FactNameh | فکت‌نامه

در قسمت ۲۹۳ پادکست فکت‌نامه درباره درگیری‌های مسلحانه اخیر در سیستان و بلوچستان، مقایسه وضعیت اینترنت ایران و کره جنوبی، اوضاع تردد دریایی در تنگه هرمز، ادعای تولید طلای مصنوعی، ادعاهای منتسب به اعتراضات فرانسه و چند سوژه متنوع دیگر صحبت کرده‌ایم. castbox.fm/channel/id3929523

❌ ویدیوی منسوب به حمله آمریکا به قشم، ترکیبی از دو ویدیوی قدیمی است ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند مربوط به حمله آمریکا به جنوب ایران در روز ۱۱ آبان ۱۴۰۵ است. این ادعا نادرست است و ویدیوی مورد اشاره از ترکیب دو ویدیوی قدیمی ساخته شده است. بخش اول ویدیو مربوط به حمله آمریکا به بندرعباس در ۱۶ تیر ۱۴۰۵ است و بخش بسیار کوتاهی که در انتهای ویدیو گذاشته شده مربوط به ویدیویی دیگر از ۱۷ تیر ۱۴۰۵ و منسوب به حمله آمریکا به جزیره قشم است. با وجود گزارش‌های متعدد و موثق از حمله آمریکا به جزیره قشم و بندرلنگه در شامگاه ۱۱ آبان و بامداد ۱۲ آبان، تا این لحظه هیچ ویدیوی معتبری از این حمله‌های جدید منتشر نشده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ آیا یک دوز قارچ روان‌گردان توانایی‌های از دست‌رفته بیمار مبتلا به آلزایمر را بازگرداند؟ پژوهشگران در ماه مه ۲۰۲۶ گزارشی درباره یک زن بیش از ۸۰ ساله با تشخیص بالینی آلزایمر پیشرفته منتشر کردند که پس از مصرف قارچ حاوی سیلوسایبین، بهبودهایی در گفتار، حرکت، تعامل اجتماعی و کنترل ادرار او مشاهده شده بود. این گزارش اخیرا با توییت یک اپیدمولوژیست آمریکایی درباره اثر «تقریباً باورنکردنی» این قارچ، و بازتاب آن در فضای فارسی، مورد توجه قرار گرفت. این گزارش فقط درباره یک بیمار است، نه یک کارآزمایی بالینی. بدون گروه کنترل، ارزیابی‌های استاندارد و تکرار نتایج، نمی‌توان ثابت کرد که سیلوسایبین علت بهبود بوده است. نویسندگان مقاله در بخش نتیجه‌گیری تأکید کرده‌اند که مشاهده آن‌ها نباید به‌عنوان بازگشت فرایند بیماری آلزایمر تعبیر شود و تنها می‌تواند مبنایی برای طرح فرضیه‌های پژوهشی آینده باشد. این بیمار ابتدا پنج گرم قارچ و یک ماه بعد سه گرم دیگر دریافت کرد. هرچند تغییرات اولیه پس از نوبت نخست گزارش شدند، اما پیگیری‌های بعدی شامل نوبت دوم نیز بود. تشخیص آلزایمر با نشانگرهای زیستی تأیید نشده بود و نویسندگان مقاله گفته‌اند تصویربرداری پیشرفته و آزمایش‌های اختصاصی بیماری در دسترس نبوده است. مقدار واقعی سیلوسایبین، نامعلوم است. پنج گرم قارچ به معنی پنج گرم سیلوسایبین نیست. غلظت ترکیبات فعال در قارچ‌ها متفاوت است و در این گزارش مقدار واقعی آن‌ها اندازه‌گیری نشده است. مصرف با علائم حاد نگران‌کننده همراه بود. تعریق شدید، احتمال افزایش دمای بدن و یک وضعیت خواب‌مانند طولانی گزارش شدند. مصرف خانگی و خودسرانه با مصرف در یک پژوهش پزشکی کنترل‌شده تفاوت اساسی دارد. در پژوهش‌های بالینی، غربالگری بیمار، شناسایی و تعیین مقدار ماده، بررسی تداخل‌های دارویی و پایش عوارض بخشی از فرایند است. فرآورده‌های بازار غیرقانونی، خطرات مضاعفی دارند. شناسایی اشتباه قارچ، غلظت نامعلوم مواد فعال، وجود ترکیبات اعلام‌نشده و احتمال آلودگی یا نگهداری نامناسب از نگرانی‌های مهم هستند. 👈 در نهایت، سیلوسایبین، درمان تأییدشده آلزایمر نیست. پژوهش درباره کاربرد احتمالی آن در برخی اختلالات روانی و شناختی ادامه دارد، اما اثربخشی آن برای بازگرداندن حافظه یا درمان آلزایمر پیشرفته اثبات نشده است. 👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

