Zekeriya EFİLOĞLU

Zekeriya Efiloğlu’nun HâsılıKelâm yayını ile Maarif Platformu’nun Sanal Kuşatma ve Medya Krizi raporu üzerine bir değerlendirme youtu.be/I4oIaAGh2ho?si=RE4w… Programın en çok dikkatimi çeken tarafı şu: Zekeriya Bey sosyal medyanın tahrip edici yüzünü anlatmakla yetinmedi, bir adım ileri gidip eğitme vazifesinin fiilen el değiştirdiğine işaret etti. Çocuğu bugün mektep de yetiştirmiyor, hane de; terbiye kürsüsüne ekran oturmuş durumda. Muallimin yerini alan bir cihazdan bahsediyoruz ve bu cihazın ne müfredatı belli, ne de hesap vereceği bir mercii. Bu tespit, Ağustos’ta yayımladığımız Sanal Kuşatma ve Medya Kriziraporunun da çıkış noktasıdır. Raporu bu vesileyle bir kere daha gündeme getirmek istedik; zira mesele aynı mesele, yalnız raporumuz işin kurumsal ve ontolojik tarafına kadar iniyor. Zekeriya Bey’den temennimiz, bundan sonraki programlarında bu rapora da yer vermesidir. Çünkü muhtevası ve çözümleri ile emsali olmadığını iddia ediyoruz. Bir tespit kaç kalemden çıkarsa o kadar kuvvetlenir; aynı yöne bakan iki ses, tek sesin iki katı değil, çok daha fazlasını eder. Rapor: Maarif Platformu, Sanal Kuşatma ve Medya Krizi: Dijital Tehditler, Ekranın Kurtuluşu ve Çözüm Yolları, Rapor No. 6, Ağustos 2026. maarifplatformu.com/sanal-ku… 🎙️ Hakkını Teslim Edelim Serdar Tuncer’in Zekeriya Efiloğlu ile yaptığı sohbet, “Anne Babalar Mutlaka İzlesin” başlığıyla yayımlanmış. Başlığın iddiası büyük, ama sohbetin gündemi o iddiayı hak ediyor: dedenin ninenin çocuğun aidiyetindeki yeri, ebeveynin sözüyle değil yaşayışıyla öğrettiği, başarıyı sınav sonucundan ibaret saymanın yanlışlığı, ekran karşısında ailenin rehberliği ve çocuğun bize mülk değil emanet olduğu. Üstelik sohbet anne babanın kapısında da durmuyor. Serdar Bey sorularıyla meseleyi genişletiyor; zorunlu eğitime ve onun netice verdiği tabloya da temas ediliyor, ailenin dışındaki çözüm hatları da konuşuluyor. Bu, bu tür programlarda sık rastlanan bir şey değil; kıymetlidir. Benim eksik bulduğum yer başka. 🧱 Anne Baba Niçin Yetersiz Kalıyor? Raporumuzun altıncı sayfasında şöyle bir cümle var: Bu kadar devasa bir beka meselesini sadece “bireysel ebeveyn farkındalığına” indirgemek, cephede ağır bombardıman altındaki bir askere “kendi zırhını evinde kendin doku” demek kadar abesle iştigaldir. Program bu tuzağa tamamen düşmüyor, ama sorunun en can alıcı iki şıkkı cevapsız kalıyor: Anne baba niçin yetersiz kalıyor? Ve bu sisteme rağmen anne baba ne yapabilir? Birincisine cevap vermeden ikincisi havada kalır. Çünkü ekranın öbür ucunda senarist var, yapımcı var, reyting hesabı var, fon mekanizması var, algoritma var. Anne babaya “siz örnek olun” demek, kapının önüne süpürge koymaya benziyor; ev temizlenir, sokaktan akan toz kesilmez. Program anne babalara yönelik olduğu için bu kadarı tabiî görülebilir. Yine de cevabın yarım kalması, dinleyende “demek ki iş tamamen bana kalmış” hissi bırakıyor. 