Kiracı–mal sahibi tartışmasında meseleye sürekli olarak “ev sahibi sorunu” veya “kiracı sorunu” diye bakmanın yanlış olduğunu düşünüyorum. Asıl mesele, sistemin kendisidir. Birincisi; kira sözleşmelerine devletin müdahalesi, olağanüstü ve fahiş artışların önlenmesi bakımından anlaşılabilir. Elbette bir üst sınır getirilebilir. Örneğin enflasyonun 4-5 katını aşan artışların önüne geçilebilir. Ancak kira sözleşmesinde tarafların serbestçe belirleyebileceği artış oranını, her yıl otomatik olarak “TÜFE’nin on iki aylık ortalaması” gibi tek bir ölçüte bağlamak doğru değildir. İkincisi; Türkiye’de uygulanan %25 kira artış sınırı gibi son derece ağır bir müdahalenin uzun süre devam ettirilmesi kira piyasasındaki dengeyi ciddi biçimde bozmuştur. İlk dönem, olağanüstü enflasyon şartları nedeniyle geçici bir tedbir olarak tartışılabilirdi. Nitekim o dönemde de bunu söyledik. Ancak uygulamanın ikinci kez uzatılması, mal sahibi ile kiracı arasındaki ekonomik dengeyi daha da bozdu ve uyuşmazlıkların toplumsal alana taşınmasına neden oldu. Üçüncüsü; kira sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların yıllarca devam etmesi kabul edilebilir değildir. Bir kiracı kira bedelini ödemiyorsa, bunun çözümü üç-beş yıl süren tahliye davaları olmamalıdır. Dünyanın birçok ülkesinde ödeme yapılmaması halinde çok daha hızlı çalışan bildirim ve tahliye mekanizmaları bulunmaktadır. Dubai’de gördüğüm uygulamalarda da benzer biçimde, kiracıya belirli bildirimler yapıldıktan sonra ödeme yapılmaması halinde son derece hızlı şekilde tahliye sürecine geçilmektedir. Dördüncüsü; Kiraya veren, kanunda sayılan özel tahliye sebeplerinden biri gerçekleşmediği sürece yalnızca sözleşme süresinin sona ermesine dayanarak kiracıyı çıkaramamaktadır. Bu nedenle bir yıllık kira sözleşmesi uygulamada “bir yıl + on yıllık uzama dönemi + sonraki 1 yıl fesih süreci” biçiminde son derece uzun bir hukuki ilişkiye dönüşmektedir. Bana göre kira sözleşmesinin süresi belirli süre için yapılmışsa, belirlenen sürenin sonunda ilişkinin sona erebilmesi hukuk sisteminin tartışması gereken konulardan biridir. Beşincisi; özellikle kira tespit davalarının yıllarca sürmesini hiçbir şekilde anlamlı bulmuyorum. Kira tespit davası esas itibarıyla teknik yönü ağır basan basit bir dava türüdür. Dava açılır. Sulh hukuk hâkimi dosyayı daha başlangıçta taşınmaz değerlemesi konusunda uzman, örneğin SPK lisanslı bir değerleme uzmanına gönderir. Uzman emsal taşınmazları inceler, raporunu hazırlar. Rapor taraflara tebliğ edilir. İtirazlar alınır ve hâkim kararını verir. Böyle bir davanın üç-dört yıl sürmesinin hiçbir hukuki veya ekonomik gerekçesi yoktur. Hatta bu tür uyuşmazlıklar bakımından klasik anlamda yıllarca süren istinaf süreçleri yerine, çok kısa süreli özel bir itiraz mekanizması dahi düşünülebilir. Örneğin kararın başka bir sulh hukuk mahkemesi tarafından bir veya iki ay içerisinde incelenmesi ve kesin olarak sonuçlandırılması mümkün olabilir. Benim anlatmaya çalıştığım tam olarak budur: Kiracıyı da mal sahibini de koruyan şey, taraflardan birini diğerine karşı güçlendirmek değildir. Hızlı, öngörülebilir ve dengeli bir hukuk sistemi kurmaktır. Bir devletin yaklaşımı şu olmalıdır: “Bu uyuşmazlıkların sokakta çözülmesine izin veremem. Bir vatandaşımın dahi hayatını kaybetmesini göze alamam.” Avrupa’daki yaşam kalitesinin temel unsurlarından biri de budur. Devlet yalnızca kanun çıkarmakla yetinmez; insanların günlük hayatında ortaya çıkabilecek çatışmaları büyümeden çözecek sistemi kurar. Kiracı ile mal sahibini yıllarca mahkeme kapılarında karşı karşıya bırakırsanız, bir taraftan sözleşmelere çok ağır müdahalelerde bulunup diğer taraftan uyuşmazlıkları hızla çözecek mekanizmaları kurmazsanız, mesele bir süre sonra hukuk meselesi olmaktan çıkar ve toplumsal bir çatışmaya dönüşür. Benim itirazım kiracıya veya mal sahibine değil. Benim itirazım, bu ilişkiyi doğru yönetemeyen sisteme.