🇪🇺 Bir tarafta meydanları dolduran öfkeli kalabalıklar, diğer tarafta Avrupa’nın geleceği için daha güçlü bir savunma sistemi kurulması gerektiğini anlatan siyasetçiler. Bir tarafta hayat pahalılığı, ücretler, emeklilik, göç ve sosyal haklar tartışılıyor. Diğer tarafta Rusya’nın oluşturduğu tehdit, Amerika’nın güvenilirliği ve Çin’in ekonomik yükselişi. İlk bakışta birbirinden farklı görünen iki Avrupa var. Aslında bu iki Avrupa artık birbirinden bağımsız değil. 📍 Bugün Paris’te yükselen toplumsal öfkeyi yalnızca Fransa’nın iç siyasetiyle açıklamak mümkün mü? Brüksel’in savunma harcamalarını artırma arayışıyla Avrupa’nın sokaklarındaki ekonomik huzursuzluk arasında nasıl bir ilişki var? Avrupa, dışarıdan gelebilecek tehditlere hazırlanırken içeriden zayıflıyor mu? Bu sorunun yanıtını bulabilmek için bugünün protestolarından daha geriye gitmek gerekiyor. @handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

📌Suudi Arabistan’ın savunulması başka, Yemen’de savaşa girmek başka. Ankara şimdi bu iki kavram arasındaki sınırı belirleyecek. ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye hakkında söylediği sözleri de bu nedenle dikkatle okumak gerekiyor. Trump, Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları konusunda kendisine yöneltilen soruya, Erdoğan’dan müdahale etmesini isteyebileceği yanıtını verdi ve “Başkan Erdoğan’ın istediğimi yapacağını düşünüyorum” dedi. Bu açıkalama, Türkiye’nin yeni kurulan Mekke Savunma İttifakı kapsamında üstlenebileceği görevler, Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar, İran’la devam eden savaş ve Washington’ın bölgesel stratejisi birlikte değerlendirildiğinde çok daha büyük bir soruyu gündeme getiriyor; ABD, Türkiye’yi Yemen savaşının içine çekmek mi istiyor? Bir de Türkiye, Suudi Arabistan’ın savunmasına katkıda bulunurken Yemen’de doğrudan savaşmadan bu yeni güvenlik mimarisinin içinde kalabilir mi? 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🇺🇦Ukrayna’da barışın arkasındaki büyük pazarlık; enerji, toprak, yaptırımlar ve yeni güvenlik düzeni... 🇺🇸Donald Trump’a göre Rusya ile Ukrayna arasında enerji ateşkesi sağlandı. Ancak aradan geçen yaklaşık 24 saat, açıklamanın kendisinden daha fazla soru işareti yarattı. - Washington’dan ateşkes açıklaması geldi. Kiev, karşılıklı olması şartıyla destek verdiğini söyledi. 👉Moskova ateşkes konusunda kesin bir açıklama yapmadı. Üstelik Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik Rus saldırılarının devam ettiği bildirildi. - Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov’un yaptığı açıklama ise meselenin yalnızca enerji tesislerine yönelik saldırıların durdurulmasından ibaret olmadığını da gösterdi. Peskov, Ukrayna yönetiminin “sahadaki gerçekleri” kabul edecek siyasi iradeyi göstermesi gerektiğini söyledi. - İşte bu ifade üzerinde durmak gerekiyor. Kremlin, Ukrayna’nın siyasi kararlarına, savaşın sonuçlarına ve sahadaki gerçeklere dikkati çekiyor. 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🌍 Ortadoğu’da bazen bir anlaşmanın ne anlama geldiğini anlamak için metnine değil, nasıl uygulanacağına bakmak gerekir. 🛡️ Mekke Savunma İttifakı için artık tam da bu noktadayız. 5 Ekim’de Riyad’da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Dışişleri ve Savunma Bakanları ile askeri yetkililerinin katıldığı olağanüstü toplantının ardından yayımlanan bildiride son derece önemli bir ifade vardı; ⚔️ Üç ülke, kolektif savunma taahhütlerinin “pratik uygulamasına derhal geçilmesi”, üzerinde mutabık kalınan askeri güç ve kabiliyetlerin Suudi Arabistan’a “hızla konuşlandırılması” konusunda anlaştı. 🔗 Aynı açıklamada “askeri entegrasyon”, “kolektif kapasite” ve “caydırıcılık” ifadeleri özellikle kullanıldı. 🇵🇰 Pakistanlı emekli Korgeneral Nauman Mahmood’un üç yıllığına ilk Genel Sekreter olarak atanması da bir başka önemli adım. @handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

