Ferzan Şêr فەرزان شێر

XANÎ ÜZERİNE BİR KAÇ SÖZ Bilindiği üzere Xanî üzerine yazdığım yazı iki gün önce yayınlanmış ve sosyal medyada da tartışılmıştı. Tartışma usul ve adabı içinde görüşlerini ve eleştirilerini yazan herkese teşekkür ederim. Bu münasebetle bir kaç hususu aydınlatmak isterim. 1. Öncelikle milliyet, ulus, ırk kavramları çok tartışmalı olup bu hususta bir konsensüs olduğunu söylemek zordur. Kimisi müspet kimisi menfi, kimisi kan bağı kimi de kültürel olarak ele almaktadır. 2. Xanî’nin Mem û Zîn eserinin girişinde ele aldığı meseleleri Kürd, Ekrad, Kurmanç kavramları bağlamında ele aldığımızda en büyük problemin göçebelerin yani kurmançların/koçerlerin birlik içinde olmamaları, şehir hayatının dışında kalmaları, ilim ve kitabet konusunda geri kaldıklarıdır. Ancak Xanî, koçerlerin büyük bir potansiyele sahip olduklarının da farkında olup sahip oldukları cesaret, himmet, cömertlik gibi hususların onları dönüştürebilecek güçler olduğunu söylemektedir. 3. Öteden beri göçebe toplulukları şehir hayatında olmadıkları için onların cahil, kaba saba ve bireysel hayat tarzları ile ilgili bir yaklaşım mevcuttur. Bir çok İslam filozofu (İbn Miskeveyh, Gazali, Molla Sadra gibi) Ekrad ve Etrak hakkında bu tür kalıplaşmış klişe yaklaşımlar sergilemişlerdir. Osmanlı tarihçilerinin bir kısmı da “etrak” kelimesini bu anlamda kullanmışlardır. Mesela Etrak-ı bî idrak tabiri bu çerçevede kullanılmıştır. 4. Xanî ise bu olumsuz yaklaşımları başka bir açıdan değerlendirerek aslında koçerlerin iktidar olma potansiyellerini ortaya çıkarmak istemiştir. Buna göre Koçerler ilimle, hikmetle, aşkla ve birlik düşüncesi ile hareket ederlerse din ve devlet ikballleri olacak yani iktidarları olacaktır. 5. Nitekim o dönemde mevcut Kürt mirlerinin bir kısmı da bir zamanlar göçebeydiler ama iktidar olmuşlardı. Xanî, bu dönüşümün dinamiklerini ortaya çıkarmak ve bir tür toplum metafiziği yaparak İbn Halduncu bir düşünceyle hareket etmektedir. Özetle söylemek istediğim hususlar bunlardı. Bu münasebetle Vefa Ödülü’nün en çok Xanî’ye yakıştığını aslında bu coğrafyada yaşayan herkesin, öncelikle Kürtler olmak üzere Türklerin Arapların ve Farsların hepsinin Xanî’ye vefa borcu olduğunun altını çizmek isterim. Kürtlerin seydasının ruhu tekrar şad olsun, Allah rahmet etsin.