Krzysztof Ziomek

to może zechce się Pan odnieść do mojej analizy tej pracy: Analiza rozprawy doktorskiej Jakuba Wiecha „Wpływ instytucji i prawa Unii Europejskiej na bezpieczeństwo rynku gazu ziemnego w Polsce w latach 2004–2019” (UW, 2025, 222 s.) Zakres analizy: pełna lektura pracy + weryfikacja zewnętrzna kluczowych faktów. Zgodnie z założeniem pomijam drobiazgi (interpunkcja, literówki pojedyncze, styl) i skupiam się na błędach grubych oraz średnich: merytorycznych, metodologicznych, źródłowych i edytorskich, które w rozprawie doktorskiej mają znaczenie. CZĘŚĆ I. BŁĘDY GRUBE G1. Fałszywy opis struktury własnościowej Nord Stream 2 AG (s. 113–114) Autor pisze, że „konsorcjum Nord Stream 2 AG (…) składało się z kilku międzynarodowych akcjonariuszy”, a Engie, OMV, Shell, Uniper i Wintershall Dea „dopełniały skład akcjonariuszy Nord Stream 2 AG”. To jest nieprawda. Nord Stream 2 AG jest w 100% własnością Gazpromu. Wskazane koncerny były wyłącznie inwestorami finansowymi (pożyczkodawcami, finansowanie do 50% kosztów), po tym jak w 2016 r. projekt wspólnego joint venture upadł m.in. wskutek sprzeciwu UOKiK. To istotne, bo dwa akapity analizy struktury projektu są zbudowane na błędnym założeniu — a sprawa własności NS2 jest jednym z centralnych wątków całej rozprawy. Źródła (komunikaty OMV, ENGIE, Global Energy Monitor) są tu jednolite. G2. Mylenie gazociągu jamalskiego z rurociągiem Urengoj z 1981 r. (s. 110) „W roku 1981 Niemcy Zachodnie zawarły ze Związkiem Sowieckim pierwszą umowę, która dotyczyła realizacji zakreślonego rok wcześniej projektu – Gazociągu Jamalskiego.” Błąd faktograficzny: umowa z 1981 r. (i późniejsze sankcje Reagana) dotyczyła gazociągu eksportowego Urengoj–Pomary–Użhorod (system „Braterstwo”). Gazociąg jamalski został uzgodniony dopiero w 1993 r. i budowany w latach 1996–2005 — co zresztą autor sam opisuje na innych stronach, tworząc wewnętrzną sprzeczność chronologiczną. G3. RosUkrEnergo opisane jako „podmiot zależny Gazpromu Eksport” (s. 134) „kontrakt między PGNiG zawarty z RosUkrEnergo (RUE, podmiotem zależnym spółki Gazpromu Eksport)”. Błąd: RUE było joint venture Gazprombanku (50%) i Centragas Holding (50%) — nie spółką zależną Gazpromu Eksport. Do tego autor spłaszcza strukturę dostaw: podstawowym kontraktem był kontrakt jamalski PGNiG–Gazprom Eksport, a RUE obsługiwało tylko wolumeny uzupełniające (~2,5 mld m³ w latach 2007–2009). Opis, jakby całość dostaw była „regulowana” kontraktem z RUE, jest mylący. G4. Obiecany „autorski model analityczny” nie istnieje w pracy Wstęp (s. 9) i abstrakt zapowiadają „oryginalny model analityczny łączący regulacje UE z mierzalnymi wskaźnikami bezpieczeństwa gazowego Polski”. W tekście takiego modelu nie ma. Nie znajdziemy: operacjonalizacji zmiennej zależnej, tabeli wskaźników (koncentracja importu, N-1, dni magazynowania, interkonekcja względem popytu), żadnego pomiaru „poziomu bezpieczeństwa” w 2004 vs 2019. Zmienna zależna jest opisana słownie (s. 60), ale nigdy niezmierzona. To podstawowy mankament: praca deklaruje narzędzie, którego nie dostarcza. G5. Hipoteza niefalsyfikowalna „potwierdzona” deklaratywnie Główna hipoteza ma formę kontrfaktyczną: „UE mogłaby zrobić więcej, gdyby uwzględniała postulaty takich państw jak Polska”. Tak postawiona hipoteza z natury nie daje się zweryfikować metodami opisanymi w rozdz. 