ماجد عثمان نواز مردی که در سلول زندانی در مصر، از افراط‌گرایی بیدار شد ماجد نواز، فعال سیاسی بریتانیایی-پاکستانی‌تبار، در نوجوانی جذب حزب‌التحریر شد؛ گروهی اسلام‌گرای بین‌المللی که خواستار بازگرداندن خلافت اسلامی بود. او در دانشگاه به سازمان‌دهی و جذب اعضای جدید پرداخت و فعالیتش را تا مصر گسترش داد، جایی که در سال ۲۰۰۲ توسط دولت حسنی مبارک بازداشت و به چهار سال زندان محکوم شد. همین زندان، نقطه‌ عطف زندگی‌اش بود. نواز در سلول‌های مصر با زندانیانی از طیف‌های فکری متفاوت هم‌نشین شد و برای نخستین‌بار، ایدئولوژی‌اش را از بیرون به چالش کشید. سازمان عفو بین‌الملل او را زندانی وجدان اعلام کرد؛ اما تجربه‌ای که او را واقعا تغییر داد، مواجهه‌ مستقیم با تناقض‌های درونی گفتمان اسلام‌گرایانه بود که خودش سال‌ها مروجش بود. پس از آزادی در ۲۰۰۶، نواز رسما از حزب‌التحریر جدا شد و مسیری متضاد را آغاز کرد. سال ۲۰۰۸ اندیشکده‌ی Quilliam را در بریتانیا تاسیس کرد؛ نخستین نهاد جهانی که هدفش مقابله با افراط‌گرایی اسلامی از درون جامعه‌ مسلمان بود، نه با حمله‌ بیرونی به دین. نواز مفهومی کلیدی معرفی کرد: تمایز میان «اسلام» به‌عنوان یک دین و «اسلام‌گرایی» به‌عنوان یک پروژه‌ سیاسی؛ استدلال کرد نقد دومی، اسلام‌هراسی نیست بلکه ضرورت دموکراتیک است. او بعدها در کتاب مشترکش با سم هریس، اسلام و آینده‌ تساهل، نمونه‌ای نادر از گفت‌وگوی سازنده میان یک مسلمان اصلاح‌طلب و یک منتقد سکولار رادیکال دین ارائه داد. دیدگاه‌های نواز امروز در بحث درباره مرز میان نقد سیاسی دین و احترام به باورمندان، همچنان الهام‌بخش است. #اسلامگرایی #افراط_گرایی #آزاداندیشی #ماجد_نواز #گفتگو_توانا

فاشیسم دینی و یک فرقه کینه‌پراکن چرا «همزیستی ایرانیان» برای آنان «بوی لجن» می‌دهد؟ همراه با جنبش زن، زندگی، آزادی، تصاویر زیادی از زنان با پوشش معمولی و نیز زنان با حجاب در کنار یکدیگر منتشر شد. زنانی که پوشش متفاوتی داشتند، اما بر سر یک اصل مشترک ایستاده بودند: تحمیل دین یا احکام دینی آن هم با استفاده از سلاح و خشونت و کشتار، رفتاری غیر انسانی است. تصویر توییتی است که سه سال پیش نوشته شده است. رابطه انسانیت و «بوی لجن» چیست؟ ▪️بگو چه چیزی برای تو لجن است، تا بگویم کیستی! برای طرفداران دین‌ورزی تحمیلی و اجباری، چنین تصویری از انسانیت، همبستگی و همزیستی تحمل‌ناپذیر است. تعداد زیادی توییت از سوی طرفداران نظام ولایت فقیه منتشر شد که جنبش مردم ایران و همزیستی ایرانیان غیرمسلمان و مسلمان را با واژه‌هایی مانند هرزگی، غرب‌‍پرستی، و… توصیف می‌کردند. یکی از این افراد بود که برای تصویری از همزیستی ایرانیان شجاع، نوشت این تفکر «بوی لجن» می‌دهد؛ و همان اسلامی است که «معاویه» ترویج کرد. ▪️«نفرت» نام دیگر خدای شما است؟ به راستی در این تصویر چه چیزی تا این اندازه نفرت‌انگیز بود؟ دختر باحجاب چادرش را کنار نگذاشته. دختر بی‌حجاب نیز کسی را مجبور نکرده مانند او لباس بپوشد. پس چرا این تصویر تا این حد نویسنده توییت را اذیت کرده بود؟ آیا برای بخشی از اسلام‌گرایان ایرانی، خشم گرفتن و نفرت ورزیدن به دیگران، پاسخ تمام سوالات زندگی است؟ آیا آنان توان یا منبعی برای ارائه پاسخ‌های دیگر (محبت، پذیرش، دوستی، درک و همدلی) به رویدادهای زندگی را دارند؟ ▪️خشمی که «خواهر یا برادر دینی» را «خائن به فرقه» می‌کند این احتمال وجود دارد که برای پیروان فرقه ولایت فقیه، همزیستی میان مومنان و افراد بدون دین، گاهی از دیدن خود افراد بدون دین دشوارتر باشد. به نظر می‌رسد آنان از مشاهده افرادی که نمی‌خواهند دینشان را به سایرین تحمیل کنند، بیشتر اذیت می‌شوند تا دیدین ایرانیان متعددی که زندگی انسانی و شایسته را فرای جدل‌ها و آشفتگی‌های بی‌پایان دینی دنبال می‌کنند، و به همین دلیل، نظام اخلاقی والاتری از دین برای خود برگزیده‌اند. این همبستگی نشان می‌دهد ایرانیان ایدئولوژی نفرت و دشمنی -که اساس اندیشه این فرقه است- را رد کرده‌اند و به همین دلیل تا این حد هراس‌انگیز است. ▪️همبستگی میهن‌دوستانه: خطر اصلی برای نظام؟ برای ایدئولوژی‌های تمامیت‌خواه، همدلی، دوستی و همبستگی از چیزی مثل بی‌حجابی یا حتی بی‌دینی خطرناک تر است. چنین همدلی یعنی حتی بخشی از جامعه مذهبی نیز حاضر نیست اخلاقیات خود را با خواست حکومت یکی بداند. فرقه‌های سیاسی-اعتقادی معمولا برای حفظ انسجام خود به مرزبندی شدید میان «ما» و «آن‌ها» نیاز دارند: مومن و منحرف، خودی و غیرخودی، وفادار و دشمن. ▪️با حجاب و بدون حجاب در تجمعات نظام: فرقه پرتناقض ولایت رسانه ها و هواداران حکومت بارها حضور زنان کم یا بدون حجاب را در تجمعات حکومتی به عنوان نشانه محبوبیت نظام به نمایش گذاشته اند. اما در این جا ظاهرا خبری از بوی لجن یا «اسلام معاویه» نیست- اصطلاحی که در ادبیات نظام به معنی دورویی و ریاکاری دینی می‌باشد! مسئله حجاب است، یا سرسپردگی محض برده‌سان به نظام قدرت و ثروت حاکم؟ ▪️روبرو شدن «دین» و «فاشیسم دینی»: آیا یکی دیگری را نابود خواهد کرد؟ به نظر میرسد اخلاقیات فرقه ولایت فقیه تنها یک معیار دارد: «چه چیزی به نفع قدرت و سلطه ما است؟ همان حلال است!» بی راه نیست که عده ای این نظام را فاشیسم دینی می نامند. فاشیسم یعنی بالاتر قرار دادن کسب و حفظ قدرت و سلطه بر تمامی اصول و اعتقادات دیگر؛ با علائمی هم‌چون پرستش خداگونه رهبر، برتری ایدئولوژی بر حقوق فردی، تقسیم جامعه به خودی و دشمن، بسیج دائمی هواداران، سرکوب مخالفان، تقدیس خشونت و استفاده از ابزار ترس، اعدام و آزار برای ادامه قدرت. در سالهای گذشته نظام اسلامی بارها در عمل ثابت کرده است که اگر فرد یا افرادی به منافع یا سلطه آن خدمت کنند، از نوعی مصونیت قضایی برخوردار خواهند بود. اما افرادی که از سرسپردگی کامل به نظام ولایت مطلقه خودداری کنند، تقریبا هر عملی که انجام میدهند ضد اسلام یا حتی جنگ و «محاربه با خدا» تلقی شده و با هزینه های بسیار همراه خواهد شد. به نظر میرسد چهره واقعی این نظام هر روز بیش از پیش برای مردم آشکار می‌شود؛ و نقاب دعاوی پوچ اخلاقی و الهی آن بر زمین می‌افتذ. شما چه فکر می‌کنید؟ #فرقه_گرایی #نفرت_پراکنی #نقد_دین #گفتگو_توانا @Dialogue1402

