ህውተታ ስርዓት ብልጽግና (2ይን መወዳእታን ክፋል) ናሆም ተስፋሚካኤል ክፍሊ ምርምርን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ብልጽግና ንምዕዋት ኣጀንዳ ባሕሪ “እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ቁጠባ ኢትዮጵያ ብዘይ ኣፍደገ-ባሕሪ ትርጉም የብሉን፣ ኣብ ጸጥታ ቀይሕ ባሕሪ ዘጋጥሙ ሕልኽላኻት ከም ኢትዮጵያ ዝኣመሰለት ዓባይ ሃገር ናይ ምፍትሑን ምቁጽጻሩን ሓላፍነት ክህልዋ ይግባእ” ዝብሉ ህውቱት መግለጺታት ብስርዓት ብልጽግና ክጋዋሕ ጸኒሑ ኣሎ። ተቐባልነት ንምርካብ ምስ መሻርኽቲ ሃገራት ክስርሓሉ ኣለዎ ተባሂሉ ከኣ ዳርጋ ብዛዕባ’ዚ ዳርጋ መብርሂ ዘይተዋህባ ሃገር የላን። ብልጽግና ምስ ኢማራት ዓረብ ዝፈጠሮ ዝምድና ብቐንዱ ነዚ ኣጀንዳ’ዚ ንምስሳይ እዩ። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ድማ ናይ ወደብ ሃጸይነት (port imperialism) ጥሙሕ ስለዘለዋ ነዚ ከሳልጥ ዝኽእል ዕሱብ ስርዓት ብልጽግና ኮይኑ ረኺባቶ። እልቢ ዘይብሉ ቢልዮናት ዶላራት ኣመሪካ እናሃበት ድማ፡ ነዚ ዝንቡዕ ጉዳይ ክዉን ንምግባሩ ጽዑቕ ምንቅስቓስ ተካይድ ኣላ። ብልጽግና ነተን ካብ ኢማራት ዝረኽበን ገንዘብ ነቲ ኣብቲ ሃገር ባዕሉ ፈጢርዎ ዝርከብ ጸጥታዊ ዘይርጉእነት ኲናት ምስ ኣምሓራን ካልኦት ሓይልታትን ኣብ ምቅላስ የውዕሎ ኣሎ። ካልእ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ተገዳስነት ኣሕዲራ ዘላ እስራኤል እያ። እስራኤል ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እግራ እተንብረሉ ዕድል ንምርካብ ንነዊሕ ዓመታት ሰሪሓ እያ። ንሶማሊላንድ ከም ሃገር ኣፍልጦ ምሃባ ምስቲ ዝነበራ ጥሙሕ ቀጥታዊ ምትእስሳር ዘለዎ’ዩ። ብልጽግና ካብ ኢማራትን እስራኤልን ሓሊፉ ምስ ፈረንሳ’ውን ኣብዚ ጉዳይ’ዚ እጃማ ከተበርክት ብተደጋጋሚ ክጽውዕ ጸኒሑን ኣሎን። ስርዓት ብልጽግና ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ኣብ ምዕዋት ናይዚ ኣጀንዳ’ዚ ወሳኒ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። እንተኾነ ሓደ ክልተ ሃገራት ገዲፍካ ዝበዝሓ ሃገራት ኢትዮጵያ ንመሬታዊ ሓድነትን ልኡላውነትን ሃገራት ከተኽብርን ብኣህጉራዊ ሕግታት ክትቅየድን እየን ዝምጉታ። 3.1 ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብልጽግና ንመሰረታዊ ኣዕኑድ ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ዝጻረር ምንቅስቓስ ማለት ንመሬታዊ ሓድነትን ልኡላውነትን ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ስጉምቲ እናወሰደ፡ ብኣንጻሩ ብደረጃ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፡ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ትግራይ ሓቢሩ ክወቕዓና ይዳሎ ኣሎ ዝብል ናይ ሓሶት ክሲ ናብ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ምስዳዱ ኣይርሳዕን። ብልጽግና ኣብ 2024 ምስ ሶማሊላንድ ዝፈጸሞ በይናዊ ውዕል መዘክር ንመሬታዊ ሓድነትን ልኡላውነትን ሶማል ዝጻረር፡ ነዚ ዞባ ድማ ናብ ዘይዓርፍ ቅልውላው ከምርሕ ዝኽእል እዩ። ሓሊፉ ንወደብ ዓሰብ ኣካል ኢትዮጵያ ንምግባራ ዝገብሮ ዘሎ ሃቐነታት ከኸትሎ ዝኽእል ሳዕቤን እውን ኣቃሊልካ ዝርአ ኣይኮነን። ብልጽግና ናብ ሕቡራት ሃገራት ዝሰደዶ ደብዳቤ ከኣ፡ ነቲ ኣንጻር ኤርትራ ዝእውጆ ኲናት ሕጋዊ ንምምሳሉ ዝዓለመ እዩ። 