🎙 ماجرای بودجه و سهمیه نفت برای دانشگاه سپاه را در قسمت سی‌ویکم پادکست هزارداستان بودجه بشنوید. آیا می‌دانستید دانشگاه امام حسین وابسته به سپاه با ۵ هزار میلیارد تومان بودجه، بعد از دانشگاه تهران، دومین دانشگاه بودجه‌بگیر کشور در سال ۱۴۰۵ است؟ آیا می‌دانستید دانشگاه امام حسین، علاوه بر ردیف بودجه معمول، سهمیه نفت خام هم دریافت می‌کند؟ ماجرا را در پادکست هزارداستان بودجه، کار مشترک فکت‌نامه و رادیو فردا دنبال کنید.👇 castbox.fm/channel/id3929523

❌ ویدیوی منسوب به حمله به سفیر پاکستان در تهران، نادرست است در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی منتشر شده که ادعا می‌شود حمله به سفیر پاکستان در تهران را نشان می‌دهد. در توضیحات این ویدیو که بدون صدا و با کیفیت پایین منتشر شده، ادعا می‌شود که در جریان یک گردهمایی در تهران، برخی از شرکت‌کنندگان به او حمله کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد ویدیو مربوط به درگیری فیزیکی نمایندگان ارمنستان در راهروهای پارلمان این کشور روز هفتم آبان ۱۴۰۵ است. در میان این صداها کلمه‌های ارمنی «Հարձակվեցին» به معنای «حمله کردند» و «Անկանոններով» به معنای «غیرقانون‌مند» قابل تشخیص است. سفارت پاکستان در تهران هم این ادعای را «بی‌اساس و نادرست» خواند و آن را رسما تکذیب کرد. سفیر پاکستان در هفته‌های اخیر در دو مراسم حضور داشت و هیچ منبع معتبری از درگیری در این مراسم‌ها خبر نداده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ پشت اعداد نقدینگی بانک مرکزی چه خبر است؟ بانک مرکزی از کاهش رشد سالانه نقدینگی در مهر ۱۴۰۵ به ۵۰٫۹ درصد و قرار گرفتن آن «در آستانه برگشت به کانال ۴۰ درصدی» خبر داده است. هرچند این نرخ نسبت به شهریور ۰٫۷ واحد درصد کمتر شده، اما همچنان نشان می‌دهد حجم نقدینگی نسبت به مهر پارسال بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است. در مقابل، نرخ رشد ماهانه نقدینگی از ۱٫۳ درصد در شهریور به ۲٫۷ درصد در مهر رسیده؛ یعنی بیش از دو برابر شده است. کاهش رشد سالانه و افزایش رشد ماهانه می‌توانند همزمان اتفاق بیفتد، زیرا مبنای مقایسه این دو شاخص متفاوت است. رشد تجمعی نقدینگی در هفت ماه نخست امسال نیز ۲۴ درصد اعلام شده که نسبت به رقم ۲۵٫۹ درصدی دوره مشابه پارسال، ۱٫۹ واحد درصد کمتر است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ ادعای اصابت موشک به آبراهام لینکلن؛ شواهد چه می‌گویند؟ معاون هماهنگ‌کننده ارتش مدعی شده که جمهوری اسلامی در اوایل جنگ توانسته ناو آبراهام لینکلن را با موشک کروز هدف قرار دهد و این حمله موجب تلفات جانی و توقف سه‌روزه پروازها شده است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که نه از سوی ایران و نه در گزارش‌های مستقل و معتبر، هیچ مدرک قابل راستی‌آزمایی برای این ادعاها ارائه نشده است. تصاویر منتشرشده، نشانه آشکاری از آسیب جنگی نشان نمی‌دهند و تنها آثار ظاهری مشاهده‌شده، رنگ‌پریدگی