«تو به من توهین کردی!» آیا می‌توان به روشی سازنده انتقاد کرد؟ یک واعظ مذهبی می‌تواند ادعا کند دوست همجنس‌گرایش را دوست دارد، در حالی که موعظه می‌کند ابراز عشق او «زشت» است؟ این تناقضی است که نشان می‌دهد شعار «افراد سزاوار احترامند، نه ایده‌ها» همیشه کارساز نیست. وقتی باور دینی با هویت گره می‌خورد، نقد آن به‌راحتی به «توهین» تعبیر می‌شود. پس چگونه می‌توان بدون تخریب رابطه، صادقانه نقد کرد؟ ▪️بحث یا مبارزه؟ بحث‌های مذهبی گاهی چیزی جز مسابقه مشت‌زنی روشنفکرانه نیستند؛ برخی نقل‌قول‌ها را حفظ می‌کنند تا سلاح گفت‌وگو کنند و هدفشان غلبه بر «دشمن» است، نه فهم متقابل. در فضای رسانه‌های اجتماعی که تماشاگر همیشه حاضر است، این تنش تشدید می‌شود. باید فراموش نکنیم که هدف گفت‌وگو، فهم دیگری و رسیدن به حقیقت است، نه پیروزی در نبرد. ▪️چرا نقد دین این‌قدر دشوار است؟ نقد دین به‌ویژه دشوار است، چون موضوعی عمیقا شخصی است؛ برخلاف نقد دستور زبان که به هویت کسی گره نمی‌خورد. اگر چیزی مانند خانواده، مذهب، نژاد یا گرایش جنسی هویت فرد را می‌سازد، چگونه می‌توان به او احترام گذاشت اما نادرستی ایده‌هایش را هم نشان داد؟ این تنش آشکار میان دفاع از ارزش‌ها و مراقبت از دوستی همیشه حل‌شدنی نیست. ▪️نقد سازنده، نه آزاردادن در جهانی که بر عقل و شواهد استوار است، نقد نهادها و روش‌های آن‌ها ضروری است؛ نمی‌توان ادیان را از نقد معاف کرد. اما نقدی که صرفا برای آزاردادن دیگران انجام شود، نقد نیست، بلکه همان «آزاردادن» است. می‌توان از پنهان‌کاری کلیسای کاتولیک درباره کودک‌آزاری انتقاد کرد، بی‌آنکه همشهریان کاتولیک را مسخره یا تحقیر کرد. ▪️درسی از هیوم: حقیقت از مشاجره دوستانه می‌آید دیوید هیوم می‌گفت حقیقت از مشاجره میان دوستان سرچشمه می‌گیرد؛ چون گفت‌وگوی دوستانه احترام و صداقت متقابل دارد و زبان ستیزه‌جو در آن جایی ندارد. باید بپذیریم اسلامی که در ایران اجرا می‌شود با اسلام در مینه‌سوتا یکی نیست؛ هیچ مذهبی یکپارچه نیست. نقد باید از اشتراکات آغاز شود و مسئولیت احساس آزردگی را باید خودمان بپذیریم، نه دیگری را. متن کامل این یادداشت را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید «تو به من توهین کردی!» آیا می‌توان به روشی سازنده انتقاد کرد؟ dialog.tavaana.org/insult-cr… #توهین #انتقاد #آزاداندیشی #گفتگو_توانا

مایکل برنت شرمر مردی که ماموریتش رد‌کردن چیزهای بی‌دلیل بود مایکل شرمر، تاریخ‌نگار علم و نویسنده‌ آمریکایی، پیش از آنکه به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های جنبش شکاکیت علمی تبدیل شود، خودش زمانی جذب باورهای غیرعلمی (از جمله نظریه‌های شبه‌پزشکی) شده بود. همین تجربه‌ شخصی، او را متقاعد کرد که مسئله‌ی اصلی، حماقت افراد نیست؛ بلکه ذهن انسان به‌طور طبیعی مستعد پذیرش الگوهای کاذب است. سال ۱۹۹۲، شرمر مجله‌ Skeptic و «جامعه‌ شکاکان» (Skeptics Society) را تاسیس کرد؛ نهادی که هدفش نه حمله به دین یا معنویت به‌طور کلی، بلکه بررسی نقادانه‌ی هر ادعایی بود که خلاف شواهد علمی طرح می‌شد. از شفای معجزه‌آسا و نجوم‌شناسی تا نظریه‌های توطئه و انکار هولوکاست. شرمر معتقد بود باور دینی و باورهای شبه‌علمی از یک ریشه‌ی شناختی مشترک می‌آیند: میل ذهن انسان به یافتن معنا و