3.2 ሕብረት ኣፍሪቃ ስርዓት ብልጽግና ኣብ ዝረኽቦ ኣጋጣሚታትን ድግሳትን ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ከልዕሎን ንዓለም መስተንፈሲ ስኢንና፡ ተዓጺና እናበለ ኣብ ባይታ ዘየለ ነገር ከዘንቱን ናይ ሓሶት ትረኻታት ከውሕዝ ምጽንሑን ዝፍለጥ እዩ። ኣብ መበል 39 ኣኼባ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዘስምዖ መደረ መቐጸልታ ናቱ እዩ። ስርዓት ብልጽግና እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ብዝሒ ህዝቢ ምስ ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት ተደማሚሩ ምህላዉ ኣፍደገ ባሕሪ ንኢትዮጵያ ወሳኒ ሕቶ ይኸውን ከምዘሎ ንሕብረት ኣፍሪቃ ክገልጽ ጸኒሑን ኣሎን። ዝያዳ ተቐባልነት መታን ክረክብ ድማ ብተናጸል ንመራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ናብ ኣዲስ ኣበባ ብምዕዳም ነቲ ኣብታ ከተማ ጥራይ ተሓጺሩ ዝርከብ ዓይኒ ዝደጒሕ መብራህትታት ብምርኣይ ነዚ ምዕባለ ንምድራዕ ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ወሳኒ እዩ ዝብሉ መግለጺታት ክህብ ይስማዕ። ሕብረት ኣፍሪቃ ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓንዳሪ ስጒምቲ ብትሪ ክኹንን፡ ነቲ ዝቖመሉ ዕላማ ደው ክብል መዓዲ ዘየድልዮ ጉዳይ እዩ። 3.3 ዞባዊ ውድብ ኢጋድ “መጋበርያ” ብልጽግና ን27 ዓመታት ኣካል መጋበርያ ፖሊሲታት ኢትዮጵያ ኮይኑ ዝጸንሐ ዞባዊ በይነ-መንግስታዊ ውድብ ኢጋድ፡ ጠንቂ’ቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝተጋህደ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ዘይምርግጋእ ምዃኑ ኣይዝንጋዕን። ኢጋድ መጋበርያ ብምዃን፣ ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃገራት’ዚ ዞባ ጣልቃ ክትኣቱ ቀጠልያ መብራህቲ ሂቡዋ እዩ። ከምዝፍለጥ ኣበርክቶ ኤርትራ ኣብ ምምስራትን ዳግም ምትዕርራይን’ዚ ውድብ እወታዊ እዩ ነይሩ። ኢጋድ መሰረት ዞባዊ ሽርክነት ብምዃን ጎረባብቲ ሃገራት ሓድሕድ ክተሓጋገዛሉ ዘኽእለን ቅርዓት ክኸውን ተሓሲቡ ነይሩ። እንተኾነ ንኤርትራ ንምንጻል ዝተሃንደሰ ግጉይ ፖሊሲ መተግበሪ እዩ ኮይኑ። ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብረ ዘይሕጋዊ እገዳ ብመገዲ ኢጋድ ከምዝቐርብ እዩ ተገይሩ። ድሕሪ’ቲ ኣብ 2018 ኣብ ኢትዮጵያ ዝመጸ ለውጢ፡ ብወገን ኤርትራ እቲ ኩነታት ተቐይሩ ስለ ዘሎ ሃናጺ ተራና ኣብቲ ውድብ ብዝሓየለን ዝተወደበን መገዲ ክንጻወት ዝብል ተበግሶ ተወሲዱ። ይኹን እምበር ስርዓት ብልጽግና ናብ ካልእ ሓሸውየ ብምእታዉ እቲ ኩነታት ካልእ መልክዕ ክሕዝ ተራእዩ። 