Instytut Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego zdobył 14 grantów ERC, co stanowi 14% wszystkich takich grantów w Polsce. To tyle samo grantów co zdobyła druga uczelnia w całości - Uniwersytet Jagielloński, a jednocześnie nie tak drastycznie mniej niż cały PAN - 69 instytutów, który zdobył 21 grantów Skąd wziął się ten fenomen małego instytutu, który radzi sobie w zdobywaniu grantów Europejskiej Rady ds. Nauki (ERC) równie dobrze co cała uczelnia? Mimo, że na polskim podwórku brzmi spektakularnie, to jest to po prostu dobrze działająca instytucja w kontekście europejskim. Pędzę jednak najpierw wyjaśnić, czym są granty ERC. W europejskim ekosystemie akademickim to najbardziej obiektywny miernik doskonałości badawczej. ERC przyznaje wielomilionowe finansowanie na tzw. frontier research – przełomowe badania, które wykraczają poza obecny stan wiedzy. Nie ma tu miejsca na asekuracyjne, łatwe do przewidzenia projekty. Mechanizm ERC opiera się na zasadzie high-risk, high-gain: finansuje pomysły ryzykowne, ale obiecujące przełom w nauce. Liczy się tu wyłącznie wybitny potencjał samego naukowca i jego idei, niezależnie od dziedziny, wieku czy narodowości. Zdolność do seryjnego pozyskiwania tych środków to dla świata czytelny sygnał: ta instytucja tworzy naukę w skali globalnej. Sukces Instytutu, z którego się wywodzę, nie jest jednak dziełem przypadku: - W okolicy 2010 roku Instytut przeprowadził reformę struktury organizacyjnej, polegającą na rezygnacji z tradycyjnego podziału na zakłady i katedry. Większość z nas uznała, że stratą czasu jest utrzymywanie tego poziomu administracji, a sztuczne podziały nikomu nic nie dają. W efekcie młodzi naukowcy zaraz po doktoracie w sposób niemal automatyczny stają się samodzielni. Ta wczesna niezależność jest kluczowa przy aplikowaniu o granty ERC. - W wyniku głębokiej współpracy międzynarodowej, skupiamy się na badaniach, które mają realne znaczenie, i kultywujemy tradycję publikowania dokładnie tam, gdzie nasi najbardziej uznani koledzy z zagranicy - czyli na wiodących, światowych konferencjach informatycznych. - Elementem, którego absolutnie nie można pominąć, jest stworzenie niezwykle sprawnie działającej Sekcji Obsługi Badań. To dedykowana jednostka, która realnie zdejmuje z badaczy ciężar administracji i rozliczania projektów naukowych. Mnie niezmiennie zastanawia to, że skoro mamy w Polsce tak świetnie działający, sprawdzony w boju przykład, jak zdobywać granty ERC, to dlaczego tak mało innych instytucji go naśladuje? Osobiście nie znam żadnego innego instytutu na uczelni w Polsce, który wprowadziłby taką płaską strukturę organizacyjną. Taka struktura typu „non-chair” jest kluczową cechą wiodących anglosaskich instytucji akademickich w USA, Wielkiej Brytanii czy Kanadzie. Stoi ona jednak w bezpośredniej opozycji do tradycyjnego, hierarchicznego systemu katedralnego, który historycznie ukształtował się w Niemczech i mocno dominuje na uczelniach w Europie Środkowo-Wschodniej.

Polska ubiega się o organizację Igrzysk Olimpijskich... może i pomysł dobry, ale pokazujący, że biegniemy w inną stronę niż świat, bo w tym samym czasie Donald Trump planuje podpisanie rozporządzenia wykonawczego, które ma wspierać rozwój AI w bezprecedensowej skali! „Wysiłek ten ma sygnalizować, że administracja Trumpa postrzega nadchodzący wyścig w dziedzinie sztucznej inteligencji jako równie ważny, co Projekt Manhattan lub wyścig kosmiczny” — powiedział szef gabinetu Departamentu Energii Carl Coe. W Polsce też powinniśmy uruchamiać podobne duże projekty, które zintegrują krajowe laboratoria badawcze aby zintensyfikować badania nad technologiami sztucznej inteligencji nowej generacji. To naprawdę ostatni moment abyśmy pomyśleli o technologii AI tak poważnie jak to robią USA, albo Chiny.

Polska ma najlepszych młodych informatyków na świecie. Na ostatniej międzynarodowej olimpiadzie SI wygrał Krzysztof Rojek, a na ostatniej międzynarodowej olimpiadzie informatycznej Adam Gąsienica-Samek zajął drugie miejsce. Niestety, raczej nie zaczną kariery naukowej w Polsce! Przede wszystkim dlatego, że stypendia doktoranckie są bardzo niskie - niższe niż minimalne wynagrodzenie, a przemysł oferuje więcej niż dziesięciokrotnie większe pensje. Jako długofalowy efekt tego stanu rzeczy wydziały informatyczne od kilku lat mierzą się z problemem zastępowalności kadry, a na uczelniach w informatyce jest ogromna luka pokoleniowa.