Jan Wegman

Hoe werd links de partij van de oorlog? Er gebeurde deze week iets merkwaardigs in de Tweede Kamer. Ralf Dekker hield een betoog met een eenvoudige kern: wat is het Nederlandse belang? Hoe voorkomen we verdere escalatie met een kernmacht, en hoe brengen we diplomatie weer centraal in een oorlog die al jaren voortduurt? Dekker zei: „Ik vind juist dat het voortdurend meer bewapening toepassen de zaak alleen maar erger maakt. Dat kunnen we ook zien. We escaleren, terwijl we juist zouden moeten de-escaleren.” En: „Mijn vraag is meer: hoe komen wij tot een vredessituatie die in het voordeel van Nederland is?” Maar het debat verschoof vrijwel onmiddellijk van die strategische vraag naar de persoon die haar stelde. Brekelmans reageerde: „De heer Dekker doet nu alsof hij een soort tussenpositie inneemt, maar in feite zegt hij exact hetzelfde als Poetin.” Even later sprak hij over: „dezelfde Kremlinriedel.” Paternotte ging nog verder. Hij wees op Dekkers contacten met Rusland: „Hij loopt de deur plat bij de Russische ambassade.” En concludeerde vervolgens: „Het is voor ons denk ik ook heel duidelijk aan welke kant de heer Dekker staat.” Klaver voegde eraan toe: „Hier valt niet mee te redeneren.” Daarmee werd een fundamentele strategische discussie al snel een discussie over politieke loyaliteit. Want Dekker staat met zijn analyse niet alleen. Jeffrey Sachs, Glenn Diesen en Douglas Macgregor, gepensioneerd kolonel van het Amerikaanse leger en nog altijd actief als militair en geopolitiek commentator, behoren tot degenen die al langer waarschuwen dat verdere escalatie uiteindelijk geen duurzame veiligheidsorde oplevert en dat onderhandelingen onvermijdelijk zijn. Hun analyse is omstreden. Veel Europese regeringen redeneren juist dat Rusland alleen vanuit kracht tot onderhandelen kan worden gebracht en dat militaire steun aan Oekraïne daarom noodzakelijk blijft. Maar dát is het debat dat gevoerd zou moeten worden. Niet: aan welke kant staat u? Maar: welke strategie werkt? En juist daar doet zich een fascinerende politieke omkering voor. Het links van mijn jeugd wantrouwde generaals, bewapening, de NAVO en militaire interventies. Diplomatie, détente en ontwapening golden als progressieve idealen. Vandaag behoort een belangrijk deel van sociaal-democratisch, groen en sociaal-liberaal Europa juist tot de krachtigste pleitbezorgers van hogere defensie-uitgaven, militaire steun en langdurige druk op Rusland. Tegelijkertijd hoor je aan delen van de rechterzijde steeds vaker woorden die vroeger eerder bij de vredesbeweging hoorden: de-escalatie, onderhandelingen, machtsevenwicht en nationaal belang. Dat heeft een verklaring. Een groot deel van links ontwikkelde zich van pacifisme naar liberaal internationalisme: bescherming van kleinere staten, mensenrechten en internationale rechtsorde kunnen militaire steun rechtvaardigen. Een deel van rechts bewoog juist richting realisme en nationale soevereiniteit: niet de vraag wie moreel het meeste gelijk heeft staat centraal, maar welke regeling haalbaar is en het eigen land het beste dient. Daarom praten beide kampen zo vaak langs elkaar heen. De ene vraagt: mag agressie worden beloond? De andere: hoe beëindigen we deze oorlog zonder verdere escalatie? Beide vragen verdienen een antwoord. Diplomatie is geen capitulatie. Kennedy sprak met Chroesjtsjov en Reagan met Gorbatsjov niet omdat zij hun tegenstanders bewonderden. Je onderhandelt juist met tegenstanders. En wie op de vraag naar diplomatie slechts antwoordt met „Poetin” of „Kremlinriedel”, heeft de vraag nog niet beantwoord.