🚀Stoklar mı tükeniyor, üretim mi hızlanıyor? ABD’nin kritik hava ve füze savunma mühimmatlarının stokları ile savunma sanayiinin üretim kapasitesi büyük bir hararetle tartışılıyor. Bu tartışma; savunma ve güvenlik çalışmalarını, ekonomi politiği, bütçe süreçlerini ve siyasal iletişimi aynı zeminde buluşturuyor. ABD Savaş Bakanı Hegseth, aşağıdaki gönderisinde haber kuruluşunun ekrandaki altyazıya ve ABD'nin hava savunma sistemlerinin mühimmatlarının kritik seviyede(- %80) azaldığını ifade eden habere sert biçimde itiraz ediyor. Ancak Hegseth, bu tepkisinden hemen önce Lockheed Martin ve Northrop Grumman’ın PAC-3 MSE ve THAAD sistemlerinin üretimini hızlandırmaya yönelik açıklamalarını “Arsenal of Freedom” mesajıyla paylaşmıştı. İlk bakışta iki anlatı birbiriyle çelişiyor gibi görünüyor: Bir tarafta “kritik stoklar azalıyor” iddiası, diğer tarafta “üretim tarihî ölçekte artırılıyor” mesajı… Oysa bir adım geriden baktığımızda her iki anlatının aynı anda doğru olabileceğini görürüz. Bir ülke aynı anda: ◾️Kritik mühimmat stoklarının önemli bölümünü tüketmiş, ◾️Üretim kapasitesini tarihî seviyelere çıkarmaya başlamış, ◾️Buna rağmen kısa vadede operasyonel açık vermeye devam ediyor olabilir. Çünkü savunma planlamasında üç farklı kapasite vardır: Mevcut stok başka, yıllık üretim hızı başka, kriz anında üretimi büyütebilme kapasitesi ise başka bir meseledir. Lockheed Martin, 10 Nisan’da PAC-3 MSE üretimini hızlandırmak amacıyla 4,7 milyar dolarlık bir sözleşme duyurdu. Şirket 24 Haziran’da ise THAAD üretimini dört katına çıkarmayı hedefleyen, yedi yıllık ve 35 milyar dolara kadar ulaşabilecek bir anlaşma açıkladı. Northrop Grumman da 3 Ağustos’ta kritik füze önleyici parçalarının üretimini artırmaya yönelik toplam değeri 3 milyar doları aşan iki çok yıllı çerçeve anlaşma ilan etmişti. Bu gelişmeler Hegseth’in paylaşımlarını yalnızca bir savunma politikası duyurusu olmaktan çıkarıyor. Paylaşımların zamanlaması, Amerikan yönetiminin büyüyen mühimmat stoku tartışmasının karşısına üretim kapasitesi, yeniden sanayileşme ve kontrol anlatısını yerleştirdiğini düşündürüyor. Burada klasik bir siyasal iletişim ve karşı-çerçeveleme görüyoruz: ◾️Olumsuz çerçeve: Amerikan cephanesi kritik ölçüde azalıyor. ◾️Karşı çerçeve: Amerika savaş sanayiini harekete geçiriyor. ◾️Siyasi slogan: Arsenal of Freedom. ◾️Somut dayanak: Lockheed Martin, Northrop Grumman ve diğer üreticilerle yapılan çok yıllı anlaşmalar. ◾️Hedeflenen algı: Sorunun farkındayız, sanayi tabanını büyütüyor ve süreci kontrol ediyoruz. Hegseth burada yalnızca mühimmat üretiminden söz etmiyor; tartışmanın hangi kelimeler ve kavramlar üzerinden yürütüleceğini de belirlemeye çalışıyor. Ancak parlak slogan, meselenin maddi zorluklarını ortadan kaldırmıyor. Fabrika kurmak, uzman personel yetiştirmek, katı yakıt motoru, arayıcı başlık, elektronik bileşen ve patlayıcı madde üretimini artırmak kısa sürede mümkün değildir. CSIS’ye göre bazı önemli mühimmatların üretim süreleri dört yılı aşabilir; yeni üretim kapasitesi için gerekli sermaye yatırımlarının devreye alınması bile 18–24 ay sürebilir. Dolayısıyla asıl stratejik soru şudur: Amerikan savunma sanayiinin üretim hızı, savaş alanındaki mühimmat tüketim hızına yetişebilecek midir? Bu mesele yalnızca askeri değildir. Çok yıllı siparişler, bütçe ödenekleri, Kongre kararları, nitelikli istihdam, teknoloji yatırımları ve tedarik zincirleri nedeniyle aynı zamanda bir ekonomi politik ve yasama meselesidir. Bence ABD’de izlediğimiz süreç, savunma sanayii tabanını büyütmeyi, kritik üretimi ülke içinde güçlendirmeyi ve askerî gücü sürdürülebilir bir endüstriyel kapasiteye dayandırmayı amaçlayan daha geniş bir büyük stratejinin parçasıdır. Yani ABD'de izlediğimiz şeyin, aslında yeniden endüstrileşme ve bununla birlikte ekonomiyi geliştirme, istihdamı artırma programı olduğunu düşünebiliriz. Nihayetinde endüstride, teknolojide, savunmada ve ekonomide "lider bir ülke meydana getirme" büyük stratejisinin "grand strateji" devrede olduğunu ifade etmek yanlış olmayacaktır. Modern caydırıcılık, yalnızca depoda kaç füze bulunduğuyla değil; kullanılan mühimmatın hangi hızda ve hangi teknolojik bağımsızlık düzeyinde ve hangi ekonomide yeniden üretilebildiğiyle ölçülür. 🇹🇷Türkiye açısından çıkarılacak ders açıktır: Kritik mühimmat stokları; alt yüklenici derinliği, yerli ara malı oranı, nitelikli insan kaynağı ve uzun süreli bir çatışmanın tüketim hızını karşılayabilecek üretim kapasitesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Bir ekonomist olarak diyebilirim ki savunma bütçesinin başarısı da yalnızca harcanan toplam kaynakla değil, bu kaynağın ürettiği sürdürülebilir savaş ve caydırıcılık kapasitesiyle ölçülmelidir.