“Adalet toplumsal kurumların ilk erdemidir; tıpkı doğruluğun düşünce sistemlerinin ilk erdemi olması gibi.” 🗣️John Rawls bundan yarım asır önce söylemiş bu sözü, çünkü kurumların yalnızca işlemesi yetmez; adil olduklarına da inanılması gerekir. Finans piyasaları için ise bunun adı güvendir. Bazen bir ekonomik krizi rakamlarla anlatmak kolaydır. Kaç fon tasfiye edildi? Kaç yatırımcı etkilendi? Ne kadar para içeride kaldı? Kim ne kadar kazandı, kim ne kadar kaybetti? Ama bazı krizlerin bilançosu Excel tablolarına sığmaz. Sermaye Piyasası Kurulu’nun açıkladığı rakama yalnızca “yatırımcı” diye bakmayın. İçinde parasının değerini enflasyona karşı korumaya çalışan da var. Emekliliği için birikim yapan da. Birkaç bin lirasını değerlendirmek isteyen de. Milyonlarla yatırım yapan da. 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🇨🇳🇺🇸Washington’da geçen haftaki görüntülere bakınca Trump’ın sevdiği türden büyük bir diplomatik sahne gördük; kırmızı halı, askeri tören, savaş uçakları, Trump ile Şi Jinping’in yan yana verdiği fotoğraflar. Ama bu zirveyi anlamak için fotoğraflardan biraz uzaklaşmak gerekiyor. Benim bu zirveden çıkardığım temel sonuç şu; Amerika ve Çin birbirlerini yenemeyeceklerini değilse bile, birbirlerini kısa vadede sistem dışına itemeyeceklerini kabul etmeye başlıyorlar: ▪️ Kontrolsüz rekabetin maliyetinin, yönetilen rekabetten çok daha yüksek olduğunu görüyorlar. ▪️ Bu nedenle Washington’da büyük bir barış anlaşması yapılmadı. Yeni bir Amerikan-Çin ittifakı kurulmadı. Fakat iki büyük güç arasında başka bir mimarinin ilk taşları yerleştiriliyor gibi: Yönetilen rekabet. 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🌍 New York’ta aynı kürsüden iki farklı dünya tarifi yapıldı. Donald Trump’ın dünyasında merkezde güç vardı. Recep Tayyip Erdoğan’ın dünyasında ise meşruiyet. Biri, uluslararası sistem sonuç üretmediğinde güçlü devletin beklemeyeceğini söyledi. Diğeri, sonuç üretemeyen sistemin artık değişmesi gerektiğini savundu. ⚖️ Trump ile Erdoğan farklı cevaplar verse de aynı soruna işaret ettiler. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzen ciddi bir işlev ve meşruiyet krizi yaşıyor. 🇹🇷 Türkiye açısından mesele yalnızca Birleşmiş Milletler’in geleceği değil. Mesele aynı zamanda Gazze, İran, Suriye, Rusya-Ukrayna savaşı, enerji ve ticaret yolları. Ve bütün bunların üzerinde giderek sertleşen büyük güç rekabeti. 🔎 Türkiye yeniden şekillenen uluslararası sistemde ne kadar bağımsız hareket edebilecek ve bu hareket alanını ne ölçüde gerçek güce dönüştürebilecek? @handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🚀 Bir füzenin menzili kilometreyle ölçülür. Ama Ortadoğu’da bazı füzelerin siyasi menzili, teknik menzilinden çok daha uzundur. 🎯 Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik son saldırılarına da tam olarak böyle bakmak gerekiyor. Yemen’den fırlatılan füze sadece Suudi Arabistan’ı hedef almıyor; bölgedeki dengeleri, hatta yeni bölgesel güvenlik mimarisini aynı denklemin içine sokuyor. ❓ Husiler gerçekte kimin adına hareket ediyor? ❓ Mekke İttifakı, Türkiye’ye ne kadar ileri gitme yükümlülüğü getiriyor? ❓ Türkiye, Suudi Arabistan’ı savunurken İran’la karşı karşıya gelmeden bu dengeyi sürdürebilir mi? @handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

