Bir yılda fiyatı 5 ila 30 kat arasında yükselen yaklaşık 15 borsa şirketimiz var. Ancak bu şirketlerin cirolarına ve kârlılıklarına baktığımızda, bu yükselişi destekleyecek ölçüde bir performans göremiyoruz. Hatta aralarında zarar eden veya cirosu gerileyen şirketler bile bulunuyor. Bazı fonların yüksek getirilerinin önemli bir kısmı bu hisselerden kaynaklanıyor. Buna rağmen bazı kişiler (pazarlamacı), “Bu fonları almayın, fonlardaki hisseleri doğrudan alın. Böylece yönetim ücreti ödemezsiniz.” şeklinde önerilerde bulunuyor. Aman dikkat. Değerinden kopmuş hisseler, büyük alıcı gelmediği sürece fiyatı ya yatay tutulur ya da yukarı sürülür. Ancak bu süreç sonsuza kadar sürmez. Bu tür hisseler çoğu zaman en sonunda “son sahibini” arar. Kazanma hırsınız aklınızı ve sağduyunuz devre dışı bırakmasın.

Likiditenin azaldığı bu dönemde hisse geri alımları neden bu kadar önemli? BIST 30 dışındaki birçok hissede likidite ciddi şekilde azaldı. Bu nedenle iyi şirketler bile gerçek değerlerinin çok altında fiyatlanabiliyor. MSCI'nin gerçek halka açıklığa ve işlem hacmine bu kadar önem vermesinin nedeni de bu (etkin piyasa hipotezi). Pasif fonlar şirketlerin bilançolarını tek tek analiz etmez, endekse göre yatırım yapar. Bunun sağlıklı çalışabilmesi için fiyatların birkaç kişi tarafından değil, yeterli sayıda bağımsız alıcı ve satıcı tarafından belirlenmesi gerekir. Hacim tek başına kalite demek değildir. Ama yeterli gerçek işlem hacmi olmadan sağlıklı fiyatlama da olmaz. İşte böyle dönemlerde şirketlerin geri alımları çok daha önemli hâle geliyor. Ne yazık ki ülkemizde birçok şirketin hâkim ortağı, şirketin nakit akışını zaten kontrol ettiği için hisse fiyatını pek önemsemiyor. Şirkete güvenip parasını yatıran küçük ortakları da yeterince düşünmüyor. Hatta öyle şirketler var ki hisseleri neredeyse bedava fiyatına işlem görüyor ama yönetim, kendi hissesini alarak elde edebileceği sermaye getirisini bile hesaplamıyor (Fiyat değerin belirgin altına indiyse hisse geri alımı en yüksek getirili yatırım olur). Oysa borsada bir şirkete ortak olan yatırımcının şirketin yarattığı nakitten doğrudan faydalanmasının iki önemli yolu vardır: Temettü ve hisse geri alımı. Temettüde şirket kazancını ortaklarına dağıtır. Geri alımda ise şirket kendi hisselerini satın alarak dolaşımdaki pay sayısını azaltır. Kalan ortakların şirketteki ekonomik payı artar. Gelecekte dağıtılacak toplam temettü aynı kaldığında, hisse başına düşen temettü de artabilir. Yani şirket geri alım yaptığında sadece bugünkü hisse fiyatına destek vermiş olmaz; gelecekteki kâr ve temettüden kalan ortaklara düşen payı da artırabilir. Elbette her geri alım doğru değildir. Basiretli bir tüccar, şirketinin gerçek değeriyle piyasadaki fiyatını karşılaştırır. Hissesi gerçek değerinin çok altındaysa ve şirketin nakit durumu uygunsa geri alımı ciddi biçimde değerlendirir. Ancak şirketi ucuzken hiçbir şey yapmayıp pahalıyken geri alım yapmak da basiretli tüccar davranışı değildir. Çünkü geri alımın kendisi değil, hangi fiyattan yapıldığı önemlidir. Ucuzken yapılan geri alım kalan ortaklara değer kazandırabilir. Pahalıyken yapılan geri alım ise şirketin kaynaklarını israf ederek ortaklara zarar verebilir. Şirketi yönetmek yalnızca faaliyetleri ve nakit akışını yönetmek değildir. O şirkete sermayesini emanet eden bütün ortakların hakkını ve menfaatini gözetmek de yönetimin sorumluluğudur. 18 Ekim- 16 Eylül arası 118 şirket toplam 8.9 milyar TL'lik hisse geri alımı yaptı. İşte geri alım yapan hisseler:

İstanbul'daki sel felaketinden etkilenen herkese çok geçmiş olsun. 30 yıldır Ayazağa ve bölgeyi tanıyorum. Bugün bile dere yatağında yeni 10 katlı binalar yükseliyor, derenin devamında lüks konut projeleri yapılıyor. Sebebi basit: Dere yatağı olduğu için yıllarca imara açılmamış, boş kalmış, şehrin ortasında kıymete binmiş arsalar olması. Ama mesele sadece Ayazağa değil. Uzun vadeli risklere kısa vadeli bakıyoruz. Deprem olunca sağlam ev, sel olunca dereden uzak semt, afetten sonra sigorta arıyoruz; hem de maliyetin en yüksek olduğu anda. 1999'da depremden sonra evini ucuza satıp Cadde'den kuzeye taşınan pek çok kişi, 10 yıl sonra "merkeze uzak" diyerek geri döndü. Felaketler seyrek yaşanıyor, insan unutuluyor. Oysa tehlikeyi unutmamız, onun ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. "Hz. Nuh gemisini yapmaya başladığında henüz yağmur yağmıyordu." Felaket geldiğinde ne yaptığımızdan çok, gelmeden önce ne yaptığımız önemli.

Borsamızı pandemi öncesi ve pandemi sonrası olmak üzere iki ayrı dönemde değerlendirmek gerekir. Pandemi öncesinde BIST 100 şirketleri ile diğer şirketlerin performansları birbirine oldukça yakındı. Hatta halka arz edilen şirketler, ortalama olarak piyasadan daha zayıf bir performans sergiliyordu. Pandemi sonrası ise tablo tamamen değişti. Detaya geçmeden önce BIST Halka Arz Endeksi hakkında kısa bir bilgi vereyim. Yeni halka arz edilen şirketler bu endekse işlem görmeye başladıkları gün dahil oluyor ve yaklaşık 25 ay boyunca endekste kalıyorlar. Bu süre içinde işlem hacimleri ve piyasa değerleri hızla artan şirketlerin önemli bir kısmı BIST 100'e, hatta bazıları BIST 30'a kadar yükseliyor. Ancak yaklaşık iki yıl sonra fiyatları şişip halka arz endeksinden çıkıp BIST 100'e dahil olduklarında ise performansları çoğu zaman zayıflamaya başlıyor. İşte bu durum, pandemi sonrasında BIST 100 endeksinin performansını aşağı çeken önemli nedenlerden biri. Yüksek enflasyon nedeniyle karşılaştırmayı dolar bazında yaptım. Temettü düzeltmesini katmadım (örneğin BIST 100'e yıllık ~%3 ilave getirisi var. Bu hesaplamada yok). Sonuçlar oldukça dikkat çekici: >>> BIST Halka Arz Endeksi: Yıllık ortalama %68 dolar bazlı getiri. >>> BIST 100 dışındaki hisseler: Yıllık ortalama %27,5 dolar bazlı getiri. >>> Tüm BIST hisseleri: Yıllık ortalama %12 dolar bazlı getiri. >>> BIST 100: Yıllık ortalama yalnızca %7 dolar bazlı getiri. Bu veriler bize önemli bir şey söylüyor: Halka arz hisseleri en güçlü performanslarını genellikle ilk iki yıllarında gösteriyor. Bu şirketlerin önemli bir kısmı halka arz endeksinden çıkıp BIST 100'e geçtikten sonra ise erimeye başlıyorlar. Dolayısıyla BIST 100, zaman içinde en hızlı yükselmiş ancak büyüme ivmesini kaybetmeye başlamış şirketleri bünyesine katarken; en güçlü performansı gösteren yeni halka arz şirketleri ise endeksin dışında kalıyor. Bu da pandemi sonrası dönemde BIST 100'ün göreceli getirisini aşağı çeken yapısal nedenlerden biri olarak öne çıkıyor. #halkaarz #BIST100 #Xu100 #xtumy #xutum