2 (analiza dokumentów, studium przypadku) — autor nie stosuje żadnej analizy kontrfaktycznej ani porównawczej z kontrprzykładem. Mimo to w Zakończeniu (s. 209) czytamy, że hipoteza „została potwierdzona”. To gruba wada epistemologiczna: rozprawa dowodzi raczej „historii niewykorzystanych szans” niż weryfikuje hipotezę. G6. Konkluzja rozdziału metodologicznego mówi o złym okresie badawczym (s. 73) Podsumowanie rozdziału 2 dwukrotnie mówi o analizie „bezpieczeństwa energetycznego – a zwłaszcza rynku gazu w Polsce – w latach 1989–2004”. Okresem pracy jest 2004–2019 (lata 1989–2004 to tło z rozdz. 1). Tekst konkluzji metodologii jest najwyraźniej niedopracowany/skopiowany bez korekty — świadczy o braku finalnej redakcji kluczowego rozdziału. G7. Zapowiedziana analiza trzech państw (Austria, Litwa, Niemcy) nie zostaje przeprowadzona (s. 104) Podrozdział 3.4 otwiera deklaracja: „jako przykłady do analizy posłużą następujące państwa: Austria, Litwa oraz Niemcy” z uzasadnieniem doboru. Żadnej analizy kraj po kraju potem nie ma — tekst schodzi na ogólne rozważania o Merit Order i dwóch „obozach” państw. Zapowiedziana struktura komparatystyczna (a to komparatystyka jest deklarowaną metodą!) nie zostaje zrealizowana. G8. Zużycie gazu w Polsce 1990–1995 zaniżone o połowę (s. 43) „Roczne zapotrzebowanie na gaz ziemny i jego zużycie w Polsce w latach 1990–1995 wahało się od 4 do około 5 mld m³.” Błąd: polskie zużycie gazu w tym okresie wynosiło ok. 9–10 mld m³ (za BP/GUS); poziom 4–5 mld m³ odpowiada wydobyciu krajowemu. Autor (za Kołbukami) pomylił konsumpcję z produkcją — a to liczba, na której budowana jest narracja o „względnie niewielkim zapotrzebowaniu” hamującym dywersyfikację. CZĘŚĆ II. BŁĘDY ŚREDNIE — FAKTOGRAFICZNE I KONCEPTUALNE TAP „biegnący z Azerbejdżanu przez Turcję do Włoch” (s. 170). TAP biegnie przez Grecję, Albanię i Adriatyk do Włoch. Przez Turcję biegnie TANAP — autor skleja dwa różne odcinki Południowego Korytarza Gazowego w jeden rurociąg. Złoże Groningen „obecny zasób 2740 mld m³” (s. 171, przyp. 300). To wielkość pierwotna złoża; zasoby pozostałe to obecnie ułamek tej liczby. Podanie jej jako „obecnego zasobu” zawyża skalę rzędu wielkości. Baltic Pipe: „budowa ruszyła w roku 2022, ukończenie spodziewane na jesieni 2022” (s. 149). Decyzje inwestycyjne zapadły w 2018, budowa ruszyła w 2020 (morska część 2021). Do tego w tekście z 2025 r. pozostał czas przyszły „spodziewane” — dowód niezaktualizowanego fragmentu. „PGNiG (…) W tej formie organizacyjnej działa ono do dziś” (s. 42). Anachronizm: PGNiG S.A. wszedł w skład Grupy Orlen w listopadzie 2022 i przestał istnieć — co autor sam podaje w przyp. 47. Tekst zasadniczy zaprzecza własnemu przypisowi. Fit for 55: „ogłoszony w 2020” (s. 72) vs „w 2019 rozpoczęto dyskusje o FF55” (s. 128). Pakiet ogłoszono 14 lipca 2021; w 2019 toczyła się dyskusja o Europejskim Zielonym Ładzie. Daty są wewnętrznie sprzeczne i obie nietrafione. Jednostka „Mbtu (milion brytyjskich jednostek termalnych)” i przelicznik „1 Mbtu ≈ 0,293 MWh” (s. 22, przyp. 