피카

Cultural Revolution Legacy — เมื่อสังคมถูกสอนให้เชื่อฟังอำนาจ แต่ไม่ได้เรียนรู้ที่จะเคารพกติกา เคยสังเกตไหมว่า ทำไมเราจึงเห็นคลิปนักท่องเที่ยวหรือแฟนคลับชาวจีนบางกลุ่มแสดงพฤติกรรมฝ่าฝืนกฎในพื้นที่สาธารณะ ตั้งแต่การแซงคิว เบียดเสียด แย่งพื้นที่ ไปจนถึงการไม่สนใจกติกาของผู้จัดงานคอนเสิร์ต ทั้งที่มีป้ายประกาศและเจ้าหน้าที่คอยควบคุมอยู่แล้ว คำถามที่น่าสนใจกว่าการตัดสินว่าเป็นเรื่องนิสัย คือ พฤติกรรมเหล่านี้ แท้จริงอาจมีรากเหง้า มาจาก Cultural Revolution หรือการปฏิวัติวัฒนธรรมในยุคเหมาเจ๋อตุง ระหว่างปี 1966–1976 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่จีนพยายามรื้อถอนสิ่งที่เรียกว่า Four Olds ได้แก่ วัฒนธรรมเก่า ประเพณีเก่า ความคิดเก่า และขนบธรรมเนียมเก่า โดยมีเป้าหมายในการสร้างสังคมตามอุดมการณ์ปฏิวัติ ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่แค่การทำลายโบราณสถาน หนังสือ หรือมรดกทางวัฒนธรรม แต่ยังรวมถึงการสั่นคลอนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ด้วย ในช่วงเวลานั้น การกล่าวหา การประณาม และการแสดงความภักดีทางการเมืองสามารถกลายเป็นเครื่องมือในการเอาตัวรอด ขณะที่ความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อน ครอบครัว และคนในชุมชนถูกทำลายจากความหวาดระแวง สิ่งที่น่าสนใจคือ มีงานวิจัยทางเศรษฐศาสตร์และสังคมศาสตร์รองรับผลกระทบระยะยาวของเหตุการณ์นี้ Liang Bai และ Lingwei Wu ตีพิมพ์งานวิจัยเรื่อง Political Movement and Trust Formation: Evidence from the Cultural Revolution (1966–76) ในวารสาร European Economic Review ปี 2020 โดยใช้ข้อมูลความรุนแรงในระดับพื้นที่ร่วมกับข้อมูลความไว้วางใจของประชาชน ผลการศึกษาพบว่า ผู้คนที่เติบโตในพื้นที่ซึ่งได้รับผลกระทบจากการปฏิวัติวัฒนธรรมอย่างรุนแรง มีระดับความไว้วางใจทางสังคมต่ำกว่า แม้เวลาจะผ่านไปมากกว่า 60 ปีแล้วก็ตาม ขณะที่ Yuhua Wang จาก Harvard University ศึกษาเรื่อง The Political Legacy of Violence During China’s Cultural Revolution ตีพิมพ์ใน British Journal of Political Science ปี 2021 พบว่า ประชาชนในพื้นที่ที่เผชิญความรุนแรงจากรัฐมากกว่า มีความไว้วางใจต่อผู้นำทางการเมืองลดลง และมีความวิพากษ์วิจารณ์ระบบการเมืองมากขึ้น แต่ในอีกด้านหนึ่ง ความรุนแรงดังกล่าวกลับทำให้พฤติกรรมการต่อต้านรัฐลดลงด้วย นี่คือความย้อนแย้งที่น่าสนใจมาก เพราะการทำให้คนกลัวอำนาจ สามารถทำให้คนเชื่อฟังได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าคนเหล่านั้นจะเกิดความไว้วางใจต่อสังคมหรือกติกาส่วนรวมตามไปด้วย มีอีกหนึ่งงานวิจัยใน Economic Modelling เมื่อ ปี 2023 เรื่อง Is There Hope After Despair? An Analysis of Trust Among China’s Cultural Revolution Survivors พบว่าผลกระทบด้านความไว้วางใจยังแตกต่างกันตามความสัมพันธ์ ผู้คนอาจยังไว้วางใจครอบครัวและเพื่อนสนิท แต่มีความระมัดระวังต่อเพื่อนร่วมงาน คนแปลกหน้า และบุคคลนอกกลุ่มมากกว่า เมื่อเชื่อมโยงกับพฤติกรรมในพื้นที่สาธารณะ สมมติฐานที่ว่า หากสังคมมีความไว้วางใจต่ำ การยอมรับกติกาที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากคนแปลกหน้าก็อาจทำได้ยากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อบุคคลมองว่าการรักษาผลประโยชน์ของตนเองสำคัญกว่าการรักษาความสะดวกของส่วนรวม และบางที นี่อาจเป็นมรดกทางสังคมที่ลึกซึ้งกว่าการสูญเสียวัฒนธรรมในยุคเหมาเจ๋อตุงเสียอีก อ้างอิงเอกสาร 1. Bai, L. & Wu, L. (2020). Political Movement and Trust Formation: Evidence from the Cultural Revolution (1966–76). European Economic Review, 122, 103331. DOI: 10.1016/j.euroecorev.2019.103331⁠ 2. Wang, Y. (2021). The Political Legacy of Violence During China's Cultural Revolution. British Journal of Political Science, 51(2), 463–487. DOI: 10.1017/S0007123419000255 3. Is There Hope After Despair? An Analysis of Trust Among China's Cultural Revolution Survivors. (2023). Economic Modelling, 121, 106218. 4. The Direct and Intergenerational Behavioural Consequences of a Socio-Political Upheaval. (2022). Journal of Economic Behavior & Organization, 200, 931–958. DOI: 10.1016/j.jebo.2022.06.033⁠