Enver Basravi

Hakikat Hasreti: 18. İstanbul Bienali’nin Sansür Mimarisi 18.İstanbul Bienali’nin kuratöryel krizle başlayıp erteleme kararıyla derinleşen süreci, yalnızca organizasyonel bir aksaklık değil; Türkiye’de sanatın ifade özgürlüğünü doğrudan etkileyen yapısal bir sansür örneğidir. İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV), İstanbul Bienali üzerindeki yönetsel gücünü kullanarak hangi sözlerin duyulacağına, kimin konuşacağına ve kimlerin dışarıda bırakılacağına dair verdiği bu kararla yalnızca bir küratörü değil; küratörlüğü, sanatçılığı ve yaratım alanlarını belirleyen sınırları yeniden çizmiştir. Bu yaşanan, teknik bir erteleme ya da idari bir aksamadan ibaret değildir. Bu, açıkça politik bir sansürdür. Çünkü alınan kararlar, görünürlük hakkını yönlendiren; ses, içerik ve hafıza üzerinde etkili olan bilinçli tercihlere dayanıyor. Sansür yalnızca bastırmaz, alanı yeniden şekillendirir. Susturulan, yalnızca içerik değil bizzat; ifade hakkıdır. Bu kriz, bir kişiden ziyade, küratörlüğün sınırlarının kurumsal müdahaleyle yeniden tanımlanmasıyla ilgilidir. Aynı zamanda sanat üretiminin, ifade özgürlüğünün ve hafıza politikalarının kim tarafından ve nasıl belirleneceğine yönelik kapsayıcı bir karar mimarisidir. Bu durumu yalnızca bir sanat organizasyonunun iç işleyişine indirgemek yerine; Türkiye’de sanat ile ifade özgürlüğü arasındaki ilişkinin dönüşümüne işaret eden yapısal bir kırılma olarak görmek gerekiyor. İstanbul Bienali, uzun süredir politik temsiliyetin sınırlarını aşmaksızın, popülerleştirilmiş kültürel imgeler üzerinden yüzeysel bir anlatı kurmaktadır. Her edisyonda “geleceği tahayyül etme” vaadiyle biçimlenen bu yüzey, geçmişle yüzleşmeyi sistematik olarak erteleyen bir unutturma stratejisi üretiyor. Kurumun estetik tercihi gibi görünen bu yapı, aslında politik olanı görünmezleştiren bir çerçeveleme tekniğidir. Sansür, bu stratejinin sessiz merkezinde yer alırken — yalnızca bastırarak değil, görünürlükleri seçerek, imgeleri süzerek, belleği yeniden şekillendirerek işliyor. İstanbul Bienali’nin çizdiği bu yeni sınır hattı, üretilecek işleri yalnızca daraltmıyor; aynı zamanda onları, seçkinlerin duvarına asılabilir boyuta indirerek ehlileştiriyor. Sanat, bu düzlemde kamusal alandan çekiliyor; eleştiri yerini temsile, hakikat yerini dekora bırakıyor. Bu bağlamda, William Faulkner’ın sözleri tanıklığın ertelenemezliğini bir kez daha hatırlatıyor: “Evrensel gerçekleri duyurmayan her öykü geçicidir. Değersizliğe uğraması kaçınılmazdır.” Tıpkı bugünün Türkiye’sinde olduğu gibi. Hakikat Hasreti başlıklı bu işimle, yalnızca bugüne değil, yarına müdahale eden bu sansür mimarisini görünür kılmayı amaçladım. Çünkü çizilen bu sınır yalnızca bugünü değil; yarını, ortak geleceğimizi de belirleyen bir müdahale alanıdır. Bu müdahale karşısında sessizlik bir seçenek değildir. Susturulan yalnızca geçmiş değil; ortak gelecek fikridir. Teşekkür Bu çalışma kolektif bir çabanın ürünü. Katkı sunanlara sonsuz teşekkürler: Ali Kemal Çınar @akcfilm , Hakan Bozyurt @hakanbozyurt, Mevlüt Oğuz @mevlutoguz, Murat Seçkin @seckin_murat , Zafer Aracagök #zaferaracagok , Serap Basravi #serapbasravi @biennal_F @la_Biennale ##LaBiennaleDiVenezia İfade özgürlüğünün arkasında mısınız? #hakikathasreti #sansürrehberi #istanbulbienali #longingfortruth #censorshipguide #istanbulbiennial

Hiperteamül Masası (2010–2026) üzerine yayımlanan haber ve söyleşi. Hiçbir şey gizlenmiyor; buna rağmen hiçbir şey yerinden oynamıyor. Teamülden Kalktı - artdogistanbul.com/teamulden…

‘Hakaret ederken Kürt denilir ama hiç özür dilerken Kürt denilir mi?’ @alidurantopuz ✍️

Evrim Altuğ ile gerçekleştirdiğimiz söyleşide, Hakikat Hasreti çalışması, ifade özgürlüğü ve kurumsal sansür üzerine konuştuk. @EvrimAltug artdogistanbul.com/hakikatin…

Evrim Altuğ’un Milliyet Sanat’ta yayımlanan “Kanaat, Zanaat ve Sanatın GÖKzemin’deki Halayı” başlıklı yazısında, Mardin’de gerçekleştirdiğim “Hiperteamül Masası” çalışmasına da değiniliyor.

Kamusal alana bakan bir yüzeye yerleştirdiğim Hiperteamül Masası isimli çalışma, dördüncü günde kaldırıldı. The work titled Hiperteamül Masası, which I placed on a surface facing the public space, was removed on the fourth day. #HiperteamülMasası #Hiperteamül #KamusalSanat #PublicArt

Hiperteamül Masası, 2010–2026 Mardin’in farklı noktalarına yerleştirilen Hiperteamül Masası billboardları kısa süre sonra kaldırıldı. Billboard yüzeylerinin tamamı parçalanmış hâlde bulundu. Billboard şirketi tarafından tarafıma yapılan bilgilendirmede, kaldırma işleminin idari bir müdahalenin ardından gerçekleştiği belirtildi. #HiperteamülMasası #Hiperteamül #KamusalSanat #PublicArt

Hiçbir şey gizlenmiyor; buna rağmen hiçbir şey yerinden oynamıyor. Aynı durum tekrar ettikçe değişmez kabul ediliyor. Hiperteamül Masası, 2010—2026 #HiperteamülMasası #Hiperteamül #KamusalSanat #PublicArt