16). Milion BTU to MMBtu; MBtu oznacza tysiąc BTU (~0,293 kWh, nie MWh). Przelicznik pasuje do MMBtu — symbol jednostki jest błędny. „obrót Over-The-Counter (…) nie jest nadzorowany” (s. 29). W UE obrót OTC na rynku energii podlega nadzorowi i raportowaniu (REMIT, EMIR, MiFID II). Zdanie w tej formie jest nieprawdziwe dla analizowanego rynku. Merit Order: elektrownie gazowe „charakteryzują się stosunkowo niskimi kosztami operacyjnymi” (s. 106). W merit order jednostki gazowe są zwykle marginalne (cenotwórcze) właśnie ze względu na wysokie koszty zmienne (paliwo + ETS). Zdanie przeczy logice opisywanego mechanizmu. Dodatkowo autor wiąże ustalanie cen z „rynkiem mocy i rynkiem energii” — rynek mocy to odrębny mechanizm, nie składnik merit order. „unbundling księgowy (czyli rozdzielność właścicielska)” (s. 54). Accounting unbundling to rozdzielczość księgowa — rozdzielność właścicielska to ownership unbundling. Mylenie dwóch podstawowych kategorii prawa energetycznego. „Pierwszą umowę na dostawy LNG zawarto w roku 2008 z Qatargas” (s. 137). Wiążący kontrakt (SPA) PGNiG–Qatargas podpisano 29 czerwca 2009 (w 2008 co najwyżej rozmowy/ramy). Rok ma znaczenie, bo autor buduje na nim chronologię dywersyfikacji. „zarejestrowanym w Szwajcarii Gazprombanku” (s. 52). Gazprombank jest bankiem rosyjskim z siedzibą w Moskwie (w Szwajcarii działała jedynie spółka-córka). Konta z dekretu z 31.03.2022 otwierano w banku w Rosji. Doktryna Falina-Kwicińskiego „ukuta w latach 80. XX wieku” (s. 150) — przy czym własny przypis autora (s. 150, fn 271) mówi o „końcu 1990 i początku 1991”. Doktryna formułowana była na przełomie 1989–1991. Sprzeczność wewnętrzna. „premier Janusz Piechociński” (s. 153) — był wicepremierem i ministrem gospodarki, nie premierem. Pieremyczka: przepustowość „ok. 30–50 mld m³” (s. 45) vs „nawet 60 mld m³” (s. 152). Rozbieżność bez wyjaśnienia. Zielona Księga cytowana niewłaściwa (s. 83, przyp. 153). Jako źródło pakietu energetyczno-klimatycznego z 10.01.2007 wskazano Zieloną Księgę o adaptacji do zmian klimatu (VI 2007) — tymczasem bazą była Zielona Księga „Europejska strategia…” z III 2006. Opis rozporządzenia 1775/2005 (s. 83) jako dotyczącego „gazociągów wysokociśnieniowych podłączających lokalnych dystrybutorów (…) nie wykorzystywanych do lokalnej dystrybucji” — zawiły i nieprawdziwy opis aktu o warunkach dostępu do sieci przesyłowych. Przyp. 98: błędny odsyłacz do Dz.Urz. dla dyrektywy 98/30/WE (podano L 176 z 15.07.2003 — to publikacja 2003/55/WE; poprawnie: L 204 z 21.07.1998; w bibliografii zresztą poprawnie — kolejna sprzeczność). „Karl Dutch” i „Roy Bashkar” (s. 64) — zniekształcone nazwiska kluczowych teoretyków (Karl Deutsch, Roy Bhaskar) w rozdziale metodologicznym. W pracy doktorskiej z teorii stosunków międzynarodowych to wstydliwe. „hydraulic fracking” (s. 24) — poprawnie: hydraulic fracturing (fracking to skrót potoczny, nie „hydraulic fracking”). „Akronim SOS nawiązuje do sygnału w alfabecie Morse'a oznaczającego wołanie o pomoc” (s. 187) — etymologia ludowa; sygnał Morse'a SOS nie jest akronimem, a skrót rozporządzenia pochodzi po prostu od Security of Supply. Do tego: rozporządzenie 994/2010 nie obowiązywało „od listopada 2010” (wejście w życie 2.12.2010), a teza, że rozporządzenia „stają się prawem natychmiast po uchwaleniu”, jest nieścisła. Peterson Institute „(obecnie: Institute for International Economics)” (s. 48) — instytut do dziś nazywa się Peterson Institute for International Economics; wymyślona zmiana nazwy. Pomylenie raportów NIK (s. 138–139, przyp. 