มีโอกาสไปประชุมและเยี่ยมชมโรงงานจีนแห่งหนึ่งในประเทศไทย ก่อนอื่นต้องยอมรับเลยว่า คนจีนเก่งมาก โดยเฉพาะผู้บริหารระดับสูง พอคุยแล้วรู้เลยว่าคิดเร็ว ตัดสินใจเร็ว มองธุรกิจขาด สุภาพ กระตือรือร้น และกล้าพูดกล้าคุย คุยด้วยแล้วประทับใจมาก แต่ในฐานะแรงงานไทยคนหนึ่ง สิ่งที่เห็นกลับทำให้เราอดกังวลไม่ได้ เราเป็นล่ามมาหลายปี แปลตามโรงงานมาหลายสิบแห่ง ในหลายนิคมอุตสาหกรรม แต่ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ได้มาโรงงานจีน แค่ก้าวเท้าเข้าไปข้างในก็รู้สึกเหมือนหลุดเข้าไปอยู่ในประเทศจีนแล้ว ไม่เห็นคนไทย ไม่ได้ยินภาษาไทย ไม่เห็นป้ายตัวหนังสือไทย โต๊ะเก้าอี้ไม่เคยเห็นในไทย แม้แต่โถส้วมยังมองออกเลยว่ามาจากจีน ก่อนไป เราแอบหาข้อมูล อ่านหน้าเว็บไซต์ของเขามาบ้าง บนเว็บระบุว่ามีการจ้างงานและส่งเสริมการสร้างงานในไทยหลายพันตำแหน่ง และจะจ้างวิศวกรไทยหลายร้อยตำแหน่ง แต่พอถึงเวลาประชุม เนื่องจากผู้บริหารพูดภาษาญี่ปุ่นกัน ล่ามจึงแปลเป็นไทยให้คนไทยที่ไปด้วยฟัง แล้วคนไทยอีกคนที่อยู่ตรงนั้น ก็แปลภาษาไทยจากล่ามเป็นภาษาจีนให้คนจีนฟังอีกที จากนั้นเรามีโอกาสได้คุยและถามเขาตรงๆ ว่า "มีวิศวกรไทยกี่คน" เขาตอบกลับมาว่า "มีคนเดียว" (เอ้า... ไม่เหมือนที่ประกาศไว้หน้าเว็บเลยน้า) บทเรียนการ "สร้างคน" จากญี่ปุ่นสู่จีน เรื่องที่น่าสนใจจริง ๆ เกิดขึ้นหลังจากนั้น วันนั้นเป็นการพบปะกันระหว่างผู้บริหารญี่ปุ่นที่ทำธุรกิจในไทยมานาน กับผู้บริหารบริษัทชิ้นส่วนจีนที่เพิ่งเข้ามาลงทุนในไทย พอจบการเยี่ยมชมโรงงานและเจรจาธุรกิจแล้ว ก็มีช่วงเวลาสบาย ๆ ที่ได้พูดคุยคุยเรื่องทั่วไป CEO ฝั่งจีนได้ขอคำปรึกษาขึ้นมาว่า "เรามาทำธุรกิจในไทย ก็อยากให้มัน WIN-WIN กับไทย อยากใช้คนไทยนะ อยากจ้างคนไทย แต่พูดไทยไม่ได้ ไม่เข้าใจคนไทย ไม่เข้าใจวัฒนธรรมไทย แล้วก็ไม่รู้จะทำยังไงให้คนไทยทำงานได้ตามที่ต้องการ สุดท้ายเลยยังต้องใช้คนของเราเป็นหลัก พยายามแล้ว แต่มันทำไม่ได้เลย เป็นปัญหาใหญ่มาก เลยอยากปรึกษารุ่นพี่อย่างญี่ปุ่นว่า ผ่านจุดนั้นมาได้อย่างไร จะทำยังไงถึงจะทำงานโดยใช้คนไทยเป็นหลักได้บ้าง เขารู้ว่าคนไทยรักและเคารพคนญี่ปุ่นมาก เขาต้องทำยังไงถึงจะได้แบบนั้น" ผู้บริหารญี่ปุ่นตอบกลับไปว่า "สิ่งที่จะพูดมันพูดง่าย แต่เอาเข้าจริงทำยาก เจ็บมาเยอะ ลองผิดลองถูกมาเยอะ ช่วงแรกคนญี่ปุ่นก็เอาคนไทยไปฝึกเพื่อให้ทำงานได้แบบญี่ปุ่น แต่ไม่ได้ผล