อไม่ใช่สิทธิอัตโนมัติ ประเทศสมาชิกแค่ “เลือก” ยกเว้นให้ปลูกซ้ำในแปลงตนเองได้ภายใต้เงื่อนไข โดยทั่วไปไม่ครอบคลุมการแลกหรือขายเมล็ด ฝ่ายคัดค้านจึงกังวลว่าต้นทุนเมล็ดจะสูงขึ้น (ตัวเลขที่อ้างประมาณ 2–6 เท่า) ตลาดเมล็ดกระจุกตัว เสี่ยงถูกฟ้อง และเชื้อพันธุกรรมพื้นเมืองถูกนำไปจดสิทธิโดยชุมชนไม่ได้ส่วนแบ่ง ฝ่ายสนับสนุนมองว่าจะจูงใจให้มีการวิจัยพันธุ์ดีขึ้น และเกษตรกรได้ทางเลือกพันธุ์ใหม่ ราคาสินค้าเกษตรไม่ได้ขยับทันที แต่ถ้าต้นทุนเมล็ดสูงโดยผลผลิตไม่ชดเชย ราคาอาหารมีโอกาสสูงขึ้นในระยะยาว ข้อเสีย สภาเกษตรกรแห่งชาติ เครือข่ายเกษตรกร และไบโอไทย ซึ่งอ้างรายงานกรรมาธิการวิสามัญศึกษา CPTPP ปี 2563 มองว่าความเสียหายกระจุกที่เกษตรกรรายย่อย สิทธิเก็บ คัดเลือก แลก และขายเมล็ดของพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครองแคบลงจากที่ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 เปิดไว้ สิทธิขยายไปถึงพันธุ์อนุพันธ์สำคัญ (essentially derived variety) และในบางเงื่อนไขไปถึงผลผลิตที่เก็บเกี่ยว แม้กระทั่งผลิตภัณฑ์ที่แปรรูปจากผลผลิตนั้น มาตรฐาน UPOV ไม่ได้บังคับหลักฐานการขออนุญาตและแบ่งปันผลประโยชน์จากพันธุ์พื้นเมืองเข้มเท่ากฎหมายไทย จึงกังวลเรื่องการนำเชื้อพันธุกรรมไปจดสิทธิโดยชุมชนไม่ได้ส่วนแบ่ง โดยเฉพาะข้าว ตลาดเมล็ดมีแนวโน้มกระจุกที่บริษัทที่มีทุนวิจัยสูง บทบาทภาครัฐในการผลิตและกระจายพันธุ์ซึ่งเคยถ่วงราคาอาจลดลง มีความเสี่ยงถูกดำเนินคดีหากใช้พันธุ์คุ้มครองโดยไม่ได้รับอนุญาต สำหรับผู้บริโภค ต้นทุนเมล็ดจะสูงขึ้น (ตัวเลขที่อ้างประมาณ 2–6 เท่า) ราคาอาหารเพิ่มสูงขึ้น ความหลากหลายของพันธุ์พืชในตลาดลดลง พันธุ์พืชพื้นเมืองอาจถูกนำไปจดสิทธิบัตรโดยเกษตรหมดสิทธิ์เพาะปลูกเองในอนาคต