256–258). Treść o negocjacjach 2009–2010, min. Pawlaku i aneksie nr 35 opatrzono odsyłaczami do raportu NIK z 2004 r. — to treść raportu z 2011 r. (o zawieraniu umów gazowych i terminalu LNG). Wewnętrzna sprzeczność autorstwa cytowanego artykułu (s. 160). Tekst: „autorzy – Kamil Iwicki, Piotr Janusz i Adam Szurlej”; przypis 290: „J. Kamiński, W. Suwała, A. Szurlej” — dwa różne zespoły autorskie przy tej samej pozycji. Wątpliwe liczby bez źródła: „rozbudowana sieć niemieckich interkonektorów umożliwiała obrót ok. 400 mld m³ rocznie; to niewiele mniej od rocznego zużycia całej UE” (s. 190) — liczba wygląda na przesadzoną o rząd wielkości; „ChRL wsparła elektromobilność kwotą 1,5 bln złotych w latach 2011–2025” (przyp. 296) — bez źródła i niewiarygodna rzędem wielkości; „na wsparcie dla odbiorców energii przeznaczono ok. 1 bilion euro” (s. 192) — szacunki Bruegel mówią o ok. 700–800 mld euro. Wysokie ciśnienie „zazwyczaj powyżej 0,5 MPa” (s. 27) — w polskiej nomenklaturze gazociągi wysokoprężne to >1,6 MPa; 0,5–1,6 MPa to podwyższone średnie. Techniczna nieścisłość. CZĘŚĆ III. BŁĘDY ŚREDNIE — METODOLOGICZNE I STRUKTURALNE Rozdział metodologiczny to w dużej mierze „wypełniacz” definicyjny. Pkt 2.3–2.4 to szkolne wyliczenia, czym jest komparatystyka prawnicza/historyczna, zerwane z przedmiotem pracy; brak operacjonalizacji, schematu analizy, kryteriów doboru studiów przypadku. Konstruktywizm i szkoła kopenhaska pełnią funkcję dekoracyjną. Deklarowane ramy (sekurytyzacja, akty mowy) nie są nigdzie faktycznie zastosowane — praca jest w praktyce opisową analizą prawno-historyczną, a nie badaniem konstruktywistycznym. Rozbieżność między deklaracją a wykonaniem. Wywiady bez nagrania i notatek (przyp. 120). Autor sam przyznaje, że polegał „głównie na pamięci” — materiał nieweryfikowalny, którego nie da się obronić jako źródła empirycznego na poziomie doktoratu. Autocytowanie własnej publicystyki bez ujawnienia. Wielokrotne odwołania do „komentarzy” z energetyka24.com i wnp.pl — redakcji, w których autor pracował (był m.in. zastępcą redaktora naczelnego energetyka24). Część linkowanych tekstów to jego własne artykuły, cytowane jak niezależne źródła. Przesyt cytatów blokowych. Wielostronicowe cytaty (Åslund ~2 s., Schramm ~2 s., Motowidlakowie kilkakrotnie, Fischer ~2 s., Donaj ~2 s.) — miejscami 30–50% objętości fragmentu to cudzy tekst; własna analiza bywa marginalna. Baza źródłowa wąska i zestarzała. Trzon to kilka pozycji powtarzanych dziesiątki razy: Kułaga 2018 (doktorat), Motowidlakowie 2016, Kołbukowie 2014, Zawisza/Instytut Sobieskiego 2011, raport UOKiK 2011/2012, Naimski 2010. Brakuje kanonu: Stern, Yafimava, Pirani, Honoré, Dickel, Talus, Hancher, prace Szuleckiego naukowe (jest tylko jego felieton), dokumenty Rady Europejskiej. Buzan i Zięba cytowani z drugiej ręki (przez Kułagę i Grzebielę). Wnioski de lege ferenda chude wobec budowy argumentacji. Po 200 stronach analizy — 4 ogólne punkty; przy tym prawnie wątpliwe: „zróżnicowanie VAT względem kierunków dywersyfikacyjnych” łamałoby przepisy UE o VAT i zasady pomocy publicznej; „system na wzór rynku mocy dla infrastruktury” autor sam dezawuuje zdanie później. Rozdział 1.4 nie realizuje tematu. Zamiast analizy negocjacji akcesyjnych (stanowiska, przejściówki, acquis) — ogólna historia liberalizacji w UK i UE; „znaczenie negocjacji akcesyjnych” pozostaje niewykazane. Deklaracje niedowodliwe. „Jedna z pierwszych rozpraw doktorskich” o skutkach wojny 2022 — bez uzasadnienia; „Polska bardzo późno zdiagnozowała politykę klimatyczną” — bez miary. CZĘŚĆ IV. BŁĘDY ŚREDNIE — ŹRÓDŁOWE I EDYTORSKIE (skumulowane) Pojedynczo to drobiazgi, ale ich skala świadczy o braku finalnej