🕳️ Asıl Eksik: Zeminin Kendisi Esas söylemek istediğim şu: Sohbet değerler düzeyinde ilerliyor. Bu düzey kıymetlidir, fakat bir kat altındaki zemine inilmesi lazım. . Raporumuzun ilk iddiası, alışılmış sırayı tersine çevirmesidir. Yaygın anlatıda ekran faildir, çocuğu o bozar. Bizim tespitimiz şu: Varlık tasavvurundan (ontoloji) ve bilgi tasavvurundan (epistemoloji) kopuşun ruhlarda açtığı devasa bir anlam boşluğu var. Ekran o boşluğu açmıyor; açık bulduğu için giriyor. İnsan ruhu da tıpkı tabiat gibi boşluk kabul etmiyor. Sahipsiz bırakılan tarlayı ayrık otları nasıl istila ederse, irfan ve hikmet tohumlarıyla doyurulmamış bir zihni de başkalarının ürettiği yabani kurgular esir alıyor. Sizin boş bıraktığınız alan boş kalmıyor. Bu ayrım felsefi bir incelik gibi görünür, ama doğrudan netice doğurur. Boşluğu konuşmazsanız elinizde yalnız tedbir listesi kalır: süreyi kıs, filtreyi tak, saati sınırla. Bunlar da gerekli. Fakat bataklık dururken sinek avlamak, sivrisineği bir müddet azaltır; hepsi o kadar. 🏫 Zorunlu Eğitim Bahsi Yarıda Kalıyor Programın zorunlu eğitime temas etmesi doğru bir adım, lâkin mesele orada da bir kademe eksik kalıyor. Çünkü asıl arıza sürenin uzunluğunda ya da sınav baskısında değil; o yıllar boyunca çocuğa hangi dille ne anlatıldığında. Çocuk haftada bir saat din dersine, yirmi küsur saat fen derslerine giriyor. Fen kitaplarında kâinat “kendiliğinden oluştu”, “tabiat şunu yaptı”, “şu yeteneği geliştirdi” gibi faili silinmiş bir dille anlatıldığında, akşam evde kurulan sohbetin tamir edebileceği alan ne kadar kalır? Buradaki itiraz, ders kitaplarına dinî içerik konulmasına dair değil. Bir mektubun mürekkebini tarif etmek ayrı bir iştir, o tarifi “demek ki yazan yoktur” hükmüne çevirmek ayrı. Kimya susar, çünkü sorusu o değildir. Ama sustuğu yerde bir cevap varmış gibi davranıldığında bilim, eseri sahibinden kaçıran bir hırsız konumuna düşürülmüş olur. Raporumuzun tespiti bunu bir cümlede topluyor: Biri kâinatı failsiz anlatıyor, öteki faili kâinatsız anlatıyor. Çocuk ikisinin arasında kalıyor ve o boşluğa da ekran yerleşiyor. Buna bir de tepeden inmeci, tornadan çıkmış tek tip müfredat dayatması eklenince, fidanın kendi toprağına yabancılaşması kaçınılmaz oluyor. 🏛️ Her Kapıya Kendi Anahtarı Program çözüm tarafına da uzanıyor. Raporumuzun bu noktadaki farkı, “kurumlar eşgüdüm içinde çalışmalı” cümlesiyle yetinmemesidir. Adressiz mektup postacının çantasında kalır. Biz her kapıya kendi anahtarını yapmaya çalıştık. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, ebeveyni evde panikle fişi çeken bir gardiyan konumundan çıkarıp “şuurlu bir kale muhafızı” haline getirmeli. RTÜK, yangın söndükten sonra ceza kesen bir itfaiye teşkilatı olmaktan çıkıp yerli içeriği tahkim eden bir ödüllendirme ve fonlama ekosisteminin baş aktörü olmalı. Kültür ve Turizm Bakanlığı adındaki birinci kelimeye geri dönmeli. Gençlik ve Spor Bakanlığı, sanal gettolardan çıkaracak fiziki ve içtimai alanları mahalle ölçeğine indirmeli. Diyanet ise kürsüden reçete okumayı bırakıp ilacın kendisini vermeli; kâinat kitabını vaaza ve hutbeye sokmalı. Bir sohbet programının bu listeyi tek tek masaya yatırması beklenmez; sürenin tabiatı buna müsait değildir. Zaten raporların işi de budur. 