و چسبیدن جلبک‌ها به بدنه به دلیل ماموریت طولانی‌مدت است. ادامه فعالیت ناو، به‌تنهایی ادعای توقف سه‌روزه پروازها را رد یا تایید نمی‌کند و بررسی آن نیازمند اطلاعات دقیق پروازی در بازه مورد ادعاست. هرچند اصابت موشک به ناو، غیرممکن نیست، اما شناسایی و هدف‌گیری ناو در آب‌های آزاد و عبور از دفاع چندلایه گروه ضربت، عملیاتی پیچیده است. آبراهام لینکلن پس از ۳۲۱ روز ماموریت، شامل ۲۶۵ روز حضور پیوسته در دریا، روز ۸ اکتبر ۲۰۲۶ به سن‌دیگو بازگشت. طبق آمار اعلام‌شده از سوی مقامات رسمی در آمریکا، گروه ضربت ناو لینکلن ۳۶۹۳ سورتی رزمی انجام داد، ۷۷ پهپاد و ۲۱ موشک کروز ضدکشتی را منهدم کرد، ۴۵۰ تاماهاوک شلیک و ۶۴ شناور ایرانی را غرق کرد. رسانه‌ها گزارش‌هایی درباره استقرار طولانی این ناو و در نتیجه مشکلات تدارکاتی، کاهش موقت تنوع غذایی، فشار روانی بر خدمه و هشت مورد اقدام به خودکشی ناموفق خبر داده‌اند اما در هیچ‌کدام از این گزارش‌ها اشاره‌ای به اصابت موشک به این ناو نشده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ آیا شمار مبتلایان آنفلوآنزا رکوردهای تاریخی را شکسته است؟ با آغاز فصل سرد در نیمکره شمالی، بار دیگر خبرهایی از افزایش ابتلا به آنفلوآنزا منتشر می‌شود. افزایش آنفلوآنزا در سال‌های اخیر، واقعی بوده است. در فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵ آمریکا حدود ۵۱ میلیون مورد ابتلا، ۷۱۰ هزار بستری و ۴۵ هزار مرگ تخمین زده شد. شمار تخمینی مبتلایان بیشتر از تمام فصل‌های بررسی‌شده از سال ۲۰۱۰–۲۰۱۱ بود. رکورد بستری‌ها نیز شکسته شد. نرخ تجمعی بستری‌های تأییدشده آزمایشگاهی در شبکه پایش آمریکا به ۱۲۷٫۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسید؛ حدود ۲۳٫۵ درصد بیشتر از رکورد قبلی در فصل ۲۰۱۷–۲۰۱۸. کودکان یکی از گروه‌های آسیب‌پذیر بودند. در فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵، تعداد مرگ‌های گزارش‌شده کودکان به ۲۹۰ مورد رسید؛ بالاترین مقدار ثبت‌شده برای یک فصل غیرهمه‌گیر از آغاز پایش ملی در سال ۲۰۰۴. اما همه شاخص‌ها رکورد نشکستند. شمار مرگ‌های تخمینی کل جمعیت آمریکا در فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵ کمتر از فصل‌های شدید ۲۰۱۷–۲۰۱۸ و ۲۰۱۴–۲۰۱۵ بود. نرخ بستری افراد ۷۵ ساله و بالاتر نیز به رکورد ۲۰۱۷–۲۰۱۸ نرسید. فصل ۲۰۲۵–۲۰۲۶ در کل جمعیت آمریکا شدت متوسطی داشت، اما شدت آن در کودکان، بالا ارزیابی شد. در پاییز ۲۰۲۶، فعالیت آنفلوآنزا در آمریکا زودتر از معمول افزایش یافته، اما هنوز پایین است. در هفته منتهی به ۱۷ اکتبر، ۵٫۷ درصد آزمایش‌های بالینی مثبت بودند و ۲٫۲ درصد مراجعات سرپایی به علائم شبه‌آنفلوآنزا مربوط می‌شد؛ کمتر از آستانه پایه ملی ۲٫۹ درصد. سویه‌های ویروس تغییر می‌کنند. در آغاز فصل تازه آمریکا، H1N1pdm09 در میان ویروس‌های زیرگونه‌یابی‌شده غالب بوده، اما تغییر سویه یا افزایش موارد ابتلا لزوماً نشانه کشنده‌ترشدن ویروس نیست. واکسیناسیون همچنان اهمیت دارد. واکسن نمی‌تواند مانع تمام موارد ابتلا شود، اما خطر بیماری شدید و بستری را کاهش می‌دهد. تهویه مناسب، ماسک در موقعیت‌های پرخطر و درمان زودهنگام افراد آسیب‌پذیر نیز از اقدامات مؤثرند. ویروس‌های غالب در مناطق مختلف جهان یکسان نیستند و نمی‌توان با مشاهده افزایش آنفلوآنزا در یک کشور مانند آمریکا، نتیجه مشابهی برای تمام جهان گرفت. اثبات رکوردشکنی تاریخی بیماری‌های تنفسی در ایران نیازمند مقایسه آمار دقیق تست‌ها، بستری‌ها و مرگ‌ومیر با دوره‌های قبل است و صِرف افزایش مراجعات یا هشدار در برخی مناطق، این ادعا را تایید نمی‌کند.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

