Ali Çabuk

İran’da savaş konuşuluyor. Herkes füzeleri, üsleri ve ittifakları tartışıyor. Ama şu soruyu sormuyoruz: 👉 İran havzası çökerse ne kaybederiz? Tasavvufun dili, divan edebiyatının estetiği, siyaset düşüncesinin metafiziği ve inanç formlarının çoğul yapısı, büyük ölçüde İran–Anadolu etkileşimi içinde şekillenmiştir. Farabi’den İbn Sina’ya, Attar’dan Mevlana’ya uzanan bu hat, Doğu ile Batının sentezini oluşturmuştur. Bu hattın kesilmesine dair devletler aralarında konuşabilirken, “entelektüel tembellik” nedeniyle toplumlar birbirlerini düşünemiyorlar. Bazen en büyük kayıplar haritada görünmez. fokusplus.com/odak/iran-duse…

Hürmüz Boğazında hava bulutlu. Buşehr sahili.

İran'da yoğun yağışlar sele neden olmaya başladı. 5 eyalet için kırmızı alarm verildi. Ülkenin güneyindeki bazı eyaletlerde eğitime ara verildi.

Tahran'a ilk kar yağdı. Tahran eyaletine bağlı Şemşek şehri bugün kara kaplandı. Ayrıca İran'da ciddi yağış ve sel riski uyarısı yapıldı. Tahran dahil 5 eyalet için kırmızı alarm verildi. Bir süredir bölge genelinde kuvvetli sağanak ve gök gürültülü fırtınlar etkili oluyor.

İnkılap meydanında posterin ateşe verilmesini bekliyoruz. İranlılar bugün ayrı coşkulu. Şehri yakmasınlar.

İran Lideri Müçteba Hamaney'den ABD seçimlerine dair ilk açıklama: ABD'de iktidar veya siyasi kadroların değişmesiyle politiklarının değişeceğini sananlar yanılıyorlar. En küçük teslimiyet eğilimi bile kibirli düşmanı (ABD'yi) yeni bir savaş için cesaretlendirecektir.

ABD'nin İran'a nükleer saldırı yapabileceği fazla konuşulmaya başlandı. Garip bir duygu. Ne yapalım? Ciddiye mi alalım? Kiralık sığınak mı arayalım, bilet mi bakalım? Modern zamanın sıradanlığı: Atom bombası gündemi, günlük işler listesiyle yan yana. Nükleer saldırı tehdidi altında olsan da hayatı durduramıyorsun.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Üyesi: ABD ve İran arasında doğrudan müzakere ihtimali var. Bu müzakere Türkiye veya Katar'da olabilir. NPT'den çekilme konusu İran'ın nükleer silah üretimine yönelmek istediği algısını oluşturur. Rusya ve Çin gibi ülkeler bile İran'ın karşısında yer alabilir.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Rızai, Vance'in mektunu hakkında: Trump'ın yardımcısı Vance'in mektubunu okudum, henüz yanıt vermedim. Üslubları tamamen değişmiş görünüyor, bu iyi bir şey. İran halkının zaferini ve gücünü pekiştirdiğini gösteren iyi bir işaret. Mektubun içeriği hakkında onlar bir şey söylemediği için ben de şimdilik bir şey söylemeyeceğim.

İran Dışişleri Bakanı Erakçi bugünkü açıklamasında "İslamabad mutabakatından sonra uygulanan yaptırımların kaldırılmasını" şartlardan biri olarak sundu. Bu ifade İran'ın müzakere pozisyonunda bir esneme ihtimali olarak görülebilir. İran, bütün yaptırımların kaldırılması gibi kapsamlı bir talebi bu aşamadaki uygulama paketinin merkezine koymuyor. Bunun yerine, belirli bir tarihten sonra getirilen yaptırımların kaldırılmasını öne çıkarıyor. Bu, müzakereyi daha somut ve uygulanabilir bir zemine çekme girişimi olabilir. Fakat İran'ın nihai yaptırım talebinden vazgeçtiğini göstermez. Tahran, İslamabad sonrası yaptırımların kaldırılmasını Hürmüz'ün açılması için yeterli bir ilk adım mı görüyor, yoksa petrol yaptırımlarına yönelik muafiyetlerin ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını da aynı anda mı şart koşuyor? Ve tüm bunlar 2 güne sığar mı?

