Maria Berberi

QEVERIA E SYLESHËVE IV 1984, por me AI (IA) George Orwell në “1984” kishte kuptuar se kontrolli i vërtetë nuk fillon kur pushteti të thotë se çfarë të mendosh, por kur pushteti arrin të kontrollojë vetë realitetin mbi të cilin mendohet. Ministria e së Vërtetës nuk ishte thjesht ministri e propagandës, ajo merrej me të shkuarën, me faktet, me të tashmen, me kujtesën dhe me kufirin  e asaj që vërtetë kishte ndodhur me atë që duhej të besohej se kishte ndodhur. Në versionin shqiptar të vitit 2026, “Ministria e së Vërtetës nuk do të ekzistojë. Zoti na ruajt”. Do të kemi IA. Do të kemi një pasqyrë dixhitale që identifikon manipulimin, kontrollon pretendimet, zbulon modelet e koordinuara dhe i shpjegon qytetarit jo vetëm çfarë po sheh, por edhe pse po e sheh dhe sa duhet t’i besojë asaj që po sheh. Dhe këtu nis --Qeveria e Syleshëve IV--. Syleshët IV janë Syleshët I-II-III me një ndryshim thelbësor: Syleshi i vjetër nuk shihte realitetin; Syleshi i ri ka vendosur të ndërtojë një makinë që të tjerët ta shohin realitetin ashtu siç e sheh IA. Syleshët III kishin një problem të thjeshtë: protesta ndodhte para syve të tyre dhe nuk e shihnin, problemi shpërthente dhe nuk e shihnin, kontradikta dilte në publik dhe përsëri nuk e shihnin. Kur dardha binte pas shpine, mbetej gjithmonë gati formula: “Përgjegjësia është personale.” Syleshi ishte i njëjti.   Vetëm se tani ka IA-në. Dhe IA-ja ka një avantazh të madh ndaj Syleshit: MUND TË SHOHË PËR TË GJITHË. Në teori, kjo është transparencë. Në praktikë, pyetja bëhet shumë më interesante: kush i ka mësuar makinerisë se çfarë duhet të shohë? Kush vendos se çfarë quhet manipulim? Kush përcakton cili burim është më i saktë? Kush vendos se cili version i një ngjarjeje ka më shumë peshë? Sepse mund të ndodhë diçka shumë më elegante se censura. Qytetari mund të shohë një video autentike të një proteste dhe sistemi t’i shpjegojë se videoja është reale, por burimi nuk është mjaftueshëm i besueshëm. Pastaj t’i paraqesë një version tjetër të ngjarjes si më të besueshëm, sepse IA vjen nga burimi që sistemi e konsideron “Të Saktë”. IA nuk ka thënë: “Mendo kështu.”   Ka thënë: “Këtë konsideroje më të besueshme.” Dhe nëse kontrollon KORNIZËN brenda së cilës njerëzit vendosin çfarë është e vërtetë dhe çfarë është e dyshimtë, nuk ke më nevojë t’u tregosh drejtpërdrejt se çfarë duhet të mendojnë. Ke kontrolluar terrenin mbi të cilin mendojnë. Kjo është arsyeja pse Syleshët IV janë më interesantë se Syleshët III. Syleshët III kishin propagandën. Syleshët IV kanë Procesor. Dhe propaganda e automatizuar ka një veçori të re: nuk ka nevojë të duket si propagandë. Ajo mund të vijë si verifikim, si transparencë, si analizë, si rezultat algoritmik, si një shenjë jeshile ose e kuqe pranë një lajmi. Nuk të thotë çfarë të mendosh. Të tregon se cilës gjë duhet t’i besosh. Praktikisht, PROPAGANDË ME PROCESOR. Në këtë moment gjërat bëhen më të “lezeçme”. Syleshi nuk do që të gjithë të besojnë një genjeshtër, ata duhet thjesht të shohin të njëjtin version të “Realitetit”. Në fillim kemi versionin e Syleshit, pastaj ky version bëhet me IA --version zyrtar--, certifikohet si i besueshëm, dhe pastaj njerëzit ja përseritin njëri-tjetrit. Këtu do fusim një koncept që njihet si Folia D. Jo si diagnozë psikiatrike e një shoqërie, por si metaforë e llahtarshme për momentin kur një realitet i prodhuar nga një qendër nis të ndahet, përsëritet dhe konfirmohet nga ata që jetojnë Brenda këtij realiteti. Syleshi thotë se protesta është ajo që duket. (agjentura etj etj etj). IA e klasifikon versionin e Syleshit si më të besueshëm. Media e transmeton, qytetari e sheh në television ose celular, pastaj ia nis shokut, shoku një tjetri dhe pas pak nuk ka më rëndësi kush e krijoi versionin e parë. Tanimë të gjithë njohin vetëm një Version. Realiteti tanimë nuk ka më nevojë të imponohet. Ai përforcohet me IA. Ky është çasti i Folia D. Kur Syleshi nuk thotë më vetëm: “Unë e shoh kështu.” Por shoqëria fillon të thotë: “Ne të gjithë e shohim kështu.” Dhe kjo është shumë më pranë Orwell-it sesa një Ministri e Vjetër e së Vërtetës. Sepse pushteti ideal nuk është IA që të detyron të besosh një gënjeshtër. Është IA që arrin të krijojë një realitet në të cilin nuk ke më nevojë ta quash gënjeshtrën gënjeshtër, sepse nuk ke më një PASQYRË TJETËR ku ta krahasosh. Pra kalojmë nga realiteti i Syleshit, te version zyrtar, te version i besueshëm, në versionin e përbashkët. Si përfundim VERSIONI I VETËM. REALITETI I SYLESHIT U BË REALITETI I SHOQËRISË. Këtu lind shoqëria syleshe me diagnozën “Folia D”. Syleshi nuk ka më nevojë të mos shohë. IA nuk ka më nevojë të gënjejë. Dhe qytetari nuk ka më nevojë të bindet. Zgjidhja u gjet: “Le të shohim të gjithë të njëjtën gjë” Shënim: “Folie à deux”= Folia D— koncepti u përshkrua në 1877 nga psikiatrët francezë Ernest-Charles Lasègue dhe Jules Falret, të cilët e quajtën folie à deux (“çmenduri për dy”). Termi përshkruan rastet kur një person përvetëson një bindje delirante të një personi tjetër me të cilin ka një marrëdhënie të ngushtë.