💬Anthropic CEO’su Dario Amodei, 12 Eylül’de uzun bir metin yayımladı. Başlığı “We Must Pace the Frontier.” Yani, “Yapay zekânın en ileri sınırındaki gelişmenin hızını kontrol etmek zorundayız.” * Amodei tam bir felaket tellalı değil. Teknolojinin yaratabileceği gelecek konusunda son derece iyimser. AI’ın bilimsel keşifleri hızlandırabileceğini, sağlık alanında büyük ilerlemeler sağlayabileceğini ve ekonomik büyümeyi olağanüstü artırabileceğini düşünüyor. Ama aynı insan bir taraftan da kontrol kaybı, siber saldırılar, biyolojik tehditler ve ekonomik şoklardan söz ediyor. Yani Amodei’nin önündeki denklem şu: Muazzam fayda ama aynı zamanda muazzam risk. * Bu nedenle üç aşamalı bir güvenlik sistemi öneriyor. 1- AI laboratuvarlarının içine bağımsız denetçiler girsin. Şirketlerin güvenlik uygulamalarını dışarıdan denetleyebilsinler. 2- Demokratik ülkeler ortak güvenlik standartları oluştursun. 3- Son aşamada ise Çin dahil büyük AI güçleri arasında karşılıklı ve doğrulanabilir güvenlik düzenlemeleri yapılsın. 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

💻Bugün insan yapay zekâyı geliştiriyor. Sorun yapay zekânın yapay zekâ geliştirmesi. Sonra ortaya çıkan daha güçlü sistemin, kendisinden de ileri bir sistemin geliştirilmesine daha fazla katkıda bulunması. Ve bu döngü tekrar etmesi. AI literatüründe bunun için kullanılan kavramlardan biri: Recursive self-improvement yani özyinelemeli kendini geliştirme; 🔹Bu fikir yeni değil. Fakat bugünkü tartışmayı farklılaştıran şey, AI sistemlerinin artık yazılım geliştirme ve AI araştırmasının çeşitli parçalarında gerçekten kullanılmaya başlanması. 🔹Asıl korku da şu: Eğer yapay zekâ geliştirme süreci giderek otomatikleşirse, bir noktada teknolojik ilerlemenin hızı insanların onu test etme, anlama ve denetleme hızının üzerine çıkabilir mi? 🔹Bunun gerçekleşeceğini bugün kimse bilimsel kesinlikle söyleyemez. Ama artık ciddi araştırmacılar “Bu ihtimali yok sayamayız” diyor. 🖊️@handefrt 🔗hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

🇹🇷 “Terörsüz Türkiye” sürecinin yol haritası dört kelimeyle özetleniyor: Tasfiye, teyit, denetim ve normalleşme. 🛡️ Terörsüz Türkiye” süreciyle ilgili Hürriyet’e özel açıklamalarda bulunan İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, devletin örgütün tüm unsurlarıyla tasfiye edilip edilmediğini sahada takip ettiğini, süreci sabote ve provoke etme girişimlerini engellediğini ve terörle mücadelenin sınır içinde ve dışında kesintisiz sürdüğünü belirtti. ⚠️ Çiftçi, “Devlet elini tetikten çekmiyor, terörün elindeki silahı kalıcı olarak alıyor” dedi. @handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…

Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması CAATSA ile bağlantılıydı; ancak bu karar yalnızca CAATSA yaptırımlarının otomatik sonucu değildi. Kongre, savunma bütçe yasalarına Türkiye’ye F-35 teslimatını sınırlandıran hükümler ekledi. Bu nedenle CAATSA yaptırımları kaldırılsa bile Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için ayrıca siyasi, teknik ve hukuki süreçlerin tamamlanması gerekiyor; - CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ile F-35 sürecinin yeniden başlaması aynı hukuki işlem değil. - İlki yaptırım rejiminin sona erdirilmesiyle ilgili. İkincisi ise savunma ihracatı, Kongre denetimi ve Pentagon’un teknik değerlendirmelerini kapsayan ayrı bir süreç. 🖊️@handefrt hurriyet.com.tr/yazarlar/han…