Nassim Taleb’in Antikırılganlık’ta anlattığı Büyük Hindi Sorunu diye çok güzel bir örnek vardır. Bir hindi düşünün. Hindi tam 1000 gün boyunca aynı kasap tarafından besleniyor. İlk gün doğal olarak temkinli. İkinci gün yine besleniyor. Üçüncü gün yine.. 100 gün geçiyor, hiçbir şey olmuyor. 500 gün geçiyor kasap hala yemeğini getiriyor. 999. güne geldiğinde hindinin elindeki bütün geçmiş veri aynı şeyi söylüyor. Kasap beni seviyor ve beslemeye devam edecek. Ve zaman geçtikçe bu inancı güçlendikçe güçleniyor. Çünkü her yeni gün geçmişteki gözlemini bir kez daha doğruluyor. İstatistiksel olarak kendisini hiç olmadığı kadar güvende hissettiği noktaya geliyor. Sonra Şükran Günü geliyor ve kasap hindiyi kesiyor.. Kasabın başından beri niyeti değişmedi aslında. Değişen hindinin hikayeyi yorumlama biçimiydi.. Bu olay hindi için bir Siyah Kuğu’dur ama kasap için değildir. Çünkü hindi geçmişte başına kötü bir şey gelmemesini, gelecekte de gelmeyeceğinin kanıtı sanmıştır. Son yaşanan fon olaylarında da biraz bunu gördük bence. Aylarca düzenli getiri geldi, para çıkışlarında sorun yaşanmadı, kazançlar neredeyse kusursuz ilerledi. Her geçen ay insanların bu yapılara olan güveni biraz daha arttı. Diğer hindiler kesilmeyince beni de kesmeyecekler diye düşündü. Ve tam da uzun süre hiçbir şey olmamasının yarattığı güven yüzünden risk olduğundan daha küçük görünmeye başladı.. ve sonra şükran günü geldi.. Yani demem o ki bir şeyin uzun süre sorunsuz çalışması, güvenli olduğunun kanıtı olmayabilir. Hatta bazen insanları en savunmasız hale getiren şey o uzun sakinliktir. Yatırımda bugüne kadar bir şey olmadı cümlesi bu yüzden hiçbir zaman yeterli bir güvence değildir. Bizim de her olaydan bir ders çıkarmamız gerekiyor. Burasının bizim paramızı almak isteyen kurtlarla dolu olduğunu unutmamalıyız. Herkes bizim iyiliğimizi düşünmüyor. Herkes bize kazandırmak için konuşmuyor. Herkesin çıkarı bizim çıkarımızla aynı değil.. O yüzden güvenmeden önce sorgulamak, anlamadan önce para koymamak ve geçmişte sorunsuz çalışmış olmasını tek başına güvence saymamak gerekiyor.. Hindi olmayalım :)