สุดท้ายจากประสบการณ์หลายปี ก็ตกผลึกได้ว่า..." "อย่าเปลี่ยนคนไทยให้เป็นคนญี่ปุ่น แต่จงทำความเข้าใจนิสัยใจคอ วัฒนธรรม และสร้างระบบให้เป็นมาตรฐาน มีระบบสอนงาน คนญี่ปุ่นต้องเปลี่ยนตัวเองไปเป็นครู คอยสอนงาน สั่งการบ้าน ตามงาน ไม่ใช่ลงไปทำเอง ดังนั้น คุณต้องไม่พยายามทำให้คนไทยเป็นคนจีน แต่ต้องสอนงานคนไทยให้ได้ เคารพวัฒนธรรม และเปลี่ยนบทบาทจาก 'หัวหน้า' ไปเป็น 'ครู'" ตอนนั้นเราแอบมองหน้าผู้บริหารจีน สีหน้าประมาณว่า "เอาจริงดิ... มันต้องทำขนาดนั้นเลยเหรอ..." ซึ่งก็เข้าใจได้ เพราะคนญี่ปุ่นเองก็บอกว่าพูดง่ายแต่ทำยาก เพราะ "การสร้างโรงงานอาจใช้เวลาแค่ไม่กี่ปี แต่การสร้างคนอาจใช้เวลาเป็นสิบปี" คนเขาเยอะ คนเก่งๆ การแข่งขันก็สูง เขาจะเลือกคนจีนเก่งแค่ไหนมาก็ได้ เขาจะเลือกมาทำระบบสอนคนเพื่อใช้แรงงานไทยมั้ยนะ? เรื่องนี้ ทำให้เรานึกถึงคำในภาษาญี่ปุ่น 2 คำ ものづくり (Monozukuri) — การสร้างสินค้า ศิลปะและจิตวิญญาณของการผลิต เรื่องนี้ต้องยอมรับว่าจีนเก่งจริง และพัฒนาไปเร็วมาก 人づくり (Hitozukuri) — การสร้างคนและการพัฒนาบุคลากร พอมองย้อนกลับไป สิ่งที่ญี่ปุ่นทิ้งไว้ให้ประเทศไทยตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา ไม่ใช่แค่โรงงานหรือเครื่องจักร แต่เป็นเทคโนโลยี ผู้เชี่ยวชาญ ครูอาจารย์ในด้านต่างๆ และแรงงานชาวไทยที่เติบโตขึ้นมาจากระบบเหล่านั้น เลยอดคิดไม่ได้ว่า วันนี้จีนพิสูจน์เรื่อง ものづくり (การสร้างสินค้า) ได้แล้ว แต่เรื่อง 人づくり (การสร้างคน) ล่ะ? ในอนาคตข้างหน้าจากนี้ เราจะได้เห็น วิศวกรไทยที่เติบโตจากองค์กรจีน ผู้บริหารไทยที่เติบโตจากองค์กรจีน ผู้เชี่ยวชาญไทยที่เติบโตจากองค์กรจีน มากขึ้นหรือเปล่า? หรือโมเดลจะยังคงเป็นการใช้คนจากประเทศแม่เป็นหลักต่อไป... 💭 แล้วเพื่อน ๆ ล่ะค่ะ คิดเห็นยังไง แล้วเคยไปโรงงานจีนไหม เป็นอย่างที่เราพูดหรือเปล่า อยากรู้ประสบการณ์ของทุกคนค่ะ เล่าได้นะคะ คำศัพท์ ものづくり Monozukuri การสร้างสินค้า/ศิลปะแห่งการผลิต (เน้นคุณภาพ ความละเอียด การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และความภูมิใจ) 人づくり Hitozukuri การสร้างคน / การพัฒนาบุคลากร *หมายเหตุ เป็นเรื่องเก่าเกือบปีแล้ว ตอนนี้อาจจะมีการจ้างแรงงานไทยเพิ่มแล้วก็ได้ และเราก็เคยไปโรงงานจีนที่เดียว ไม่ใช่ทุกโรงงานเป็นแบบนี้นะ ถ้าใครเคยไปโรงงานจีนมาเล่าหน่อย เราอยากรู้ ว่าที่อื่นเป็นยังไง ภาพประกอบไม่เกี่ยว ลงเพราะอยากกินอาหารจีน