📍 مکان‌یابی آتش‌سوزی روز هفتم آبان در غرب تهران عصر پنجشنبه ۷ آبان تصاویری از یک آتش‌سوزی گسترده در حوالی جاده مخصوص تهران-کرج در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. سخنگوی آتش‌نشانی گفته بود «دود مشاهده‌شده ناشی از حریق یک ساختمان در حال ساخت در بزرگراه شهید لشکری است.» برخی این آتش‌سوزی را با نیروی هوایی مرتبط دانسته‌اند و برخی هم به شرکت مهردارو اشاره کرده‌اند. بررسی تصاویر و نقشه‌ها نشان می‌دهد این حادثه در محدوده «شرکت داروسازی مهردارو»، حوالی کیلومتر ۱۰ جاده مخصوص تهران-کرج رخ داده است.👇 maps.app.goo.gl/E4RqgXRqVZRW…

✍️ بررسی ویدیوی اطلاعیه تعطیلی سازمان تامین اجتماعی شعبه فردیس ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که مدعی است پوستری با سربرگ رسمی سازمان تأمین اجتماعی بر دیوار یکی از شعب این سازمان نصب شده و کارکنان در آن اعلام کرده‌اند شعبه «تا زمان سرنگونی رژیم فعلی» تعطیل خواهد بود. این ویدیو جعلی، دستکاری‌شده یا حاصل هوش مصنوعی نیست، اما توضیحاتی که همراه این ویدیو منتشر شده، نادرست است. بر اساس نشانه‌های بصری به نظر می‌رسد این پوستر واقعاً بر روی دیواره بیرونی ساختمان اداره تامین اجتماعی شعبه فردیس (واقع در فردیس کرج، بلوار فضل‌الله داوری) چسبانده شده است، اما سربرگ آن، با سربرگ‌های مصوب و رسمی سازمان تامین اجتماعی و مکاتبات اداری آن تفاوت اساسی دارد. همچنین این نوشته فاقد شماره ثبت، تاریخ دبیرخانه و روال معمول مکاتبات سازمانی است. از سویی دیگر، ما گزارشی مبنی بر تعطیلی شعبه فردیس پیدا نکردیم. در نتیجه، هرچند عملِ چسباندن پوستر روی دیوار این اداره در واقعیت رخ داده، اما این اطلاعیه، غیررسمی و فاقد وجاهت سازمانی است. بنابراین ادعاهایی مثل تعطیلی شعبه با تصمیم کارکنان یا با دستور رسمی سازمان تامین اجتماعی نادرست است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ درباره پهپادی که سپاه مدعی تصرف آن شده، چه می‌دانیم؟ همزمان با ادامه تنش‌ها در تنگه هرمز، سپاه پاسداران اعلام کرده با «یک عملیات جنگ الکترونیک» کنترل یک پهپاد آمریکایی را در اختیار گرفته و آن را سالم در غرب تنگه هرمز فرود آورده است. این در حالی است که سنتکام این ادعا را رد کرده است. به نظر می‌رسد پهپاد نمایش‌داده‌شده از خانواده MQM-170 Outlaw باشد؛ پهپادی کم‌هزینه که از کاربردهای اصلی آن، ایفای نقش هدف هوایی در تمرین‌های پدافندی است. این خانواده قابلیت حمل دوربین و حسگر هم دارد و به همین دلیل، کاربرد آموزشی آن، به‌تنهایی ماموریت شناسایی را رد نمی‌کند. تصاویر منتشرشده برای اثبات تصرف سامانه‌های هدایت و فرود کنترل‌شده کافی نیستند. حتی سالم به نظر رسیدن پهپاد نیز مشخص نمی‌کند چگونه به دست نیروهای ایرانی رسیده است. نوع ماموریت، تجهیزات