İran Dışişleri Bakanı Erakçi, ABD'ye sunulan 7 günlük planının uygulanma süresini 2 güne indiren yeni bir öneri hazırlandığını açıkladı. Tahran'ın şartları arasında İslamabad Mutabakatı sonrası getirilen yaptırımların kaldırılması, ABD askerlerinin bölgedeki varlığının azaltılması, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı'nda Umman'la oluşturulan yeni deniz güzergâhının tanınması yer alıyor.

ABD'de ara seçimler yaklaşırken Tahran-Washington hattında diplomasi trafiği arttı. Son olarak Vance'in mektubu Tahran'a ulaştırıldı. Yapılan yorumlar Vance'in saygılı bir dil kullandığı ve İranlıların mektubu değerlendirmeye aldıkları şeklinde. Dışişleri Bakanı Erakçi ise ABD'nin diyalog ve uzlaşı zemini oluşturma çabasını olumlu bir adım olarak nitelendirdi. Erakçi ayrıca; "Şu aşamada ABD'li yetkililerle görüşme planımız yok" dedi.

Mücteba Hamaney'in görüşme trafiği ne anlama geliyor? Son günlerde İran Lideri Mücteba Hamaney'in siyasi ve askeri üst düzey isimlerle görüşme sıklığı arttı. Özellikle yasama, yürütme ve yargı erklerinin ardından Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri ve bugün de Silahlı Kuvvetlerin en üst düzey komutanlarıyla görüşmesi, savaş ve güvenlik gündeminin liderlik makamında daha yoğun biçimde koordine edildiğine işaret ediyor. Hamaney'i yakın zamanda kamuoyu önünde görür müyüz bilmiyorum. Ancak Hamaney'in savaş koşullarında karar alma mekanizmasını kendi etrafında daha görünür biçimde topladığını görüyoruz. 21 Ekim: Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf 24 Ekim: Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei 27 Ekim: Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai 31 Ekim: Genelkurmay Başkanı, Ordu Komutanı ve Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Tahran'da Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan temsilcileriyle yapılan görüşmelerin ardından Rızai'nin liderle bir araya gelmesi, bölgesel diplomasi ile güvenlik kararlarının aynı merkezde buluştuğunu gösteriyor. Ardından askeri komutanlarla yapılan görüşme ise bu sürecin yalnızca diplomatik bir hazırlık olmadığını, olası bir yeni çatışma ihtimalinin de hesaba katıldığını gösteriyor.

İran Lideri Müçteba Hamaney Genelkurmay Başkanı, DMO Komutanı ve İran Ordu Komutanı ile görüştü. Hamaney görüşmede her türlü saldırıya coğrafi sınıra bakmadan karşılık verilmesi talimatını verdi.

El Arabiya'nın iddiasına göre İran ve ABD, Doha'da doğrudan müzakerelere başlayabilir. Çin ve Rusya'nın olası bir anlaşmanın garantörleri olması da gündemde. Bu senaryo, savaş ve barış sürecinde Pekin ve Moskova'nın etkinliğini artırabilir. İran açısından ABD ile müzakere masasında tek başına oturmak yeterli değil. Tahran, Washington karşısında elini güçlendirmek ve olası bir anlaşmanın sürdürülebilirliğini sağlamak için Çin ve Rusya'yı sürece dahil etmek zorunda.

İran’da nükleer doktrin tartışması, yalnızca siyasi elitlerin değil, kamuoyu söyleminin de gündeminde. Tahran Cuma İmamı, İran’ın nükleer doktrinini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini savundu. Açıklamasında bunun ani ve duygusal bir tepki değil, ulusal bilinç ve olgunlaşmanın sonucu olduğunu belirten Hatib, İran’ın kırmızı çizgilerinin ihlal edildiğini ve karşı tarafın anlaşmalara bağlı kalmadığını söyledi. Hatib ayrıca, daha önce yapılan bazı kamuoyu araştırmalarında İran halkının yüzde 70’inden fazlasının nükleer doktrinin gözden geçirilmesini istediğini öne sürdü.

İranlı kaynak: İran, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri’ne gönderdiği mektubu teslim aldı ancak şu ana kadar yanıt vermedi. Tahran, ABD’nin İran’ın öne sürdüğü yedi şartı yerine getirmesinde ısrar ediyor ve bu şartlarla çelişen tutumları kabul etmiyor.