korekty — a to jest już problem średni: Bibliografia z błędami: Jednolity Akt Europejski „wszedł w życie 1 lipca 2007” (powinno być 1987); TFUE jako akt „z dnia 30 marca 2010”; 2003/55/WE „z dnia 15 lipca 2003” (jest z 26.06.2003); 90/547/EWG „z 13 listopada 1990” (jest z 29.10.1990, w tekście poprawnie); 90/377/EWG „z 17 lipca 1990” (w tekście: 29.06.1990); Nettesheim jako „komentarz do art. 19 TFUE” (powinno być 194); wydawca „Krew cywilizacji” raz „WAM”, raz „Mando”; „Loskot-Strachota” i „Łoskot-Strachota” jako dwie pozycje. Wykaz aktów niekompletny i wadliwy: brak kluczowych dla pracy aktów — rozporządzenia 994/2010, 715/2009, dyrektywy 2019/692, rozporządzeń kryzysowych 2022 omawianych w rozdz. 6; literówka „Rozporządzanie”. Sekcja „Raporty, statystyki, badania” zawiera 2 pozycje, podczas gdy przypisy odwołują się do dziesiątek raportów (URE, ACER, NIK, ENTSO-G, Eurostat) — bibliografia nie zbiera materiału empirycznego pracy. Rozjechana numeracja rysunków: „Rys. 2.5” w rozdziale 3; spis ilustracji podaje dla Rys. 1.8 tytuł zduplikowany z 1.7, choć w tekście to inny wykres; brak spisu tabel i skrótów. Rozwalone przypisy: fn 9 (Elżanowski — posklejany bełkot), fn 167/172 („Rzeszowskiego, Rzeszów 2017, Społeczne a Wzrost… 220-210str.”), fn 251/252 („w 2011Warszawa, Świnoujściu”), „w roku 202196” (rok zrośnięty z numerem przypisu przy Szuleckim). Niezaktualizowane warstwy tekstu: linki z datami dostępu 2020–2021 przy pracy składanej w 2025; fragmenty pisane „na żywo” lat 2021–2022 bez korekty (Baltic Pipe, PGNiG „do dziś”, przyszły czas dla wydarzeń z 2022). Niepotrzebne ekscesy tematyczne: wieloabazgowe przypisy o MMT i chińskiej elektromobilności (z uciętym zdaniem „zainicjowany w roku” — brak daty), komentarz o tożsamości narodowej USA/Chin na kilka stron — rozmywa strukturę pracy. „Noty fotograficzne o Unii Europejskiej” — kalka; chodzi o Karty informacyjne (Fact Sheets) PE. Co jest w pracy mocne (dla równowagi) Partie narracyjno-historyczne (rozdz. 1, 3.5, 4) są rzetelne, konkretne i świadczą o bardzo dobrej znajomości materii — widać dziennikarskie rzemiosło autora. Słuszna i dobrze przeprowadzona teza o „pozornej dywersyfikacji” (rosyjskie molekuły jako „gaz niemiecki” w statystykach) oraz o asymetrii korzyści z liberalizacji. Trafne uchwycenie roli TSUE/OPAL, sprawy antymonopolowej Gazpromu, mechaniki nowelizacji dyrektywy gazowej 2019 (rozdz. 5.3 to najlepszy fragment analityczny). Rozdział 6 (2022–2024) — solidny, aktualny przegląd reakcji prawnej UE z poprawnymi numerami rozporządzeń i parametrami mechanizmów. Werdykt końcowy Rozprawa jest mocna jako historia polityczna rynku gazu, ale słaba jako rozprawa doktorska w sensie warsztatowym: nie dostarcza zapowiedzianego modelu analitycznego ani operacjonalizacji zmiennych, hipoteza jest niefalsyfikowalna i „potwierdzona” deklaratywnie, metodologia deklarowana (konstruktywizm, komparatystyka) nie jest wykonana, a całość psują anachronizmy, niedopisane aktualizacje i spory pakiet błędów faktograficznych w detalach korporacyjno-infrastrukturalnych (NS2 AG, Urengoj 1981, RUE, TAP, Groningen, Qatargas 2009, Baltic Pipe). Z grubsza: 8 usterek grubych i ~40 średnich. Recenzenci najpewniej przyczepią się właśnie do: (1) braku modelu i operacjonalizacji, (2) „potwierdzenia” hipotezy kontrfaktycznej, (3) błędów własnościowych NS2 AG, (4) stanu edytorskiego (anachronizmy, bibliografia, przypisy).