TÜRK KÖYLÜSÜNE İHANET EDEN KİNYAS KARTAL’IN İTİRAFLARI - YILMAZ DİKBAŞ Fotoğraf: İsmet İnönü, Hasan Ali Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç; birlikte bir etkinlikte.. Köy Enstitülerine karşı çıkanların elebaşlarından biri Vanlı Kürt beylerinden Kinyas Kartal’dır. Kinyas Kartal, 1900’da Erivan’da doğmuş, Kürt Burukan aşiretinin liderlerindendi. Tiflis askeri lisesi, Bakü askeri akademisinde okumuş, Troçki’nin komutasında Kızıl Ordu’da görev almıştır. 1921’de Burukan aşireti topluca Türkiye’ye göç etmiştir. Kinyas Kartal, 1965-1980 yılları arasında Adalet Partisi’nden dört dönem üst üste Van milletvekili olmuştur. Ağustos 1958’de CHP Kastamonu milletvekili Sabri Tığlı, Kinyas Kartal’a sorar: – “CHP’nin uyguladığı Köy Enstitüleri modeli, ileri sürüldüğü gibi Komünist bir uygulama mıydı, bunun için mi karşı çıktınız, kaldırılmasını istediniz?” Kinyas Kartal, günümüzde özellikle yaşları 50’nin altında olan gençlerimizin çok dikkatle okuyup dersler çıkarması gereken şu itirafta bulunur: – “Bak delikanlı! Köy Enstitüleri kesinlikle Komünist bir yapılanma değildi! Doğudaki beylerin, şeyhlerin ve ağaların içinde en yüksek öğrenimi olanlardan birisi benim. Rusya’da yaşadım, Moskova Harp Akademisi’ni bitirdim. Rus ordusunda subaylık yaptım. Bir Rus generalin balerin kızı ile evlendim, vatanıma döndüm, yerleştim… Diyeceğim, Köy Enstitüleri Komünist yuvası değildi; bizim devlet ve yönetim üzerindeki gücümüzü ortadan kaldırmaya yönelik uzun vadeli ve çok akıllı bir uygulamaydı. Biz buna katlanamadık, içimize sindiremedik! En aydın olan ben bile katlanamadım, onlar hiç katlanamazlardı! Bunun için Demokrat Parti (DP) ile pazarlığa giriştik. Kaldırılmasını şart olarak öne sürdük. Yaşadığımız sürece bize bağlı halk üzerinde söz hakkımızın ve etkinliğimizin yok edilmeye kalkışılmasına göz yumamazdık! Bakın, benim Van’da ve yöresinde 258 köyüm var. Burada yaşayanlar devletten çok bana bağlıdır. Benim sözümü dinlerler… Benim iki köyümden iki çocuğumuzu alarak Malatya’daki Akçadağ Köy Enstitüsü’ne gönderdiler. Çocuklar giderken doğru dürüst Türkçe bilmiyorlardı. Köy halkı da Türkçe bilmez, kendi ana dilini konuşurdu. Bu çocuklar, Akçadağ Köy Enstitüsü’nde eğitildiler, yetiştirildiler. Bana da baskıyla bu iki köye okul yaptırdılar. Çocuklar o okullara geldiler. Öğretmenlik yaptılar. Öğrendiklerini öğrencilerine, sonra ailelerine ve öbür köylülere uyguladılar. Ne oldu? İki yıl sonra köyde herkes Türkçe konuşmaya başladı. O güne kadar köylülerin devlet kapısındaki işlerini benim adamlarım yapardı. Mektuplarına kadar yazardı. Bütün bunlar ortadan kalkmaya yüz tuttu. Köylüler benim gücümden başka güçler olduğunu öğrendiler. Bana bağlılıktan, benim sözlerimi dinlemekten uzaklaşır oldular. İşte buna izin veremezdik! Gerçek neden budur. Eğer bu sistem kaldırılmayıp bir on yıl daha sürseydi, hiçbirimiz yoktuk! Halk bizden çok devleti tanıyacaktı, devlete bağlı olacaktı.” Yılmaz Dikbaş / 22 Kasım 2020, Pazar