3.4 ብሪኪስ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ስርዓት ብልጽግና ኣብ ዓበይቲ ምትእኽኻባት ከይተረፈ መሰል ኣፍደገ ባሕሪ ተነፊጉና በጃኹም ዓገብ በሉልና ዝብል ብኽያት ዝተሓወሶ ቁዘማ በብእዋኑ ከስምዕ ጸኒሑ። ከም መቐጸልታ ናይዚ ህውቱት ስትራተጂ ኣብ ኣኼባ ኣባል ሃገራት ብሪኪስ ሕቶ ቀይሕ ባሕሪ ብወገን ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ግዜ ይልዓል ኣሎ። ኢትዮጵያ ነቲ ጉዳይ ኣህጉራዊ መልክዕ ንኽሕዝ ከም ብሪክስ ዝመሰለ ምትእኽኻብ ወሳኒ ምዃኑ ብምእማን ጽዑቕ ናይ ሓሶት ዘመተ ተካይድ ኣላ። እቲ ከም ጉልባብ እተቕርቦ ምኽንያት ድማ ጸጥታ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ምውሓስ እጃማ ንኸተበርክት ኣፍደገ ክርሓወላ ዝ ብል እዩ። ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኲነታት ሕልፊ ካልእ እዋን ኣዝዩ ኣሻቓሊ እዩ። መብዛሕትአን ሃገራት ዓለም ኣብ ወግዓዊ ገጻት ናይ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣገልግሎት ቆንስል፡ ዜጋታተን ናብ ኢትዮጵያ ካብ ምኻድ ክቑጠቡ የጠንቅቓ ኣለዋ። ኣብዘን ዝሓለፋ ኣዋርሕ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ወዲቑ ይርከብ። ስርዓት ብልጽግና ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ኣንጻር ገዛእ ህዝቡ ኲናት የካየድ ኣሎ። ኣብ ክልል ትግራይ፡ ኣምሓራ፡ ኦሮሞ፡ ሶማል፡ ዓፋር፡ ህዝብታት ደቡብን ዝኸፍአ ኩነታት ንዕዘብ ኣለና። ህዝቢ ነዚ ብብልጽግና ተኣዊጅዎ ዘሎ ኲናት ንምብርዓን ኪዳን ፈጢሩ ይቃለስ ኣሎ። ብልጽግና ኣብ ኢትዮጵያ ብሄራዊ ምትፍናንን ከምዝነግስ እዩ ገይሩ። ፖለቲካዊ ኣቃውማ ኢትዮጵያ ሰንኮፍ ክኸውን ዝኸኣለ ኣብ ኣተሃናንጻ ሃገራዊ መንነት ብዝተፈጥረ ጸገም’ዩ። ነዚ ሃጓፍ’ዚ ናብ ጥቕሙ ከውዕል ዝተበገሰ ብልጽግና ብግጉይ ዝኾነ ፖሊሲ ንብሄራት ኢትዮጵያ ብዘይጥዕም መገዲ’ዩ ክቕልሶ ዝርአ ዘሎ። ከም ውጽኢቱ ድማ ሃገራዊ ራእይ ዘይውንን ንቁልቁል ዘተፋንን ፖለቲካዊ ስርዓት ኣብ ኢትዮጵያ ተመስሪቱስ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ግኑናት (elite) ክረብሕሉ ይረኣዩ ኣለዉ። ብልጽግና ዝፈጠሮም ጸገማት ንኢትዮጵያ ዓቢ ግድል ኮይኖም ይቕጽሉ ኣለዉ። ብልጽግና ብሰፊሑ ዘጓሳጉሰሉ ስነ-ሓሳብ “ምድማር” ካብ ጸወታ ህዝባዊ ርክባት ዘይሓልፍ ንይምሰል ንህዝቢ ኢትዮጵያ ንምድንጋር ዝመጸ እዩ። ማሕበረ-ቁጠባዊ ኩነታት ቁጠባዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ኣዝዩ ኣሰካፊ እናኾነ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ፡ ብደረጃ ሚኒስተር ፋይናንስ ዝተመርሐ ኣብ ዳግመ ምትዕርራይ ሃገራዊ ዕዳ ኢትዮጵያ ዝቐንዐ ዝርርብ ክካየድ ልሙድ ተርእዮ ኮይኑ ኣሎ። ብልጽግና ነቲ ቀንዲ ማሕንቖ ቁጠባ ሃገር ኮይኑ ዝኸይድ ዘሎ 60 ቢልዮን ሃገራዊ ዕዳ ፍታሕ ከምጽኣሉ ኣይከኣለን። ብኣንጻሩ መጠን ዕዳ እታ ሃገር እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ። ካብ ዓለምለኻዊ ማዕከን ገንዘብን ባንክ ዓለምን ኣብዘን ዝሓለፋ ሽዱሽተ ኣዋርሕ 261 ሚልዮን ዶላር ኣመሪካ ተረኺቡ ኣሎ። ቁጠባ ኢትዮጵያ ንምፍዋስ ተባሂሉ ዝተራዓመ ሓነቕቲ ቅድመ-ኩነት ነታ ሃገር ናብ ክትወጾ ዘይትኽእል ዓዘቕቲ ሸሚምዋ ይርከብ። ብኻልእ ሸነኽ ብልጽግና ብሰንኪ ዝኽተሎ ዘይቅርዑይ ኣካይዳ ወጻኢታት መንግስቲ ክዓብን (ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ንመጀመርያ ግዜ ዝጸደቐ 