“Başarı için ömürlerinin bir bölümünü bedel olarak ödemeyenler, başarısızlığın bedelini bir ömür boyu öderler.” Bu sözü yıllar önce Mustafa Keser’den duymuştum. Beni çok etkilemişti. O günden beri hiç unutmadım. Kızıma da özellikle sınav dönemlerinde sık sık söylerim. Tıp fakültesinde okuduğum 2000’li yıllarda sık sık öğrenci afları çıkardı. Devamsızlık, başarısızlık veya geçmişteki siyasi olaylar nedeniyle üniversiteden uzaklaştırılmış pek çok insan, yıllar sonra okullarına dönme imkânı bulmuştu. Bizim sınıfımıza da bir amca gelmişti. Amca diyorum çünkü biz henüz gençliğimizin başındaydık, o ise çoktan bir hayat kurmuş, çoluk çocuğa karışmıştı. Yıllar önce tıp fakültesinden atılmış. Sonrasında kendine başka bir hayat kurmuş. Çalışmış, evlenmiş, çocukları olmuş. Hayat devam etmiş ama içinde bir şey hep yarım kalmış. Neden okuldan atıldığını sorduğumuzda, “Söylemeye bile değmeyecek şeyler.” demişti. Aradan onca yıl geçtikten sonra tıp gibi ağır bir eğitimi tamamlamanın ne kadar zor olduğunun farkındaydı. Zaten artık doktorluk yapmak gibi bir amacı da olmadığını söylemişti. Ama söylediği bir cümleyi hiç unutmadım: “İçimde büyük bir ukde kaldı. Keşke o yıllara geri dönebilsem de okulumu bitirebilseydim.” O gün bu sözleri beni çok etkilemişti. Düşünsenize, insan yıllarca çalışıyor, evleniyor, çocuklarını büyütüyor, kendine başka bir hayat kuruyor. Ama içinde bir yerde, yarım kalmış gençliğiyle yaşamaya devam ediyor. Geçen gün tıp fakültesi mezunu birinin babasının yeniden tıp fakültesini kazandığını görünce yıllar önce tanıdığım o amca aklıma geldi. İnsanın hayatında öyle dönemler var ki birkaç yıllık bir süreç, sonraki onlarca yılının nasıl geçeceğini belirleyebiliyor. Bazen kendi hatalarımız, bazen başkalarının kararları, bazen de kader dediğimiz olaylar yüzünden hayatımız bambaşka bir yöne gidebiliyor. Kızıma sınav dönemlerinde bu sözü tekrar tekrar söylememin nedeni de bu. İnsan gençken önündeki birkaç yılın ne kadar kıymetli olduğunu her zaman anlayamıyor. Oysa o dönemde gösterilen veya gösterilmeyen gayret, bir ömür boyunca insanın karşısına çıkabiliyor. Elbette her şey bizim elimizde değil. Bazen insan elinden geleni yapsa da başkalarının verdiği kararların bedelini ömür boyu ödeyebiliyor. Ama elimizde olanın kıymetini bilmek, yapmamız gerekeni zamanında yapmak gerekiyor. Çünkü bazı fırsatlar bir daha gelmiyor. Gelse bile ne biz eski biz oluyoruz ne de hayat bıraktığımız yerden devam ediyor. Allah kimseye bir ömür boyunca pişmanlık duyacağı hatalar yaptırmasın, kimseyi başkalarının hatalarının bedelini ödemek zorunda bırakmasın. Hepimize de hayatımızın önemli kavşaklarında doğru karar verecek aklı, gereken gayreti gösterecek iradeyi ve yıllar sonra geriye dönüp baktığımızda “Keşke” demeyeceğimiz bir hayat nasip etsin.