الگو، حتی در جایی که الگویی وجود ندارد. او این پدیده را «الگویابی‌گری» (patternicity) نامید و نوشت مغز انسان طوری تکامل یافته که ترجیح می‌دهد به یک الگوی دروغین باور کند تا الگوی واقعی را از دست بدهد. او رویکردش را نه جدلی، بلکه روش‌محور توصیف می‌کرد؛ به‌جای حمله‌ اخلاقی به باورمندان، بر پرسش «شواهد کجاست؟» تمرکز داشت. همین رویکرد او را از هیچنز متمایز و به دنت نزدیک‌تر می‌کرد. رویکرد شرمر امروز در گسترش سواد رسانه‌ای و مقاومت در برابر اطلاعات نادرست، همچنان کاربردی و مورد توجه است؛ در دورانی که نظریه‌های توطئه و شبه‌علم به‌سرعت در فضای مجازی پخش می‌شوند، پرسش بنیادین او «چرا مردم چیزهای عجیب باور می‌کنند؟» بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. #مایکل_شرمر #شک_گرایی #خردگرایی #نقد_دین #گفتگو_توانا

▪️نمادی که جمهوری اسلامی خواست نام معمارش را پاک کند معمار جوانی که این بنا را طراحی کرد، تنها ۲۴ سال داشت و پیرو آیینی بود که امروز در ایران غیرقانونی است. اما در دهه ۱۳۴۰، بهایی‌بودن او مانع انتخابش برای طراحی یکی از مهم‌ترین نمادهای ملی ایران نشد. این نماد، برج شهیاد است؛ بنایی که حکومت اسلامی نامش را عوض کرد اما نتوانست از حافظه جمعی مردم پاکش کند. ▪️بنایی که با همه ایرانیان سخن می‌گوید برج شهیاد از لایه‌های متعدد تاریخ ایران شکل گرفته است. طاق اصلی‌اش یادآور معماری ساسانی و طاق کسری، دوره پیش از اسلام، است؛ خطوط منحنی و هندسه‌اش شباهت به معماری پسا اسلامی اصفهان دارد. این بنا نه صرفا باستانی است، نه کاملا مدرن، بلکه ترکیبی از دوره‌ها و هویت‌های ایران است که با همه ایرانیان، بدون یک کلمه، سخن می‌گوید. ▪️معمار جوانی به نام حسین امانت در دهه ۱۳۴۰، در دوره‌ای از توسعه شهری ایران، ایده ساخت بنایی ملی مطرح شد. برنده مسابقه طراحی، حسین امانت، معماری ۲۴ساله و فارغ‌التحصیل تازه‌کار دانشگاه تهران بود. او پیرو آیین بهایی بود؛ موضوعی که در آن مقطع مانعی برای مشارکتش در این پروژه ملی نشد. اجرای بنا نیز نیازمند مهارت صدها متخصص، سنگ‌تراش و مهندس بود. ▪️حذف نام‌ها، ماندگاری آثار پس از انقلاب، حکومت اسلامی نام برج را به «آزادی» تغییر داد و حسین امانت ایران را ترک کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد نام او در روایت‌های رسمی کم‌تر ذکر شد و حتی در خود بنا نیز محو شد. اکنون ین پرسش را مطرح است: آیا آثار ملی می‌توانند باقی بمانند، اما نقش برخی سازندگانشان به مرور فراموش شود؟ ▪️میراث ملی، نیازمند همبستگی است میراث ملی فقط ساختمان‌ها نیستند؛ خاطره، معنا و داستان‌هایی هستند که نسل‌ها به آن‌ها پیوند می‌زنند. مراقبت از میراث ملی تنها به مرمت سنگ و بتن محدود نیست، بلکه شامل حفظ تنوع روایت‌ها و سهم گروه‌های مختلف در ساخت آن است. برج شهیاد نشان می‌دهد هویت ملی زمانی پایدارتر می‌شود که سهم دوره‌ها و انسان‌های متفاوت انکار نشود. متن کامل این یادداشت را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید برج شهیاد: همبستگی ملی به زبان معماری dialog.tavaana.org/shahyad-t… #شهیاد #نماد #همبستگی #حسین_امانت #گفتگو_توانا