🎬 Kimsenin Sormadığı Soru: Bu İçeriği Kim Üretiyor? Bu sahadaki hemen her çalışma talep tarafında duruyor: Çocuğu koru, süreyi kıs, yaşı doğrula. Raporumuzun belki en özgün tarafı arz tarafını açmasıdır. Bu içerikleri kim üretiyor, o insanı kim yetiştiriyor? Tespitimiz net: Senarist, yapımcı, yönetmen, editör, karikatürist, animasyon sanatçısı ve dijital içerik üreticileri arasında bu toplumun tarihî ve kültürel hafızasını taşıyabilecek nitelikli insan kaynağı yeterince temsil edilmiyor. Sektörün kendini avuttuğu “nitelikli iş satmaz” kanaati ise koca bir yanılgı. Menüsüne hiç ev yemeği koymayan lokantacının “millet ev yemeği sevmiyor” demesine benziyor. Türkiye dünyaya en çok dizi ihraç eden ülkelerden biri. Sermaye var, teknik var, oyuncu var, dağıtım ağı var. Eksik olan kapasite değil, istikamet. Aynı nehir hem değirmeni döndürür hem köyü basar; neticeyi suyun kudreti değil, yatağın hangi tarafa kazıldığı belirler. ⏳ Üstelik Takvim Geldi 1 Kasım’da on beş yaş altı için sosyal medya düzenlemesi fiilen yürürlüğe girdi. Yaş doğrulaması e-Devlet üzerinden işliyor, mevcut hesaplar için Mart 2027'ye kadar süre tanındı. Yasak yerindedir, arkasında dururuz. Fakat devreye giren yalnız yasağın kendisi. Milyonlarca çocuğun gününde birkaç saat boşalıyor ve o saatleri neyin dolduracağı hiçbir kanun maddesinde yazmıyor. Yazamaz da; kanunun işi kapıyı kilitlemektir, odayı döşemek değil. Odayı döşeme işi aileye, mektebe, mahalleye ve ekranın öbür ucundaki yapımcıya düşüyor. İşte bu yüzden “Anne babalar mutlaka izlesin” başlıklı yayınların çoğalması güzel ama kâfi değil. Bugün aynı başlığın bir benzerine daha ihtiyacımız var: “Yapımcılar mutlaka izlesin.” 🧭 Sözü Bağlarken Yayın bir kapı açıyor, hakkını teslim edelim. Aile bağının, rol modelin, emanet şuurunun ve zorunlu eğitimin konuşulduğu her sohbet bu memlekete kazançtır. Raporumuzun ikinci önerisinin başlığı zaten “Muhkem Bir Kale Olarak Aile ve Şuurlu Rehberlik”tir. Benim temennim, bu tür sohbetlerin bir kat daha derine inmesi. Ekranı, zorunlu eğitimi ve aileyi konuşurken hepsinin altındaki ortak zemini, yani varlık ve bilgi tasavvurunu da masaya koymak. Çünkü o zemin konuşulmadan alınan her tedbir, yüzeye vuran araza yapılmış geçici bir pansuman olarak kalıyor. Raporumuz tam da bunu denemektedir: teşhis, tahlil ve kurum kurum adres yazılmış bir yol haritası. Ekranı toptan karartmayı değil, kumandasını küresel tekellerin elinden alıp onu bir irfan mektebine dönüştürmeyi teklif ediyor. Elinden ekran alınan çocuk sadece o an korunur. Eline hakikat pusulası verilen nesil ise bir ömür boyu hür yaşar. Rapor: Maarif Platformu, Sanal Kuşatma ve Medya Krizi: Dijital Tehditler, Ekranın Kurtuluşu ve Çözüm Yolları, Rapor No. 6, Ağustos 2026. Maarif Çalışma Grubu maarifplatformu.com/sanal-ku…