2.34 ትሪልዮን ብር ባጀት) ኣብ ዝተፈላለዩ እትዋት መንግስቲ ልዑል ድጎማታት ክገብርን ተቐሲቡ ኣሎ። ሓይሊ ዓዳግነት ባጤራ ብር ኣንቆልቊሉ ክብሪ መነባብሮ ህዝቢ ኣብ ዘይጸሮ ደረጃ ስለዝበጽሐ፡ ነዚ ፋይናንስያዊ ሕጽረት ንምፍዋስ እቲ ስርዓት ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ከይዱ ገንዘብ ክልምንን ልቓሕ ክሓትትን ልሙድ ተርእዮ ኮይኑ ኣሎ። ምስዚ ብዝተኣሳሰአር ሃብቲ’ታ ሃገር ብግቡእ ክምቕራሕ ብዘይምኽኣሉ ኣብ መንጎ ሃብታማትን ድኻታትን፡ ከተማን ገጠርን፡ ክልላት፡ መንግስታውያንን ብሕታውያን ወሃብቲ ኣገልግሎታት (ትምህርትን ጥዕናን) ዝርአ ናይ ናብራ ፍልልይ ኣዝዩ ዓቢ እዩ። በዚ ድማ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንሕሰም ተቓሊዑ ይርከብ፡ ብረድኤት ዝነብር ቁጽሪ ህዝቢ ኢትዮጵያ 21.4 ሚልዮን፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተፈናቒሉ ዝርከብ ህዝቢ 4.5 ሚልዮን፡ ካብ መኣዲ ትምህርቲ ርሒቖም ዘለዉ ህጻናት 8.32 ሚልዮን፡ ስራሕ ዘይብሎም ዜጋታት ኢትዮጵያ ልዕሊ 5 ሚልዮን ይበጽሑ። ቀንዲ ማሕንቖታት ጉዳይ ቀይሕ ባሕሪ ምልዓል ዝተደለየሉ ምኽንያታት ብዙሕ እኳ እንተኾነ ሓደ ካብኡ እዋናውያን ማሕንቖታት ኢትዮጵያ ግቡእ ዝኾነ መልሲ ክረክብ ዘይምኽኣሉ እዩ። ገለ ካብኣቶም ንምጥቃስ ዝኣክል፥ ዘይምዕሩይ ምቕርሐ ጸጋታት፥ ሃብቲ’ታ ሃገር ብግቡእ ክምቕራሕ ብዘይ ምኽኣሉ፣ ኣብ መንጎ ሃብታማትን ድኻታትን፡ ከተማን ገጠርን፡ ክልላት፡ መንግስታውያንን ብሕታውያን ወሃብቲ ኣገልግሎታት (ትምህርቲን ጥዕናን) ዘሎ ናይ ናብራ ፍልልይ ኣዝዩ ገፊሕ እዩ። ቀረብ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ኣብ ርሑቕ ገጠራት ዳርጋ የለን። ብልሽውናን ሳዕቤናቱን፥ ሱር ዝሰደደ ብልሽውና፡ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት መንግስቲ ኣሎ። ፊናንሳውያን ትካላት፡ ኣብያተ ጽሕፈታት መንግስቲ፡ ትካላት ጸጥታ፡ ትምህርቲ፡ ሕጋዊ ጉዳያት፡ ሕክምናዊ ጉዳያት፡ ጉዳይ መሬት፡ ኣታዊ ውሽጢ ሃገር፡ ምምሕዳራት፡ መዝነቶም ተጠቒሞም ረብሓታት ከኻዕብቱ ዝደልዩ ሓለፍቲ ብብዝሒ ዝርከበሉ ትካላት እዩ። ዓበይቲ ኮርፖሬሽናትን ፕሮጀክትታትን ኣደዳ ብልሽውና ኣሰራርሓ መንግስቲ ኮይነን ጸኒሐን እየን። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ንምፍዋስ ሓንቲ ኮሚተ ምቛሙ ዝዝከር እኳ ኮይኑ ዛጊት ዝጥቀስ ውጽኢት ከተምጽእ ኣይከኣለትን። ዝቕባበ፥ ጸሊም ዕዳጋ ኣብ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ደረጃ በጺሑ ይርከብ። መንግስቲ ነዚ ሽግራት’ዚ ንምፍታሕ ዘርኣዮ ተበግሶ ዝጥቀስ ፍረ ኣይተረኽቦን። ብደሞዝ ዝነባባሩ ዜጋታት ኢትዮጵያ ዝኸበደ መነባብሮ ከሕልፉ ተቐሲቦም ኣለዉ። ሃገራዊ ዕዳ፥ ሃገራዊ ዕዳ ኢትዮጵያ ሓደ ካብቲ ቐንዲ ማሕልኾ ገስጋስ ቁጠባዊ ዕቤት ሓዲሽ መሪሕነት ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ኢትዮጵያ 28.1 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ናይ ደገ ልቓሕ ክህልዋ ከሎ፡ ውሽጣዊ ዕዳ ድማ 1.5 ትሪልዮን ብር ከምዘለዋ ይፍለጥ። ኣሃዛዊ ሓበሬታ ወድዓዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ብልጽግና ዘልዓሎ ኣጀንዳ ባሕሪ ቀንዲ መንቀሊኡ ካብ ዘቤታዊ ሽግራት ንምምላጥን ናይ ግዳም ሓይልታት ዛዕባ ንምስሳይን እዩ። እንተኾነ ንኣህጉራዊ ሕግን ኣዕኑድ ቻርተር ሕቡራት ሃገራትን ስለ ዝጻረር ተቐባልነት የብሉን። ኣብ ሰሌዳ ቀሪቡ ዘሎ ኣሃዛት ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ኩሉ መድያዊ ውድቀትን ወድዓዊ ኩነታትን ዘነጽር እዩ. መደምደምታ ኣብ ሓምለ 2018 መንግስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ድሕሪ ምኽታሞ፣ ካብ ክልቲኦም ህዝብታት ሓሊፉ ኣብ መላእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናብ ጎደና ምዕባለን ብልጽግናን ዝወስድ ተስፋ ፈጢሩ ነይሩ። ሕጂ’ውን ህዝቢ ኤርትራ ከም ቀደሙ መሳርዓቱ ብምድልዳል፡ ነቲ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዘይውክል መገዲ ብምንጻግ፡ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ዞባና ሓድሕዳዊ ምክብባርን ምትእምማንን ንምፍጣር ይጽዕር ኣሎ። ልኡላውነት ኤርትራ ብዝኾነ መገዲ ዝልወጥ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ህድኣትን ዓቕልን ከድሊ እዩ። “ግዜ” ንረብሓ ኤርትራ ስለ ዝዓዪ፡ ሕጂ’ውን ፍታሕ ናይቲ ጉዳይ ንግዜ ገዲፍካ መሳርዕካ ገጥ ኣቢልካ ከም ወትሩ ንኹሉ እንተታት ብንቕሓት ድሉው ምዃን የድሊ።

Successful cataract surgery on over 1,600 patients As a result that the Ministry of Health has been making substantial investment on the development of human resources and medical equipment, successful cataract surgery has been performed on 1 thousand 650 patients. The surgeries were performed on patients in the sub-zones of Tesenay, Golij, and Akordet through collaboration between Berhan Aini Referral Hospital and the Ministry of Health branch in Gash Barka Region. Dr. Eyob Beyn, coordinator of the program and an eye surgeon, said that more than 2,000 patients from the sub-zones of Mensura, Mogolo, and Akordet underwent eye examinations and received medical care at Akordet Hospital. Dr. Eyob also called on the public to visit health facilities if they experience symptoms of eye problems and to carefully follow the advice provided by medical professionals. Dr. Eyob commended local administrators and other partners for their contributions to the successful implementation of the program. The beneficiaries, for their part, said that the successful surgeries had restored their vision. #Eritrea