نصب‌شده و نحوه فرود آن نیز همچنان به شواهد بیشتری نیاز دارد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ویدیوی منتسب به پرواز جنگنده‌ و سوخت‌رسان آمریکایی بر فراز بندرعباس، مربوط به هند است ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر و ادعا شده پرواز هواپیمای سوخت‌رسان و جنگنده‌های آمریکایی بر فراز بندرعباس در روزهای اخیر را نشان می‌دهد. هیچ رسانه‌ یا منبع معتبری، چنین خبری را منتشر یا تایید نکرده و این ادعا بی‌اساس است. ویدیو مربوط به نمایش نیروی هوایی هند در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ به مناسبت سالگرد تاسیس آن، در شهر واراناسی هند است. پرچم هند بر فراز ساختمانی که در ویدیو دیده می‌شود، قابل تشخیص است و الگوی یکنواخت هواپیما و جت‌های اسکورت، مانور بودن آن را نشان می‌دهد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ادعاهای نادرست درباره مشخص‌شدن نخست‌وزیر بعدی اسرائیل پس از پایان رای‌گیری در اسرائیل، برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی از نخست‌وزیری دوباره بنیامین نتانیاهو و برخی دیگر از انتخاب گادی آیزنکوت به‌عنوان نخست‌وزیر جدید خبر دادند؛ ادعاهایی که همه نادرستند. این ادعاها زمانی منتشر شد که شمارش آرا ادامه داشت و مشخص نبود چه کسی نخست‌وزیر آینده اسرائیل می‌شود. در زمان انتشار این ادعاها، هیچ کدام از نامزدها نتوانسته بودند حدنصاب کرسی‌ها یعنی ۶۱ کرسی را تصاحب کنند. در اسرائیل، پس از شمارش آرا، از آنجا که معمولا هیچ حزبی به تنهایی حد نصاب ۶۱ کرسی را به دست نمی‌آورد، رئیس‌جمهوری پس از مشورت با نمایندگان احزاب، یکی از اعضا (معمولا رهبر حزبی که بیشترین شانس را برای ایجاد ائتلاف دارد) را مامور تشکیل دولت می‌کند. اگر این شخص در مهلت قانونی مقرر نتواند ائتلافی با دست‌کم ۶۱ کرسی تشکیل دهد، ماموریت به شخص دیگری سپرده می‌شود. پس از شکست تلاش دوم یا اعلام بن‌بست، فرصتی ۲۱روزه برای معرفی نامزدی با درخواست دست‌کم ۶۱ نماینده وجود دارد؛ برای این مرحله هم ۱۴ روز فرصت وجود خواهد داشت. در صورت ناکامی این مراحل، انتخابات تجدید می‌شود. در تمام این مدت، نخست‌وزیر فعلی، اداره کشور را به عهده خواهد داشت.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ویدیوی قدیمی منتسب به بیرون راندن زیردریایی هسته‌ای فلوریدا آمریکا از تنگه هرمز ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند بیرون راندن زیردریایی هسته‌ای فلوریدا متعلق به آمریکا از تنگه هرمز به‌دست زیردریایی ایرانی در روزهای اخیر را نشان می‌دهد. این ویدیو قدیمی است و ارتباطی با درگیری‌های اخیر ندارد. این ادعا و ویدیو نخستین‌بار در سال ۱۴۰۲ منتشر شد. روز ۳۱ فروردین ۱۴۰۲، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مدعی شد زیردریایی فاتح، زیردریایی هسته‌ای آمریکا را شناسایی و مجبور به حرکت در سطح آب کرده است. آمریکا نیز اعلام کرده بود زیردریایی‌اش در تاریخ مورد اشاره از تنگه هرمز عبور نکرده است؛ از این رو در همان زمان هم ماجرای شناسایی زیردریایی فلوریدا به دست ارتش در همان زمان هم مبهم و محل تردید بود، اما در هر حال ارتباطی با این روزها ندارد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…